
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd yn y 1100au
Buchedd Tathyw
Yr athro o Iwerddon a hwyliodd i Went, a gafodd dref Rufeinig Caer-went gan y Brenin Caradog, ac a ddysgodd yno’r Cadog ifanc.
Llun: Muriau tref Rufeinig Caer-went (Venta Silurum) a’u bastiynau · Colin Smith, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
| Iaith | Lladin |
|---|---|
| Ysgrifennwyd | yn y 1100au |
| Lle | Caer-went, tref Rufeinig Venta Silurum yng Ngwent |
Tathyw oedd athro Caer-went, hen dref Rufeinig Venta yng Ngwent, ac ymhlith ei ddisgyblion roedd y Cadog ifanc. Ysgrifennwyd ei Fuchedd Ladin yn y 1100au. Mae’n adrodd sut y daeth o Iwerddon a sefydlu ysgol yng Nghaer-went a ddenai ysgolheigion o bell ac agos.FfynonellauTathyw ↗Wikipedia (Saesneg)Tathyw, athro Gwyddelig Caer-went, a’i ddisgybl Cadog.Vita Sancti Tathei ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Tathyw, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
O Iwerddon i Went
Dywed y Fuchedd i Dathyw gael ei ddysgu’n dda o’i blentyndod, a dod mor enwog am ei ddysg yn Iwerddon nes i lawer o lanciau ddod i wrando arno. Dewisodd deyrnas nefoedd o flaen unrhyw deyrnas ddaearol, ac anfonodd angel ef i Brydain. Hwyliodd gyda’i ddisgyblion a dod i’r lan yng Ngwent.FfynhonnellVita Sancti Tathei ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Tathyw, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Caradog, brenin Gwent
Clywodd Caradog, brenin dwy ran Gwent, am y gŵr sanctaidd a dysgedig ac anfon negeswyr i ofyn iddo ddod i’w lys. Anfonodd Tathyw ateb gostyngedig yn ôl: os mynnai’r brenin ymweld ag ef, deued. Ni ddigiodd y brenin, ond daeth ei hun gyda phedwar marchog ar hugain, ac erfyn ar Dathyw ddod i ddinas Caer-went a dysgu yno.FfynhonnellVita Sancti Tathei ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Tathyw, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Deued y brenin yma
Ysgol Caer-went
Felly aeth Tathyw i Gaer-went ac agor ei ysgol, a daeth ysgolheigion o bob cyfeiriad i ddysgu’r saith gelfyddyd. Rhoddodd y brenin dir iddo ger y ddinas, ac ymhen amser, medd y Fuchedd, rhoddodd iddo’r ddinas gyfan a’i holl dir am byth. Sefydlodd Tathyw eglwys yno i’r Drindod Sanctaidd, a phan fu farw fe’i claddwyd ynddi.FfynonellauVita Sancti Tathei ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Tathyw, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Tathyw ↗Wikipedia (Saesneg)Tathyw, athro Gwyddelig Caer-went, a’i ddisgybl Cadog.
Ysgol Caer-went
Ei ddisgybl Cadog
Ei ddisgybl enwocaf oedd Cadog, mab y Brenin Gwynllyw. Dywed y Fuchedd i Gadog, unwaith, pan anfonwyd ef i nôl tân, gael gwybod gan y gof na châi ef oni bai ei fod yn ei gario yn ei fantell, ac iddo ei ddwyn yn ôl at ei athro heb farc ar y brethyn. Byddai Tathyw wedi ei gadw’n hwy, ond aeth Cadog adref, dan wylo, yn ddysgedicach na’r holl ddisgyblion eraill, i sefydlu ei ysgol ei hun yn Llancarfan.FfynhonnellVita Sancti Tathei ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Tathyw, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Caer-went → Buchedd Cadog gan Lifris → Cadog → Pentref Caer-went → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)
- Ffenestr liw o Sant Cadog (Saint Cado) yn eglwys Saint-Pierre-Quiberon, Llydaw — FredSeiller · CC0
- Muriau tref Rufeinig Caer-went, Venta Silurum, yn sefyll yn uchel uwchben y caeau o hyd. — Chris Andrews · CC BY-SA 2.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan

