Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Pen-y-bont ar Ogwr

Pen-y-bont ar Ogwr

Cynffig · Kenfig

Bwrdeistref Normanaidd gyda chastell a siarter a lyncwyd gan y twyni tywod yn yr 1400au a’r 1500au. Dim ond pen gorthwr ei chastell sy’n dal i ddangos uwchben y tywod.

Llun: Tafarn y Prince of Wales, Cynffig · Gareth James, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Pen-y-bont ar OgwrYn Gymraeg: Cynffig51.517° N, 3.728° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Cynffig: o afon Cynffig

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Bwrdeistref o’r 1100au o gwmpas ei chastell oedd Cynffig, hyd nes i dywod y twyni orchuddio’i chaeau a’i strydoedd yn araf.

Bwrdeistref erbyn1183
Gorthwr14 m sgwâr
Clirio’r tywod1920au a 1930au

Castell Iestyn

Tua 1080 dywedir i Iestyn ap Gwrgant, rheolwr annibynnol olaf Morgannwg, ailgryfhau castell yng Nghynffig.

Y gorthwr

Cododd Robert, Iarll Caerloyw, y castell ar ddechrau’r 1100au, gyda gorthwr tal 14 metr sgwâr, ac yn y 1300au fe’i hailgodwyd gyda llenfur a phorthdy mawr i’r fwrdeistref.

O dan y tywod

Tua 1539 cafodd John Leland y castell bron wedi’i dagu a’i lyncu gan y tywod. Symudwyd yr eglwys garreg wrth garreg i’r Pîl, a heddiw dim ond pen y gorthwr sy’n dangos.

Pwll Cynffig

Mae Tafarn Prince of Wales o’r 1600au, a fu’n neuadd y dref ac yn llys, yn cadw copi piwter o fyrllysg y fwrdeistref, a’r gwreiddiol yn yr Amgueddfa Genedlaethol. Mae’r twyni a Phwll Cynffig yn Warchodfa Natur Genedlaethol, yn llawn tegeirianau’r fign.

Ar fap y trefi →

Lleoedd hanesyddol gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf