

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Copïwyd yn y 1500au a’r 1600au
Ymddiddan Melwas a Gwenhwyfar
Brwydr eiriau mewn englynion: mae marchog balch a Gwenhwyfar yn profi ei gilydd, gyda Chai Hir yn llinyn mesur pob arwr.
Llun: Gwenhwyfar, gan James Archer · James Archer, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Copïwyd | yn Llawysgrif Llanstephan 122 a Llawysgrif Wynnstay 1, yn y 1500au a’r 1600au |
|---|---|
| Ffurf | ymddiddan mewn englynion |
| Pobl | Gwenhwyfar, marchog ifanc balch sy’n ei alw ei hun yn Felwas, a Chai Hir |
Mae Melwas o Ynys Wydrin, sef Glastonbury, yn un o’r ffigurau hynaf yn chwedlau Arthur. Mae Caradog o Lancarfan, wrth ysgrifennu Buchedd Gildas yn gynnar yn y ddeuddegfed ganrif, yn adrodd sut y cipiodd Melwas, brenin Gwlad yr Haf, Wenhwyfar i’w gaer ymhlith y cyrs a’r corsydd. Bu Arthur yn chwilio amdani am flwyddyn a chasglodd wŷr Cernyw a Dyfnaint i’w hennill yn ôl, a Gildas ac abad Glastonbury a wnaeth heddwch rhwng y ddau frenin.FfynhonnellMelwas ↗Wikipedia (Saesneg)Melwas o Ynys Wydrin, ym Muchedd Gildas a’r ymddiddan Cymraeg.
Brwydr eiriau
Gornest o ffraethineb mewn englynion yw’r gerdd Gymraeg. Mae dau gopi wedi goroesi, y ddau’n ddiweddar a’r ddau’n doredig mewn mannau, ac nid yw enwau’r siaradwyr wedi’u hysgrifennu bob tro, felly mae ysgolheigion wedi darllen y rhannau mewn mwy nag un ffordd.FfynhonnellYmddiddan Melwas a Gwenhwyfar ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Llanstephan 122 a Llawysgrif Wynnstay 1, ar ôl Evan D. Jones (1936) a Mary Williams (1938) (Saesneg)Dau gopi’r ymddiddan yn Gymraeg. Mae’n agor gyda dau farchog yn canmol eu meirch.
March nad ofna ddim
Mesur pob ymffrost yw Cai Hir, rhyfelwr mawr Arthur. Mae’r gŵr ifanc yn honni mai ef yw’r un a allai sefyll yn erbyn Cai; etyb y llall na allai ddal y canfed ran o Gai oni bai ei fod yn fwy nag y mae’n edrych. Ni fyn gael ei ddirmygu am ei fod yn fychan.FfynhonnellYmddiddan Melwas a Gwenhwyfar ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Llanstephan 122 a Llawysgrif Wynnstay 1, ar ôl Evan D. Jones (1936) a Mary Williams (1938) (Saesneg)Dau gopi’r ymddiddan yn Gymraeg.
Daliwn gant
Cof Gwenhwyfar
Ar y diwedd mae Gwenhwyfar yn cofio lle y gwelodd ef o’r blaen: gŵr canolig ei faint wrth fwrdd hir yn Nyfnaint, yn rhannu gwin i’w geraint. Mae’r ail gopi’n enwi’r siaradwr yn blaen, ‘mi yw’r Melwas’, ac yn gorffen â dadl finiog am hen wŷr sy’n ymffrostio a gwŷr balch na thynnant eu cleddyfau.FfynhonnellYmddiddan Melwas a Gwenhwyfar ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Llanstephan 122 a Llawysgrif Wynnstay 1, ar ôl Evan D. Jones (1936) a Mary Williams (1938) (Saesneg)Dau gopi’r ymddiddan yn Gymraeg. Pa chwedl goll bynnag oedd y tu ôl iddi, mae’r gerdd yn dangos merched chwedlau Cymru yn chwim a dewr eu geiriau.
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (4)
- Cai yn torri ei gleddyf, gan Howard Pyle — Howard Pyle · Parth cyhoeddus
- Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd — Unknown weaver · Parth cyhoeddus
- Eglwys Sant Cadog, Llancarfan — The National Churches Trust · CC BY 2.0
- Gildas, hanesydd cyntaf y Brythoniaid, mewn carreg ar y lan yn Saint-Gildas-de-Rhuys yn Llydaw, lle… — Romary · CC BY 2.5
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan



