

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Castell-nedd Port Talbot
Castell-nedd Port Talbot
Llansawel · Briton Ferry
Porthladd yn aber Nedd, y gwnaeth ei ddociau o 1861 a’i weithfeydd tun a dur ef yn brysur am gan mlynedd.
Llun: Heol Castell-nedd, Llansawel · Steve Rigg, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llansawel: llan Sawyl
Llansawel
- Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
- sawel Sawyl Sant
Tyfodd Llansawel lle croesai fferi aber afon Nedd, ac yn 1861 cafodd ddoc a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel.FfynhonnellBriton Ferry ↗Wikipedia (Saesneg)Llansawel, efallai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel, neu o Saul, hen enw Sant Paul; ffurf Gymraeg nas defnyddir yw Rhyd y Brython; galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac ysgrifennodd John Leland ‘Britanne Fery’ yn 1540; croesai’r fferi tua dwy filltir o bont Castell-nedd, ac ar rai distyll gallai pobl groesi ar gerrig camu; roedd pont yr afon, a godwyd o 1949 i 1955 ar gyfer ffordd osgoi’r A48, yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf wedi’r rhyfel ym Mhrydain, a gorffennwyd croesfan yr M4 yn 1994; agorodd y doc, a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, yn 1861, gyda giât caisson arnofiol a gynlluniodd ei dad Marc Brunel, a rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn Radd II yn 2000; daeth gwaith haearn yn 1846, gwaith copr yn 1853, tun yn y 1860au a dur ar ddiwedd y ganrif; rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925; roedd y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o’r dref.
| Doc Brunel | 1861FfynhonnellBriton Ferry ↗Wikipedia (Saesneg)Llansawel, efallai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel, neu o Saul, hen enw Sant Paul; ffurf Gymraeg nas defnyddir yw Rhyd y Brython; galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac ysgrifennodd John Leland ‘Britanne Fery’ yn 1540; croesai’r fferi tua dwy filltir o bont Castell-nedd, ac ar rai distyll gallai pobl groesi ar gerrig camu; roedd pont yr afon, a godwyd o 1949 i 1955 ar gyfer ffordd osgoi’r A48, yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf wedi’r rhyfel ym Mhrydain, a gorffennwyd croesfan yr M4 yn 1994; agorodd y doc, a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, yn 1861, gyda giât caisson arnofiol a gynlluniodd ei dad Marc Brunel, a rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn Radd II yn 2000; daeth gwaith haearn yn 1846, gwaith copr yn 1853, tun yn y 1860au a dur ar ddiwedd y ganrif; rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925; roedd y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o’r dref. |
|---|---|
| Pont yr afon | 1949–1955FfynhonnellBriton Ferry ↗Wikipedia (Saesneg)Llansawel, efallai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel, neu o Saul, hen enw Sant Paul; ffurf Gymraeg nas defnyddir yw Rhyd y Brython; galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac ysgrifennodd John Leland ‘Britanne Fery’ yn 1540; croesai’r fferi tua dwy filltir o bont Castell-nedd, ac ar rai distyll gallai pobl groesi ar gerrig camu; roedd pont yr afon, a godwyd o 1949 i 1955 ar gyfer ffordd osgoi’r A48, yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf wedi’r rhyfel ym Mhrydain, a gorffennwyd croesfan yr M4 yn 1994; agorodd y doc, a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, yn 1861, gyda giât caisson arnofiol a gynlluniodd ei dad Marc Brunel, a rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn Radd II yn 2000; daeth gwaith haearn yn 1846, gwaith copr yn 1853, tun yn y 1860au a dur ar ddiwedd y ganrif; rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925; roedd y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o’r dref. |
| Parc Jersey | agorwyd 1925FfynhonnellBriton Ferry ↗Wikipedia (Saesneg)Llansawel, efallai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel, neu o Saul, hen enw Sant Paul; ffurf Gymraeg nas defnyddir yw Rhyd y Brython; galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac ysgrifennodd John Leland ‘Britanne Fery’ yn 1540; croesai’r fferi tua dwy filltir o bont Castell-nedd, ac ar rai distyll gallai pobl groesi ar gerrig camu; roedd pont yr afon, a godwyd o 1949 i 1955 ar gyfer ffordd osgoi’r A48, yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf wedi’r rhyfel ym Mhrydain, a gorffennwyd croesfan yr M4 yn 1994; agorodd y doc, a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, yn 1861, gyda giât caisson arnofiol a gynlluniodd ei dad Marc Brunel, a rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn Radd II yn 2000; daeth gwaith haearn yn 1846, gwaith copr yn 1853, tun yn y 1860au a dur ar ddiwedd y ganrif; rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925; roedd y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o’r dref. |
Dau enw
Efallai mai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel yw Llansawel, neu gall ddod o Saul, enw cyntaf Sant Paul. Galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac yn 1540 ysgrifennodd John Leland hi fel Britanne Fery.FfynhonnellBriton Ferry ↗Wikipedia (Saesneg)Llansawel, efallai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel, neu o Saul, hen enw Sant Paul; ffurf Gymraeg nas defnyddir yw Rhyd y Brython; galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac ysgrifennodd John Leland ‘Britanne Fery’ yn 1540; croesai’r fferi tua dwy filltir o bont Castell-nedd, ac ar rai distyll gallai pobl groesi ar gerrig camu; roedd pont yr afon, a godwyd o 1949 i 1955 ar gyfer ffordd osgoi’r A48, yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf wedi’r rhyfel ym Mhrydain, a gorffennwyd croesfan yr M4 yn 1994; agorodd y doc, a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, yn 1861, gyda giât caisson arnofiol a gynlluniodd ei dad Marc Brunel, a rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn Radd II yn 2000; daeth gwaith haearn yn 1846, gwaith copr yn 1853, tun yn y 1860au a dur ar ddiwedd y ganrif; rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925; roedd y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o’r dref.
Fferi a phontydd
Croesai’r fferi’r afon tua dwy filltir islaw pont Castell-nedd, ac ar rai distyll cerddai pobl drosodd ar gerrig camu. Roedd y bont ffordd a godwyd o 1949 i 1955 yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf ym Mhrydain wedi’r rhyfel, a dilynodd croesfan yr M4 yn 1994.FfynhonnellBriton Ferry ↗Wikipedia (Saesneg)Llansawel, efallai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel, neu o Saul, hen enw Sant Paul; ffurf Gymraeg nas defnyddir yw Rhyd y Brython; galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac ysgrifennodd John Leland ‘Britanne Fery’ yn 1540; croesai’r fferi tua dwy filltir o bont Castell-nedd, ac ar rai distyll gallai pobl groesi ar gerrig camu; roedd pont yr afon, a godwyd o 1949 i 1955 ar gyfer ffordd osgoi’r A48, yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf wedi’r rhyfel ym Mhrydain, a gorffennwyd croesfan yr M4 yn 1994; agorodd y doc, a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, yn 1861, gyda giât caisson arnofiol a gynlluniodd ei dad Marc Brunel, a rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn Radd II yn 2000; daeth gwaith haearn yn 1846, gwaith copr yn 1853, tun yn y 1860au a dur ar ddiwedd y ganrif; rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925; roedd y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o’r dref.
Doc Brunel
Cynlluniodd Isambard Kingdom Brunel y doc ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, ac agorodd yn 1861 gyda giât arnofiol a gynlluniodd ei dad, Marc Brunel. Rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn 2000.FfynhonnellBriton Ferry ↗Wikipedia (Saesneg)Llansawel, efallai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel, neu o Saul, hen enw Sant Paul; ffurf Gymraeg nas defnyddir yw Rhyd y Brython; galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac ysgrifennodd John Leland ‘Britanne Fery’ yn 1540; croesai’r fferi tua dwy filltir o bont Castell-nedd, ac ar rai distyll gallai pobl groesi ar gerrig camu; roedd pont yr afon, a godwyd o 1949 i 1955 ar gyfer ffordd osgoi’r A48, yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf wedi’r rhyfel ym Mhrydain, a gorffennwyd croesfan yr M4 yn 1994; agorodd y doc, a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, yn 1861, gyda giât caisson arnofiol a gynlluniodd ei dad Marc Brunel, a rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn Radd II yn 2000; daeth gwaith haearn yn 1846, gwaith copr yn 1853, tun yn y 1860au a dur ar ddiwedd y ganrif; rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925; roedd y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o’r dref.
Haearn, copr a thun
Daeth gwaith haearn yn 1846 a gwaith copr yn 1853. Dilynodd tun yn y 1860au, a dur ar ddiwedd y ganrif.FfynhonnellBriton Ferry ↗Wikipedia (Saesneg)Llansawel, efallai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel, neu o Saul, hen enw Sant Paul; ffurf Gymraeg nas defnyddir yw Rhyd y Brython; galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac ysgrifennodd John Leland ‘Britanne Fery’ yn 1540; croesai’r fferi tua dwy filltir o bont Castell-nedd, ac ar rai distyll gallai pobl groesi ar gerrig camu; roedd pont yr afon, a godwyd o 1949 i 1955 ar gyfer ffordd osgoi’r A48, yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf wedi’r rhyfel ym Mhrydain, a gorffennwyd croesfan yr M4 yn 1994; agorodd y doc, a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, yn 1861, gyda giât caisson arnofiol a gynlluniodd ei dad Marc Brunel, a rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn Radd II yn 2000; daeth gwaith haearn yn 1846, gwaith copr yn 1853, tun yn y 1860au a dur ar ddiwedd y ganrif; rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925; roedd y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o’r dref.
Parc Jersey
Rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925. Daeth y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o Lansawel.FfynhonnellBriton Ferry ↗Wikipedia (Saesneg)Llansawel, efallai llan wedi’i chysgodi rhag yr awel, neu o Saul, hen enw Sant Paul; ffurf Gymraeg nas defnyddir yw Rhyd y Brython; galwai’r Normaniaid y groesfan yn La Brittonne, ac ysgrifennodd John Leland ‘Britanne Fery’ yn 1540; croesai’r fferi tua dwy filltir o bont Castell-nedd, ac ar rai distyll gallai pobl groesi ar gerrig camu; roedd pont yr afon, a godwyd o 1949 i 1955 ar gyfer ffordd osgoi’r A48, yn un o’r pontydd ffordd mawr cyntaf wedi’r rhyfel ym Mhrydain, a gorffennwyd croesfan yr M4 yn 1994; agorodd y doc, a gynlluniodd Isambard Kingdom Brunel ar gyfer Rheilffordd Cwm Nedd, yn 1861, gyda giât caisson arnofiol a gynlluniodd ei dad Marc Brunel, a rhestrwyd ei furiau a’i giât loc yn Radd II yn 2000; daeth gwaith haearn yn 1846, gwaith copr yn 1853, tun yn y 1860au a dur ar ddiwedd y ganrif; rhoddodd Iarll Jersey y tir i Barc Jersey yn 1908, ac agorodd yn 1925; roedd y cyfansoddwr caneuon Harry Parr-Davies a’r darlledwr Mavis Nicholson o’r dref.
Lleoedd hanesyddol gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


