
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Nodiadau o tua 1566
Corn Brân Galed o’r Gogledd
Sut yr enillodd Myrddin gorn Brân Galed, a chydag ef holl Dri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain.
Llun: Craig y Castell yng Nghaeredin, Din Eidyn, cadarnle Mynyddog Mwynfawr a’r Gododdin · Scglossop1, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Cedwir yn | nodiadau ar ymyl Llawysgrif Peniarth 147, tua 1566 |
|---|---|
| Tlws | corn Brân Galed o’r Gogledd: y ddiod a ddymunid a geid ynddo |
| Pobl | Brân Galed, Myrddin, Taliesin |
| Beirdd | Guto’r Glyn, Tudur Aled, Iorwerth Fynglwyd |
Mae rhestr Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain yn enwi rhyfeddodau’r Hen Ogledd: cleddyf Rhydderch Hael, mwys Gwyddno Garanhir, car Morgan Mwynfawr, pair Dyrnwch Gawr. Un ohonynt yw corn Brân Galed o’r Gogledd, y ceid ynddo ba ddiod bynnag a ddymunai dyn.FfynhonnellThirteen Treasures of the Island of Britain ↗Wikipedia (Saesneg)Rhestr y tlysau, y nodiadau yn Peniarth 147, a Brân Galed yn y beirdd.
Sut yr enillodd Myrddin y tlysau
Ysgrifennodd copïydd tua 1566 chwedl wrth ochr y rhestr. Aeth Myrddin at bawb a oedd â’r tlysau a gofyn amdanynt, a chytunodd pawb, pe gallai gael corn Brân Galed, y rhoddent iddo eu rhai hwy, gan gredu na châi ef byth. Ond enillodd Myrddin y corn, ac ar ei ôl y lleill i gyd, a mynd â hwy i’r Tŷ Gwydr, lle maent hyd byth.FfynhonnellThe Horn of Bran ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o ymyl Llawysgrif Peniarth 147, ar ôl Rachel Bromwich (Saesneg)Y nodiadau ar y corn, gyda llinellau Guto’r Glyn am Frân Galed. Mae’r un nodiadau’n rhoi hanes i’r corn sy’n cyrraedd yn ôl at y Groegiaid, gan ddweud i Hercwlff ei gymryd o ben centawr.
Brân Galed, a wnaed yn hael
Ystyr Brân Galed yw Brân caled ei roddion, ac eto rhoddai ei gorn bob diod. Esboniodd y bardd Guto’r Glyn y peth yn y bymthegfed ganrif: roedd Brân yn arglwydd o hen dras Gwŷr y Gogledd, a throdd Taliesin ef yn ŵr haelach na Thri Hael y trioedd.FfynonellauThirteen Treasures of the Island of Britain ↗Wikipedia (Saesneg)Rhestr y tlysau, y nodiadau yn Peniarth 147, a Brân Galed yn y beirdd.The Horn of Bran ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o ymyl Llawysgrif Peniarth 147, ar ôl Rachel Bromwich (Saesneg)Y nodiadau ar y corn, gyda llinellau Guto’r Glyn am Frân Galed. Gwnaeth y copïydd Gruffudd Hiraethog ef yn fab i Emellyr, efallai’r Brân fab Ymellyrn a enwir yng ngherddi Llywarch Hen.
Guto’r Glyn am Frân Galed
Yr Hen Ogledd a’i Dri Thlws ar Ddeg → Trioedd Ynys Prydain → Pob hen destun Cymraeg →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf




