

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd tua 1455
Pedwar marchog ar hugain llys Arthur
Wyth triawd o farchogion Arthur, pob tri’n enwog am un ddawn: y tafodau aur, marchogion y gad, y lledrithwyr, y cyfiawn a’r cynghorwyr.
Llun: Gwalchmai, gan Howard Pyle · Howard Pyle, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | tua 1455 gan y bardd Gutun Owain, a chopïwyd lawer gwaith wedyn |
|---|---|
| Ffurf | wyth triawd, tri marchog ym mhob un |
| Golygwyd | gan Rachel Bromwich, yn Trioedd Ynys Prydein |
‘Pedwar marchog ar hugain oedd yn llys Arthur, yn trigo yno bob amser, a chan bob un ddawn y tu hwnt i ddynion eraill.’ Felly mae’r rhestr hon yn dechrau, a ysgrifennwyd yn ei ffurf bresennol yn y bymthegfed ganrif. Mae’r copïau diweddarach i gyd fel petaent yn deillio o un a wnaed gan y bardd a’r herodr Gutun Owain tua 1455. Mae’n dwyn ynghyd arwyr yr hen chwedlau Cymraeg a marchogion o ramantau’r Greal Sanctaidd, a roddwyd yn Gymraeg ychydig cyn hynny.FfynhonnellTwenty-four Knights of King Arthur’s Court ↗Wikipedia (Saesneg)Y rhestr, ei dyddiad a’r copi a wnaeth Gutun Owain.
Yr wyth triawd
| Y tafodau aur | Gwalchmai fab Llew fab Cynfarch, Drudwas fab Tryffin ac Eliwlod fab Madog fab Uthr: ni allai na brenin nac arglwydd eu gwrthod |
|---|---|
| Y gwyryfon | Bwrt fab Bwrt, Peredur fab Efrog a Galath fab Lanslod: ni allai na chawr na gwrach sefyll yn eu herbyn |
| Marchogion y gad | Cadwr iarll Cernyw, Lanslod Lak ac Owain ab Urien: ni ffoent byth rhag gwaywffon, cleddyf na saeth |
| Y lledrithwyr | Menw fab Teirgwaedd, Trystan fab Tallwch ac Eiddilig Gor: gallent newid eu llun pan fyddent mewn cyfyngder |
| Y marchogion brenhinol | Nasiens fab brenin Denmarc, Medrawd a Hywel fab Emyr Llydaw: ni allai neb eu gwrthod mewn heddwch na sefyll yn eu herbyn mewn rhyfel |
| Y cyfiawn | Blaes fab iarll Llychlyn, Cadog fab Gwynllyw a Phedrog Baladrddellt: cadwent gyfiawnder, drwy gyfraith y wlad, cyfraith yr Eglwys a chyfraith arfau |
| Y marchogion na allai neb eu gwrthod | Morfran fab Tegid, Sanddef Bryd Angel a Glewlwyd Gafaelfawr |
| Y cynghorwyr | Cynon fab Clydno Eiddyn, Aron fab Cynfarch a Llywarch Hen: drwy eu cyngor hwy y gorchfygodd Arthur bob cenedl |
Arfau Arthur
Mae’r rhestr yn gorffen drwy enwi’r arfau sanctaidd a roddodd Duw i Arthur: Rhongomiant ei waywffon, Caledfwlch ei gleddyf a Charnwennan ei gyllell. Gyda hwy, a chyda’r ffydd a’r gobaith oedd ganddo yn ei wŷr, gorchfygodd Arthur ym mhob gwlad.FfynhonnellThe Twenty-Four Knights of Arthur’s Court ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Rachel Bromwich, Trioedd Ynys Prydein (Saesneg)Wyth triawd y marchogion, gyda’r hyn yr oedd pob marchog yn enwog amdano.
Ymddiddan Arthur a’r Eryr → Arthur a Chaledfwlch → Trioedd Ynys Prydain → Yr hen destunau Cymraeg →
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (5)
- Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd — Unknown weaver · Parth cyhoeddus
- Tudalennau o Lyfr Coch Hergest, un o’r llyfrau mawr sy’n cadw hen gerddi byd Arthur — Jesus College, Oxford · Parth cyhoeddus
- Peredur yn gweld y waywffon waedlyd, o hen argraffiad o’r Mabinogion — S. Williams · Parth cyhoeddus
- Owain yn gadael Iarlles y Ffynnon, gan Edward Burne-Jones — Edward Burne-Jones · Parth cyhoeddus
- ‘Gwen wrth Lawen ydd wylwys neithiwyr’, print gan Shirley Jones o’i gerddi — Shirley Jones · CC BY-SA 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan




