

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’u lluniwyd yn y 800au neu’r 900au; copïwyd tua 1250
Englynion y Beddau
Lle mae arwyr y Brythoniaid yn gorwedd: Dylan wrth y môr yn Llanbeuno, Owain ab Urien yn Llanforfael, Rhydderch Hael yn Abererch, ac Arthur, y byddai ei fedd yn rhyfeddod y byd.
Llun: Tudalen o Lyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi a ysgrifennwyd yn gyfan gwbl yn Gymraeg · Unknown medieval scribe, CC0 · Wikimedia Commons
| Lluniwyd | yn y nawfed neu’r ddegfed ganrif |
|---|---|
| Copïwyd | tua 1250 yn Llyfr Du Caerfyrddin; rhagor o englynion yn Llawysgrif Peniarth 98B |
| Ffurf | englynion, y rhan fwyaf yn dair llinell |
Map o gof yw englynion y beddau. Mae pob un yn enwi arwr o blith y Brythoniaid a’r lle y mae’n gorwedd: ar fryn, wrth ryd, dan dywarchen eglwys, neu lle mae’r tonnau’n torri ar y lan. Mae’r gyfres lawnaf a hynaf yn Llyfr Du Caerfyrddin, ac mae ysgolheigion yn dyddio’r englynion i’r nawfed neu’r ddegfed ganrif.FfynhonnellEnglynion y Beddau ↗Wikipedia (Saesneg)Yr englynion, eu dyddiad a’r lleoedd a enwant.
Yr arwyr a’u lleoedd
Mae llawer o’r lleoedd yng Nghymru ac i’w cael o hyd. Mae Dylan, mab y don ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi, yn gorwedd yn Llanbeuno lle mae’r môr yn rhuo. Mae Owain ab Urien ymhell dan dywarchen Llanforfael, a Rhydderch Hael yn Abererch yn Llŷn. Mae Bedwyr ar lethr Tryfan, a Chynon fab Clydno Eiddyn, arwr y Gododdin, yn y bedd dan y bryn. Mae’r beddau hir yng Ngwanas, medd y gerdd, yn cadw eu hanes iddynt eu hunain.FfynhonnellThe Stanzas of the Graves ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), Llyfr Du Caerfyrddin, cerdd XIX (Saesneg)Englynion y Llyfr Du mewn hen gyfieithiad Saesneg, gydag englynion Peniarth 98B yn Gymraeg.
Bedd Dylan
Mae ail gyfres, a gopïwyd i Lawysgrif Peniarth 98B yn yr ail ganrif ar bymtheg, yn ychwanegu Gwydion fab Dôn ym Morfa Dinlleu dan y meini, a Mabon fab Modron yng ngorthir Nanllau.FfynhonnellThe Stanzas of the Graves ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), Llyfr Du Caerfyrddin, cerdd XIX (Saesneg)Englynion y Llyfr Du mewn hen gyfieithiad Saesneg, gydag englynion Peniarth 98B yn Gymraeg.
Bedd Arthur
Mae’r englyn enwocaf yn enwi tri arwr a’u beddau, ac yna’r un arwr nad oes bedd iddo. Mae’r tair llinell hyn ymhlith y geiriau hynaf am Arthur yn Gymraeg, ac mae’r Cymry wedi eu darllen byth oddi ar hynny fel llais y bobl a gredai y deuai Arthur yn ôl.FfynhonnellEnglynion y Beddau ↗Wikipedia (Saesneg)Yr englynion, eu dyddiad a’r lleoedd a enwant.
Rhyfeddod y byd
Llyfr Du Caerfyrddin → Bedd Arthur → Trioedd y Meirch → Yr hen destunau Cymraeg →
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (7)
- Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd — Unknown weaver · Parth cyhoeddus
- Maen Dylan, y graig oddi ar draeth Arfon sy’n dwyn ei enw — Mari · CC BY-SA 2.0
- Owain yn gadael Iarlles y Ffynnon, gan Edward Burne-Jones — Edward Burne-Jones · Parth cyhoeddus
- Clochoderick, y maen mawr y dywedir ei fod yn nodi bedd Rhydderch — Roger Griffith · Parth cyhoeddus
- Bedwyr yn taflu’r cleddyf i’r llyn, gan Aubrey Beardsley — Aubrey Beardsley · Parth cyhoeddus
- Gwydion a Phryderi, gan Ernest Wallcousins — Ernest Wallcousins · Parth cyhoeddus
- Dechrau Culhwch ac Olwen yn Llyfr Coch Hergest — Hywel Fychan ap Hywel Goch and others; Jesus College, Oxford · CC BY 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan






