
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd tua 655; copïwyd tua 1631
Marwnad Cynddylan
Un o’r cerddi hynaf yn Gymraeg: marwnad i Gynddylan fab Cyndrwyn, brenin ym Mhowys, a’i frodyr, gyda’u cyrch mawr ar Gaer Lwytgoed.
Llun: Gwrthgloddiau glaswelltog Mathrafal, hen lys brenhinol tywysogion Powys · Welshficwitch, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
| Lluniwyd | tua 655, yn fuan ar ôl marw Cynddylan |
|---|---|
| Copïwyd | tua 1631–34 gan John Davies o Fallwyd, yn Llawysgrif LlGC 4973 |
| Ffurf | awdl o tua saith deg llinell, pob pennill yn gorffen â’r un cwynfan |
Roedd Cynddylan fab Cyndrwyn yn frenin ym Mhowys yn y seithfed ganrif, yn frawd i Heledd y mae ei galar yn galon Canu Heledd. Cerdd wahanol a hŷn yw’r farwnad hon. Arferai ysgolheigion ei dyddio i’r nawfed ganrif, ond mae gwaith diweddar wedi dangos mai yn y seithfed y’i lluniwyd yn fwyaf tebyg, yn fuan ar ôl marw Cynddylan tua 655, sy’n ei gosod ymhlith y cerddi hynaf un yn Gymraeg.FfynhonnellCynddylan ↗Wikipedia (Saesneg)Cynddylan fab Cyndrwyn, brenin ym Mhowys yn y seithfed ganrif, a’r farwnad iddo.
Y byrdwn
Mae pob pennill yn agor â’r gri Mawredd gyminedd! ac yn gorffen â’r un adduned o alar, fel bod y gerdd yn codi ac yn disgyn fel cân angladd.FfynhonnellMarwnad Cynddylan ↗y testun Cymraeg gyda chyfieithiad, kmatthews.org.uk (Saesneg)Yr holl farwnad, fesul pennill, yn Gymraeg ac yn Saesneg.
Byrdwn y farwnad
Meibion Cyndrwyn
Mae’r bardd yn enwi brodyr Cynddylan, Rhiau, Rhirid, Rhiosedd a Rhygyfarch, ac yn cofio eu gwrhydri: gwartheg wedi’u gyrru adref o ddyffryn Taf, ymgyrchoedd tu hwnt i afon Tren, a chyrch mawr o flaen Caer Lwytgoed, lle dygodd Morial bymtheg cant o wartheg a phedwar ugain o feirch a’u harnais. Mae’r gerdd yn dangos Cynddylan yn gynghreiriad i Penda, brenin Mersia, ac fe’i cenir i frenin Dogfeiling yng Ngwynedd, sy’n dweud wrthym sut y safai teyrnasoedd y Brythoniaid gyda’i gilydd.FfynhonnellCynddylan ↗Wikipedia (Saesneg)Cynddylan fab Cyndrwyn, brenin ym Mhowys yn y seithfed ganrif, a’r farwnad iddo.FfynhonnellMarwnad Cynddylan ↗y testun Cymraeg gyda chyfieithiad, kmatthews.org.uk (Saesneg)Yr holl farwnad, fesul pennill, yn Gymraeg ac yn Saesneg.
Canawon Arthur fras
Os darllenir y llinell fel hyn, mae’n un o’r cyfeiriadau cynharaf at Arthur yn unman, wedi’i wneud ychydig genedlaethau yn unig ar ôl ei oes. Awgrymodd Jenny Rowland, a olygodd y gerdd, ddarlleniad arall, a dadleuir am y peth o hyd.FfynhonnellCynddylan ↗Wikipedia (Saesneg)Cynddylan fab Cyndrwyn, brenin ym Mhowys yn y seithfed ganrif, a’r farwnad iddo.
Mae’r gerdd yn gorffen â’r bardd yn cofio’r brwyn dan draed a gobenyddion plu neuaddau glannau Pwll ac Alun, ac yn dod adref i gael nad oes yr un câr ar ôl.FfynhonnellMarwnad Cynddylan ↗y testun Cymraeg gyda chyfieithiad, kmatthews.org.uk (Saesneg)Yr holl farwnad, fesul pennill, yn Gymraeg ac yn Saesneg.
Canu Heledd → Englynion y Beddau → Moliant Cadwallon → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd — Unknown weaver · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
