Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Agorwyd y bedd yn 1191

Bedd Arthur

Yr hyn a ddywed yr hen gerddi Cymraeg am fedd Arthur, a hanes Gerallt Gymro am y bedd a agorwyd yn Glastonbury yn 1191.

Llun: Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd · Unknown weaver, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Yn yr hen gerddiEnglynion y Beddau, yn Llyfr Du Caerfyrddin, tua 1250
Agor y beddyn Glastonbury yn 1191, fel yr adrodda Gerallt Gymro
PoblArthur a Gwenhwyfar, Harri II, Gerallt Gymro

Mae Englynion y Beddau yn Llyfr Du Caerfyrddin yn enwi mannau gorffwys arwyr y Brythoniaid fesul un. Pan ddônt at Arthur ni ddywedant ond bod ei fedd yn rhyfeddod, ‘anoeth byd’, peth anodd ei gael. Mae traddodiad Cymru yn dal na fu farw Arthur, ond ei fod yn gorwedd yn aros i ddychwelyd yn awr angen ei bobl.

Glastonbury, 1191

Mae Gerallt Gymro yn adrodd i’r Brenin Harri II glywed gan hen fardd Cymreig ble roedd Arthur wedi’i gladdu, ac yn 1191 i fynachod Glastonbury gloddio rhwng dau hen byramid carreg yn eu mynwent. Yn ddwfn i lawr cawsant foncyff derwen wedi’i gafnu, ac uwch ei ben groes blwm a’r geiriau, yn Lladin, ‘Yma y gorwedd y Brenin Arthur enwog yn Ynys Afallon’. Yn yr arch roedd esgyrn mawr gŵr tal, ac esgyrn gwraig gyda chudyn o wallt euraid, a aeth yn llwch, medd Gerallt, pan gydiodd mynach ynddo. Gwelodd Gerallt yr esgyrn a’r groes ei hun.

Bedd brenhinol

Gosodwyd yr esgyrn mewn beddrod o farmor du o flaen allor fawr yr abaty, ac yn 1278 daeth y Brenin Edward I a’r Frenhines Eleanor i’w gweld yn cael eu symud yno â rhwysg mawr, bedair blynedd cyn rhyfel olaf Edward ar Lywelyn ap Gruffudd. Cadwodd y Cymry eu gobaith eu hunain er hynny: dôi Arthur eto, meddai’r beirdd.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan