

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Wedi’i gadw mewn copi a argraffwyd yn 1801
Amaethon a Chad Goddau
Mae Amaethon fab Dôn yn dod ag iyrches wen a chenau o Annwfn, ac mae Gwydion yn codi’r coed i ymladd, ac yn ennill drwy ddyfalu enw Brân.
Llun: Tudalen o Lyfr Taliesin yn dangos diwedd y gerdd Cad Goddeu, o ffacsimili o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg · medieval scribe, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Cadwyd | mewn copi a argraffwyd yn y Myvyrian Archaiology of Wales, 1801 |
|---|---|
| Ffurf | chwedl ryddiaith fer, gyda’r englynion a ganwyd yn y frwydr |
| Pobl | Amaethon a Gwydion, meibion Dôn, Arawn brenin Annwfn, a Brân |
Mae Llyfr Taliesin yn cadw cerdd fawr, Cad Goddau, lle mae’r bardd yn adrodd sut yr aeth y coed a’r planhigion i ryfel. Mae chwedl ryddiaith fer, gyda’r englynion sy’n perthyn iddi, yn adrodd am beth oedd y frwydr honno. Fe’i hargraffwyd yn 1801 yn y Myvyrian Archaiology o hen gopi, ac mae’r trioedd yn cyfrif y frwydr ymhlith tri ofergad Ynys Prydain, a ymladdwyd am ast, iyrchell a chornchwiglen.FfynhonnellThe Myvyrian Archaiology of WalesOwen Jones, Iolo Morganwg a William Owen Pughe (gol.), cyfrol I, 1801 (Saesneg)Chwedl Amaethon ac englynion Cad Goddau, wedi’u hargraffu o hen gopi.FfynhonnellAmaethon ↗Wikipedia (Saesneg)Amaethon fab Dôn, a Chad Goddau.
Yr iyrches a’r cenau
Daeth Amaethon fab Dôn, y mae ei enw’n golygu’r aradrwr, ag iyrches wen a chenau o Annwfn a oedd yn eiddo i Arawn, brenin Annwfn, a daeth Arawn i ymladd amdanynt. Cododd Gwydion fab Dôn, y dewin mawr, y coed a’r brwyn i ymladd ar ochr plant Dôn.FfynhonnellAmaethon ↗Wikipedia (Saesneg)Amaethon fab Dôn, a Chad Goddau.
Dyfalu’r enw
Ar ochr Arawn roedd gŵr na ellid ei orchfygu oni wyddid ei enw, ac ar yr ochr arall wraig o’r enw Achren, na allai neb ei gorchfygu oni wyddid ei henw hi. Dyfalodd Gwydion enw’r gŵr o’r brigau gwern yn ei law, a chanu dau englyn yn ei enwi: Brân. Felly enillodd plant Dôn y frwydr.FfynhonnellThe Myvyrian Archaiology of WalesOwen Jones, Iolo Morganwg a William Owen Pughe (gol.), cyfrol I, 1801 (Saesneg)Chwedl Amaethon ac englynion Cad Goddau, wedi’u hargraffu o hen gopi.
Pam y mae’n bwysig
Ystyr enw Brân yw cigfran, a’r wernen oedd ei bren, fel y mae’n bren Bendigeidfran yn yr Ail Gainc. Mae’r chwedl yn allwedd i Gad Goddau yn Llyfr Taliesin, ac yn gip ar fyd Plant Dôn, Gwydion, Amaethon a Gofannon, sydd y tu ôl i Bedwaredd Gainc y Mabinogi.FfynhonnellAmaethon ↗Wikipedia (Saesneg)Amaethon fab Dôn, a Chad Goddau.
Llyfr Taliesin → Math fab Mathonwy → Pob cerdd yn Llyfr Taliesin → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)
- Gwydion a Phryderi, gan Ernest Wallcousins — Ernest Wallcousins · Parth cyhoeddus
- Y Ddau Frenin yn Harlech: Brân yn cario’i nai Gwern, gan Ivor Roberts-Jones — Oosoom · CC BY-SA 3.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan

