
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Copïwyd tua 1350
Ymddiddan Arthur a’r Eryr
Mae Arthur yn cyfarfod ag eryr ym mlaen derwen, a’i nai marw Eliwlod yw ef, sy’n ateb ei gwestiynau am Dduw, ffydd a Dydd y Farn.
Llun: Tudalennau o Lyfr Coch Hergest, un o’r llyfrau mawr sy’n cadw hen gerddi byd Arthur · Jesus College, Oxford, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Copïwyd | tua 1350, yn Llawysgrif Coleg Iesu, Rhydychen, 3 |
|---|---|
| Ffurf | ymddiddan mewn englynion, tair llinell yr un |
| Pobl | Arthur, a’r eryr a oedd yn nai iddo, Eliwlod fab Madog fab Uthr |
Mae’r trioedd yn cofio Eliwlod fab Madog fab Uthr fel un o dri marchog tafod aur llys Arthur, na allai na brenin nac arglwydd wrthod eu geiriau.FfynhonnellEliwlod ↗Wikipedia (Saesneg)Eliwlod fab Madog fab Uthr, nai Arthur, yn y trioedd a’r cerddi. Yn y gerdd hon mae’n llefaru ar ôl ei farw, ar lun eryr, ac mae dawn y geiriau ganddo o hyd. Golygwyd y gerdd gan Ifor Williams yn 1925 o lawysgrif o tua 1350 yng Ngholeg Iesu, Rhydychen.FfynhonnellYmddiddan Arthur a’r Eryr ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Coleg Iesu 3, ar ôl Ifor Williams, 1925 (Saesneg)Cymraeg yr ymddiddan, fesul englyn.
Yr eryr yn y dderwen
Mae Arthur yn gweld eryr ym mlaen derwen ac yn rhyfeddu ato, fel y gwnâi bardd. Etyb yr eryr fod Arthur wedi ei weld o’r blaen. Dywed Arthur na fyddai’n ddof nac yn wâr pe bai’n aderyn o’r math cyffredin, ac mae’r eryr yn dweud wrtho pwy ydyw: mab Madog fab Uthr.FfynhonnellYmddiddan Arthur a’r Eryr ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Coleg Iesu 3, ar ôl Ifor Williams, 1925 (Saesneg)Cymraeg yr ymddiddan, fesul englyn.
Arthur yn gweld yr eryr
Arthur yn adnabod ei nai
Cwestiynau brenin
Yna mae’r brenin yn troi’n ddisgybl. Mae Arthur yn gofyn beth sy’n ddrwg i’w wneud, ac etyb yr eryr: cynllunio drwg a’i gadw’n hir yn y meddwl. Mae’n gofyn sut i ennill ffafr Duw, ac etyb yr eryr: caru Duw â chalon uniawn a gofyn dim ond yr hyn sy’n gyfiawn. Mae’n gofyn pwy yw’r cadarnaf, gan feddwl am ei gadernid ei hun, ac mae’r eryr yn dweud wrth ben cadoedd Cernyw nad oes neb cadarn ond Duw. I bob cwestiwn am ei osgordd, y Farn a’r ffordd i’r nef mae gan yr eryr ateb tawel a sicr.FfynhonnellYmddiddan Arthur a’r Eryr ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Coleg Iesu 3, ar ôl Ifor Williams, 1925 (Saesneg)Cymraeg yr ymddiddan, fesul englyn.
Cerdd ffydd yw hi, ond mae hefyd yn bortread o Arthur fel y gwelai’r Cymry ef: rhyfelwr mawr Ynys Prydain, sy’n marchogaeth gyda’i lu ac a elwir gan ei nai yn ‘arth gwŷr’ ac yn ‘arth llu llawenydd’, ac sydd er hynny’n plygu ei ben i ddysgu.
Eliwlod fab Madog → Pedwar marchog ar hugain llys Arthur → Y Brenin Arthur → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd — Unknown weaver · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan

