

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd yn y 1100au
Buchedd Carannog
Y tywysog o Geredigion a sefydlodd Langrannog, ei allor a nofiai ar y môr, a’r dydd y cyfarfu â’r Brenin Arthur.
Llun: Cerflun Sant Carannog yn Llangrannog · DeFacto, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Iaith | Lladin, mewn dwy Fuchedd |
|---|---|
| Ysgrifennwyd | yn y 1100au |
| Lleoedd | Llangrannog yng Ngheredigion, Iwerddon, a Carhampton ger Môr Hafren |
Carannog yw sant Llangrannog, ar arfordir Ceredigion, lle bu ganddo ogof ger y môr, medd y Fuchedd. Ysgrifennwyd dwy Fuchedd Ladin iddo yn y 1100au, ac fe’i anrhydeddir hefyd yng Nghernyw, Gwlad yr Haf, Iwerddon a Llydaw, bob amser ar yr un dydd gŵyl, 16 Mai. Mae ei Fuchedd yn un o Fucheddau’r saint Cymreig sy’n sôn am y Brenin Arthur heb dynnu ar Sieffre o Fynwy.FfynonellauCarantoc ↗Wikipedia (Saesneg)Carannog, tywysog o Geredigion a sylfaenydd Llangrannog.Carranog ↗Wicipedia CymraegCarannog, ei deulu a’i ŵyl ym mis Mai.
Tywysog o Geredigion
Roedd Carannog o linach frenhinol Ceredigion, yn ŵyr i Geredig fab Cunedda. I osgoi cael ei wneud yn frenin ffodd i ogof ger y môr, lle darllenai a gweddïai, ac yna croesodd i Iwerddon, lle gweithiodd gyda Padrig a chael yr enw Gwyddelig Cernach.FfynonellauCarantoc ↗Wikipedia (Saesneg)Carannog, tywysog o Geredigion a sylfaenydd Llangrannog.Vita Sancti Carantoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Carannog, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Yr allor ar y môr
Wrth ddod yn ôl i Brydain, medd y Fuchedd, rhoddodd Crist iddo allor o’r nef o liw na allai neb ei enwi. Rhoddodd hi ar Fôr Hafren, a nofiodd o’i flaen i ddangos i ble y mynnai Duw iddo fynd.FfynhonnellVita Sancti Carantoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Carannog, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Yr allor ar y môr
Carannog a’r Brenin Arthur
Yn y dyddiau hynny, medd y Fuchedd, teyrnasai Cadwy ac Arthur yn y wlad honno, yn Nindraithou. Roedd Arthur yn hela sarff fawr ac ofnadwy a oedd wedi difetha deuddeg rhan o dir Carrum, a daeth Carannog a’i gyfarch, a derbyniodd Arthur ei fendith yn llawen. Gofynnodd Carannog i Arthur a glywsai ble y daethai ei allor i’r lan, a gofynnodd Arthur iddo yn gyntaf ddod â’r sarff, os oedd yn was i Dduw. Gweddïodd Carannog, a daeth y sarff ato gyda sŵn mawr, fel llo yn rhedeg at ei fam, a gostwng ei phen. Rhoddodd ei ystola am ei gwddf a’i harwain fel oen i’r gaer, lle croesawodd Cadwy hwy, ac yna aeth â hi allan drwy’r porth a’i gollwng yn rhydd, gan orchymyn iddi beidio â niweidio neb na dod yn ôl byth. Roedd Arthur wedi ceisio gwneud bwrdd o’r allor, ond teflid ymhell beth bynnag a osodid arni, felly rhoddodd hi’n ôl, a rhoddodd y brenin Carrum i Garannog am byth, ac adeiladodd eglwys yno.FfynhonnellVita Sancti Carantoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Carannog, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Teyrnasai Cadwy ac Arthur
Yn ôl i Iwerddon
Hwyliodd Carannog ymlaen, a lle daeth ei allor i’r lan adeiladodd eglwys arall. O’r diwedd aeth yn ôl i Iwerddon, lle bu farw ac y’i claddwyd. Yng Nghymru, mae pentref Llangrannog a’i eglwys yn cadw ei enw ger y môr lle dechreuodd ei stori.FfynonellauVita Sancti Carantoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Carannog, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Carantoc ↗Wikipedia (Saesneg)Carannog, tywysog o Geredigion a sylfaenydd Llangrannog.
Carannog → Llangrannog → Y Brenin Arthur → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd — Unknown weaver · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
