Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’u lluniwyd yn y 800au neu’r 900au; copïwyd tua 1250

Englynion y Beddau

Lle mae arwyr y Brythoniaid yn gorwedd: Dylan wrth y môr yn Llanbeuno, Owain ab Urien yn Llanforfael, Rhydderch Hael yn Abererch, ac Arthur, y byddai ei fedd yn rhyfeddod y byd.

Llun: Tudalen o Lyfr Du Caerfyrddin, y llawysgrif hynaf sydd wedi goroesi a ysgrifennwyd yn gyfan gwbl yn Gymraeg · Unknown medieval scribe, CC0 · Wikimedia Commons

Lluniwydyn y nawfed neu’r ddegfed ganrif
Copïwydtua 1250 yn Llyfr Du Caerfyrddin; rhagor o englynion yn Llawysgrif Peniarth 98B
Ffurfenglynion, y rhan fwyaf yn dair llinell

Map o gof yw englynion y beddau. Mae pob un yn enwi arwr o blith y Brythoniaid a’r lle y mae’n gorwedd: ar fryn, wrth ryd, dan dywarchen eglwys, neu lle mae’r tonnau’n torri ar y lan. Mae’r gyfres lawnaf a hynaf yn Llyfr Du Caerfyrddin, ac mae ysgolheigion yn dyddio’r englynion i’r nawfed neu’r ddegfed ganrif.

Yr arwyr a’u lleoedd

Mae llawer o’r lleoedd yng Nghymru ac i’w cael o hyd. Mae Dylan, mab y don ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi, yn gorwedd yn Llanbeuno lle mae’r môr yn rhuo. Mae Owain ab Urien ymhell dan dywarchen Llanforfael, a Rhydderch Hael yn Abererch yn Llŷn. Mae Bedwyr ar lethr Tryfan, a Chynon fab Clydno Eiddyn, arwr y Gododdin, yn y bedd dan y bryn. Mae’r beddau hir yng Ngwanas, medd y gerdd, yn cadw eu hanes iddynt eu hunain.

Bedd Dylan

Bet Tedei tat awenBedd Tydai, tad yr awen,yg godir Bron Aren;yng ngodir Bron Aren;yn y gwna ton tolo,lle mae’r don yn rhuo,bet Dylan, Llan Beuno.bedd Dylan, yn Llanbeuno.
Englynion y Beddau, Llyfr Du Caerfyrddin

Mae ail gyfres, a gopïwyd i Lawysgrif Peniarth 98B yn yr ail ganrif ar bymtheg, yn ychwanegu Gwydion fab Dôn ym Morfa Dinlleu dan y meini, a Mabon fab Modron yng ngorthir Nanllau.

Bedd Arthur

Mae’r englyn enwocaf yn enwi tri arwr a’u beddau, ac yna’r un arwr nad oes bedd iddo. Mae’r tair llinell hyn ymhlith y geiriau hynaf am Arthur yn Gymraeg, ac mae’r Cymry wedi eu darllen byth oddi ar hynny fel llais y bobl a gredai y deuai Arthur yn ôl.

Rhyfeddod y byd

Bet y March, bet y Gwythur,Mae bedd i March, bedd i Wythur,bet y Gwgawn Cledyfrut;bedd i Wgawn Gleddyfrudd;anoeth bid bet y Arthur.rhyfeddod y byd fyddai bedd i Arthur.
Englynion y Beddau, Llyfr Du Caerfyrddin

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf