Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

c. 850 OC

Canu Heledd

Mae beirdd yn canu englynion Heledd, yn galaru am ei brawd Cynddylan a llosgi ei neuadd. Maent ymhlith y cerddi mwyaf ingol yn y Gymraeg.

Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

c. 850 OCOes y BrenhinoeddAr y llinell amser (cronicl cynnar:Llyfr Coch Hergest, tua 1400)
Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Rhoddodd bardd o’r nawfed ganrif lais i Heledd, tywysoges o Bowys yn galaru am ei brawd Cynddylan, ei ryfelwyr a’i neuadd wag. Mae englynion Heledd ymhlith y cerddi mwyaf teimladwy yn Gymraeg.

PrydTua 800–900, yn ôl dyddio Jenny Rowland
BlePowys
YnLlyfr Coch Hergest

Llais merch#

Mae’r cerddi’n brin ymhlith barddoniaeth ganoloesol Gymraeg am mai merch sy’n llefaru. Mae Cynddylan, tywysog Powys, a’i frodyr wedi syrthio mewn brwydr, a Heledd yw un o’r ychydig sy’n fyw.

Stafell Gynddylan#

Yn y rhan fwyaf adnabyddus, Stafell Gynddylan, mae Heledd yn edrych ar neuadd ei brawd, yn wag ac yn anghyfannedd bellach. Mae penillion eraill yn galaru am Eglwysau Basa a dinistr Pengwern.

Wedi’u cadw drwy’r canrifoedd#

Daw’r cerddi atom yn bennaf yn Llyfr Coch Hergest, ac roeddent unwaith yn Llyfr Gwyn Rhydderch hefyd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Rhodri ap Merfyn (wedi’i gofnodi)

    Mae Merfyn Frych yn marw a’i fab Rhodri yn dod yn frenin Gwynedd. Fe’i cofir fel Rhodri Mawr.

    Rhodri ap Merfyn
  2. Colofn Eliseg (wedi’i gofnodi)

    Mae Cyngen o Bowys yn codi croes garreg ger Llangollen i anrhydeddu ei hen daid Elisedd, a enillodd Bowys yn ôl oddi ar y Saeson.

    Colofn Eliseg
  3. Rhodri yn ennill Powys (wedi’i gofnodi)

    Mae Cyngen o Bowys yn marw ar bererindod yn Rhufain, ac mae Powys yn mynd i’w nai Rhodri, gan ei huno â Gwynedd.

    Rhodri yn ennill Powys
  4. Rhodri Mawr yn trechu’r Llychlynwyr (wedi’i gofnodi)

    Mae Rhodri Mawr yn lladd yr arweinydd Danaidd Horm ar Ynys Môn ac yn rheoli rhan helaeth o Gymru.

    Rhodri Mawr yn trechu’r Llychlynwyr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf