Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Canwyd yn 1282–1283

Marwnad Llywelyn ap Gruffudd

Galargerdd Gruffudd ab yr Ynad Coch i dywysog olaf Cymru: un o gerddi mwyaf yr iaith Gymraeg, lle mae’r byd i gyd yn crynu gan alar.

Llun: Cofeb wenithfaen Llywelyn ap Gruffudd ar ei thwmpath yng Nghilmeri, ger y fan lle syrthiodd yn 1282 · Rosser1954, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

BarddGruffudd ab yr Ynad Coch
ILlywelyn ap Gruffudd, tywysog olaf Cymru, a laddwyd ar 11 Rhagfyr 1282
Odlun brifodl, -aw, o’r llinell gyntaf i’r olaf

Lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd uwchlaw afon Irfon ar 11 Rhagfyr 1282. Lluniodd Gruffudd ab yr Ynad Coch, bardd o deulu o gyfreithwyr o Arfon a Môn, ei farwnad yn fuan wedyn, ym mis Rhagfyr 1282 neu’n gynnar ym mis Ionawr 1283. Mae dau enw lle bychan yn y gerdd yn awgrymu iddi gael ei chanu gyntaf yng Nghastell y Bere ym Meirionnydd, a ddaliodd hyd 25 Ebrill 1283.

Oer galon

Oer gallon dan vron o vraw allwyninOer yw’r galon dan y fron, gan ofn a galar,am vrenhin derwin dor Aberffraw.am y brenin, drws derw Aberffraw.
Gruffudd ab yr Ynad Coch, yr agoriad

Gwae fi

Mae’r gerdd yn dechrau gyda galar y bardd ei hun am yr arglwydd a gollodd, y brenin eurllaw a roddai roddion iddo bob gaeaf. ‘Gwae fi’, meddai, dro ar ôl tro. Yna mae ei alar yn lledu i Gymru gyfan: llawer deigryn ar rudd, llawer gweddw, llawer mab heb dad, llawer llef druan, fel pan fu Camlan.

Diwedd y byd

Yna mae natur ei hun yn crynu. Mae’r gwynt a’r glaw yn rhuo, y deri’n ymdaro, y môr yn bwyta’r tir, y sêr yn syrthio. Mae’r bardd yn gofyn ai dyma ddiwedd y byd, a pham na ddaw’r môr dros y tir.

Oni welwch chwi?

Pony welwch chwi hynt y gwynt a’r glaw?Oni welwch chwi rawd y gwynt a’r glaw?Pony welwch chwi’r deri yn ymdaraw?Oni welwch chwi’r deri’n ymdaro?Pony welwch chwi’r mor yn merwinaw yr tir?Oni welwch chwi’r môr yn brathu’r tir?Pony welwch chwi’r heul yn hwylaw r awyr?Oni welwch chwi’r haul yn hwylio’r awyr?
Gruffudd ab yr Ynad Coch, y storm

Un o gerddi mawr y byd

Mae beirniaid yn cytuno bod y farwnad yn un o orchestweithiau’r beirdd Cymraeg ac yn un o gerddi mawr y byd. Er bod ei mydr yn gymhleth, mae ei geiriau’n blaen, ac mae’n un o’r hawsaf o holl gerddi Beirdd y Tywysogion i ddarllenydd heddiw ei dilyn. Mae’n gorffen â gweddi dros wir frenin Aberffraw.

Brenin Aberffraw

Gwir vreinyawl vrenhin Aberffraw,Gwir frenin breiniol Aberffraw,Gwenwlat nef boet adef idaw!boed gwlad wen y nef yn gartref iddo!
Gruffudd ab yr Ynad Coch, y llinellau olaf

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan