
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Yr Oesoedd Canol cynnar
Gofara Braint
Pum llinell o hen gerdd i Gadwallon, lle daw pen Edwin, brenin Northumbria, i lys Aberffraw.
Llun: Pentref Aberffraw a’i hen bont, unwaith yn llys brenhinol tywysogion Gwynedd · Chris Heaton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
| Cedwir yn | llyfr nodiadau Robert Vaughan (LlGC MS 9094), a gopïwyd gan Edward Lhuyd (Llawysgrif Peniarth 120) |
|---|---|
| Testun | Cadwallon ap Cadfan, brenin Gwynedd |
| Lle | afon Braint a llys Aberffraw, Ynys Môn |
| Hyd | pum llinell o gerdd hwy a gollwyd |
Copïodd yr hynafiaethydd mawr Robert Vaughan o Hengwrt bum llinell o hen gerdd i’w lyfr nodiadau yn yr ail ganrif ar bymtheg, ac yn ddiweddarach copïodd Edward Lhuyd hwy o Vaughan. Mae’r sillafu’n dangos bod Vaughan yn copïo o lawysgrif lawer hŷn na’i ddydd ei hun, ac efallai fod y llinellau’n mynd yn ôl i gyfnod heb fod ymhell ar ôl oes y brenin y maent yn ei foli, Cadwallon ap Cadfan.FfynhonnellGofara Braint ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o LlGC MS 9094 (llyfr nodiadau Robert Vaughan) a Llawysgrif Peniarth 120 (Saesneg)Y pum llinell a’r hyn sy’n hysbys amdanynt.
Cadwallon ac Edwin
Cadwallon o Wynedd oedd arweinydd rhyfel mwyaf y Brythoniaid yn y seithfed ganrif. Wedi’i yrru o’i deyrnas gan Edwin o Northumbria a’i warchae ar Ynys Lannog, daeth yn ôl, gwneud cynghrair â Phenda o Mersia, ac yn 633 trechu a lladd Edwin yn Haethfelth. Dywed Beda i ben Edwin gael ei gludo i Efrog. Mae’r gerdd Gymraeg yn dweud yn wahanol: daeth pen Edwin i lys Aberffraw, sedd frenhinol Gwynedd ar Ynys Môn, a daeth Gwynedd â gorfoledd i’r Brythoniaid.FfynhonnellGofara Braint ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o LlGC MS 9094 (llyfr nodiadau Robert Vaughan) a Llawysgrif Peniarth 120 (Saesneg)Y pum llinell a’r hyn sy’n hysbys amdanynt.
O Gofara Braint
Gorlif Braint
Mae’r teitl wedi drysu ysgolheigion. Afon ar Ynys Môn yw Braint sy’n llifo heibio i Fryn Celli Ddu ac yn ymrannu ger Llanfair Pwllgwyngyll i gyrraedd y Fenai drwy ddwy aber, un ohonynt ger Niwbwrch.FfynhonnellAfon Braint ↗Wikipedia (Saesneg)Afon Ynys Môn sydd â dwy aber ar y Fenai. Cred ysgolheigion y dylid darllen gorlifa yn lle’r gair cyntaf, fel bod y teitl yn cofio Braint mewn llif, efallai ar ryw awr yn rhyfel Cadwallon ym Môn.FfynhonnellGofara Braint ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o LlGC MS 9094 (llyfr nodiadau Robert Vaughan) a Llawysgrif Peniarth 120 (Saesneg)Y pum llinell a’r hyn sy’n hysbys amdanynt. Y pum llinell yn llyfr nodiadau Vaughan yw’r cyfan sy’n weddill o’r gân.
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


