Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’u lluniwyd yn y 600au; copïwyd mewn llawysgrifau diweddarach

Moliant Cadwallon

Cadwallon fab Cadfan, brenin Gwynedd, a ddaeth yn ôl o alltudiaeth yn Iwerddon a threchu Edwin o Northumbria, yw’r unig frenin o’i oes â thair cerdd iddo ef ei hun.

Llun: Cadwallon mewn llawysgrif Gymraeg ganoloesol · Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

BreninCadwallon fab Cadfan, brenin Gwynedd o tua 625, a laddwyd yn 634
Cerddiy gerdd fawl Moliant Cadwallon, cyfres o englynion, a llinellau yn ei lais ei hun
Golygwydgan R. Geraint Gruffydd, 1978, a G. C. G. Thomas, 1987

Cadwallon fab Cadfan yw brenin y Brythoniaid a ddaeth yn ôl o alltudiaeth, a orchfygodd Edwin, y brenin grymusaf ym Mhrydain, ac a ddaliodd Northumbria gyda Penda o Fersia hyd ei farw yn 634. Cofiai’r Cymry ef fel arwr cenedlaethol, ac, yn unigryw ymhlith brenhinoedd ei oes, mae tair cerdd yn gysylltiedig ag ef a allai ddod o’i oes ei hun.

Moliant Cadwallon

Mae’r gerdd fawl Moliant Cadwallon, a olygwyd gan R. Geraint Gruffydd, yn dathlu brwydrau’r brenin ar draws Ynys Prydain a’i lu ar Gefn Digoll uwchben Hafren, lle mae’r farddoniaeth Gymraeg a’r trioedd ill dau yn ei gofio’n sefyll yn erbyn Edwin.

Alltud ger Dulyn

Dywed y cofnodion hynaf fod Cadwallon dan warchae ar ynys Glannauc, Ynys Seiriol, yn 629, a’i fod wedi treulio cyfnod yn Iwerddon cyn dod yn ôl i ennill ei deyrnas. Rhoddir ychydig linellau yn Llawysgrif Peniarth 21 yn ei lais ei hun, fel alltud yn edrych dros y môr ger Dulyn.

Cadwallon ger Dulyn

Ker dinas Dulyn,Ger dinas Dulyn,gorwynyon tonneu gwyrdlas ymkylchyn;tonnau gwyrddlas gwyn eu brig o’m cwmpas;trwy dynged y welet vy ngelyn.fy nhynged yw gweld fy ngelyn.
Katwallawn vab Katvan a’e kant, Llawysgrif Peniarth 21

Mae’r llinellau’n anodd eu darllen a dim ond rhan o’r gerdd sydd wedi goroesi, ond maent yn gosod brenin Gwynedd y seithfed ganrif o’n blaen yn ei eiriau ei hun, â’r môr yn ei wallt a’i feddwl ar y rhyfel i ddod.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf