Yn y drydedd ganrif, pan ddechreuodd ysbeilwyr fygwth arfordiroedd Prydain o’r môr, cododd y Rhufeiniaid gaer gerrig fawr ger afon Taf, yn agos at Fôr Hafren. Daeth ei muriau’n furiau Castell Caerdydd, a thyfodd dinas Caerdydd o’u hamgylch.FfynhonnellCardiff Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Rufeinig gyntaf yma tua OC 55–80; yng nghanol y drydedd ganrif codwyd caer gerrig tua 194 wrth 184 m, o garreg galch Penarth, rhag bygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir; cafwyd ei muriau yn 1889 yn ystod gwaith Ardalydd Bute a’u hailgodi ar y llinellau Rhufeinig gan William Frame.
| Pryd | Y gaer gyntaf tua OC 55 i 80; y gaer gerrig yng nghanol y drydedd ganrif |
|---|---|
| Ble | Caerdydd, ger afon Taf |
| Pam | I warchod yr arfordir rhag ysbeilwyr o’r môr |
| Heddiw | Muriau allanol Castell Caerdydd |
Dwy gaer#
Roedd Rhufeiniaid yng Nghaerdydd ers blynyddoedd cyntaf y goncwest: codwyd y gaer gyntaf yma tua OC 55 i 80, yn ystod y rhyfel yn erbyn y Silwriaid. Ddwy ganrif yn ddiweddarach, yng nghanol y drydedd ganrif, codwyd caer newydd o gerrig ar yr un tir, tua 194 metr wrth 184, â muriau trwchus o garreg galch o Benarth. Fe’i codwyd rhag yr hyn a eilw’r haneswyr yn fygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir.FfynhonnellCardiff Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Rufeinig gyntaf yma tua OC 55–80; yng nghanol y drydedd ganrif codwyd caer gerrig tua 194 wrth 184 m, o garreg galch Penarth, rhag bygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir; cafwyd ei muriau yn 1889 yn ystod gwaith Ardalydd Bute a’u hailgodi ar y llinellau Rhufeinig gan William Frame.
Ei chael eto#
Am ganrifoedd roedd y muriau Rhufeinig o’r golwg. Yn 1889, yn ystod gwaith mawr Ardalydd Bute, cafodd ei adeiladwyr hwy. Ailgodwyd y muriau ar y llinell Rufeinig gan William Frame, a heddiw mae unrhyw un sy’n cerdded o amgylch y tu allan i’r castell yn cerdded wrth linell y gaer Rufeinig.FfynhonnellCardiff Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Rufeinig gyntaf yma tua OC 55–80; yng nghanol y drydedd ganrif codwyd caer gerrig tua 194 wrth 184 m, o garreg galch Penarth, rhag bygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir; cafwyd ei muriau yn 1889 yn ystod gwaith Ardalydd Bute a’u hailgodi ar y llinellau Rhufeinig gan William Frame.
Caer Dydd#
Mae enw Cymraeg y ddinas, Caerdydd, yn dechrau â caer, y gair a roddodd y Cymry i’r lleoedd caerog a adawodd y Rhufeiniaid ar eu hôl. Y tu mewn i’r muriau hynny cododd y Normaniaid eu mwnt yn ddiweddarach, ac o’r castell hwnnw tyfodd prifddinas Cymru.
Pedair caer ar un llecyn#
Nid un gaer Rufeinig oedd yng Nghaerdydd ond pedair. Petryal mawr oedd y gyntaf, o tua 55 i 80 OC, llawer mwy na thir y castell heddiw, yn rhan o ffin ddeheuol grym Rhufain yn ystod y rhyfel yn erbyn y Silwriaid. Pan symudodd y ffin ymlaen, daeth dwy gaer lawer llai ar ochr ogleddol y safle yn ei lle, y naill ar ôl y llall.FfynhonnellCardiff Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Rufeinig gyntaf yma tua OC 55–80; yng nghanol y drydedd ganrif codwyd caer gerrig tua 194 wrth 184 m, o garreg galch Penarth, rhag bygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir; cafwyd ei muriau yn 1889 yn ystod gwaith Ardalydd Bute a’u hailgodi ar y llinellau Rhufeinig gan William Frame.
Y bedwaredd oedd y gaer gerrig fawr o’r drydedd ganrif. Dilynai ei ffurf od afon Taf, a redai ar hyd ei hochr orllewinol, a’r adeg honno deuai’r môr yn llawer agosach, fel bod y gaer yn edrych yn syth allan dros yr harbwr. Mae’n debyg iddi gael ei dal hyd ddiwedd y bedwaredd ganrif o leiaf, er na ŵyr neb pryd y’i gadawyd o’r diwedd, ac nid oes arwydd bod neb yn byw ar y safle eto tan yr unfed ganrif ar ddeg.FfynhonnellCardiff Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Rufeinig gyntaf yma tua OC 55–80; yng nghanol y drydedd ganrif codwyd caer gerrig tua 194 wrth 184 m, o garreg galch Penarth, rhag bygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir; cafwyd ei muriau yn 1889 yn ystod gwaith Ardalydd Bute a’u hailgodi ar y llinellau Rhufeinig gan William Frame.
Wedi’i godi ar furiau Rhufeinig#
Pan wthiodd y Normaniaid i dde Cymru, codent eu cestyll yn aml ar hen safleoedd Rhufeinig, a arbedai lawer iawn o lafur. Codwyd y castell yng Nghaerdydd y tu mewn i’r muriau Rhufeinig, naill ai gan Wiliam Goncwerwr tua 1081, ar ei ffordd yn ôl o Dyddewi, neu gan Robert Fitzhamon tua 1091.FfynhonnellCardiff Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Rufeinig gyntaf yma tua OC 55–80; yng nghanol y drydedd ganrif codwyd caer gerrig tua 194 wrth 184 m, o garreg galch Penarth, rhag bygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir; cafwyd ei muriau yn 1889 yn ystod gwaith Ardalydd Bute a’u hailgodi ar y llinellau Rhufeinig gan William Frame. Y tu ôl i’r hen furiau hynny ymosododd y Cymry ar y castell sawl gwaith yn y ddeuddegfed ganrif, ac yn 1404 fe’i cipiwyd gan wŷr Owain Glyndŵr.FfynhonnellCardiff Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Rufeinig gyntaf yma tua OC 55–80; yng nghanol y drydedd ganrif codwyd caer gerrig tua 194 wrth 184 m, o garreg galch Penarth, rhag bygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir; cafwyd ei muriau yn 1889 yn ystod gwaith Ardalydd Bute a’u hailgodi ar y llinellau Rhufeinig gan William Frame.
Lloches yn y muriau#
Gwasanaethodd y llinell Rufeinig bobl Caerdydd unwaith eto yn yr Ail Ryfel Byd. Codwyd llochesi rhag cyrchoedd awyr y tu mewn i furiau’r castell, gyda lle i hyd at 1,800 o bobl.FfynhonnellCardiff Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Rufeinig gyntaf yma tua OC 55–80; yng nghanol y drydedd ganrif codwyd caer gerrig tua 194 wrth 184 m, o garreg galch Penarth, rhag bygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir; cafwyd ei muriau yn 1889 yn ystod gwaith Ardalydd Bute a’u hailgodi ar y llinellau Rhufeinig gan William Frame. Yn 1947 rhoddwyd y castell, gyda’i furiau Rhufeinig, i ddinas Caerdydd.FfynhonnellCardiff Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Caer Rufeinig gyntaf yma tua OC 55–80; yng nghanol y drydedd ganrif codwyd caer gerrig tua 194 wrth 184 m, o garreg galch Penarth, rhag bygythiad môr-ladron ar hyd yr arfordir; cafwyd ei muriau yn 1889 yn ystod gwaith Ardalydd Bute a’u hailgodi ar y llinellau Rhufeinig gan William Frame.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗




