Arthur
Brenin y Brythoniaid (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829; Llyfr Llandaf, tua 1125)Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.
Arthur

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
20 Medi 1486
Mae Harri VII yn enwi ei fab cyntaf yn Arthur, er anrhydedd i frenin traddodiad Cymru.
Llun: Arthur, Tywysog Cymru, tua 1500, yn gwisgo coler o rosynnau coch a gwyn · Unknown artist, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ar noson 19 i 20 Medi 1486 ganed mab cyntaf Harri, ym Mhriordy San Swithun yng Nghaerwynt. Fe’i henwyd yn Arthur.FfynhonnellArthur, Prince of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Arthur ar noson 19/20 Medi 1486 ym Mhriordy San Swithun yng Nghaerwynt, a gysylltid â Chamelot; dewiswyd yr enw a’r lle i bwysleisio tras Gymreig y Tuduriaid; sefydlwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar ei gyfer yn 1490 dan Siasbar Tudur, ac erbyn 1493 roedd yn byw yn Llwydlo; priododd Gatrin o Aragon yn eglwys Sant Paul ar 14 Tachwedd 1501, bu farw yn Llwydlo ar 2 Ebrill 1502, chwe mis cyn ei ben-blwydd yn un ar bymtheg, a’i gladdu yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon.
| Ganed | Caerwynt, 19/20 Medi 1486 |
|---|---|
| Tywysog Cymru | Cadwodd ei lys yn Llwydlo |
| Bu farw | Llwydlo, 2 Ebrill 1502 |
Credid mai Caerwynt oedd Camelot, a dewiswyd yr enw a’r lle i ddangos gwreiddiau Cymreig y Tuduriaid.FfynonellauArthur, Prince of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Arthur ar noson 19/20 Medi 1486 ym Mhriordy San Swithun yng Nghaerwynt, a gysylltid â Chamelot; dewiswyd yr enw a’r lle i bwysleisio tras Gymreig y Tuduriaid; sefydlwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar ei gyfer yn 1490 dan Siasbar Tudur, ac erbyn 1493 roedd yn byw yn Llwydlo; priododd Gatrin o Aragon yn eglwys Sant Paul ar 14 Tachwedd 1501, bu farw yn Llwydlo ar 2 Ebrill 1502, chwe mis cyn ei ben-blwydd yn un ar bymtheg, a’i gladdu yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Hwyliodd Harri gyda llu bychan o Ffrainc a’r Alban a glanio ym Mill Bay ger Dale, Sir Benfro, gan orymdeithio gyda’i ewythr Siasbar ac iarll Rhydychen; roedd Cymru’n gadarnle i Lancaster, ac i’w eni a’i dras Gymreig y talai Harri am y gefnogaeth a gafodd; hawliai ei deulu, hen deulu o Fôn, eu bod yn disgyn o Gadwaladr; casglodd tua 5,000–6,000 o filwyr ac enillodd ym Mosworth ar 22 Awst 1485; cariodd y ddraig goch gyda baner San Siôr yn ei orymdaith drwy Lundain wedi’r fuddugoliaeth; ei fab Arthur, a anwyd 19 Medi 1486, a enwyd ar ôl y Brenin Arthur.
Roedd beirdd Cymru wedi cyfarch Harri’n Fab Darogan, a galwodd ei fab cyntaf yn Arthur.FfynhonnellMab Darogan ↗Wikipedia (Saesneg)Y Mab Darogan yw gwaredwr cerddi brud y Cymry; aeth y gobaith at Owain Lawgoch yn y bedwaredd ganrif ar ddeg; galwyd Owain Glyndŵr yn Fab Darogan yn ei ddydd ei hun; hawliodd cefnogwyr Harri Tudur a beirdd Cymru mai ef oedd y Mab Darogan cyn Bosworth yn 1485, a galwodd ei fab cyntaf yn Arthur.
Yn 1490 sefydlwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar gyfer Arthur, gyda’i hen ewythr Siasbar Tudur yn ben arno. Erbyn 1493 roedd y bachgen yn byw yng nghastell Llwydlo gyda’i aelwyd ei hun.FfynhonnellArthur, Prince of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Arthur ar noson 19/20 Medi 1486 ym Mhriordy San Swithun yng Nghaerwynt, a gysylltid â Chamelot; dewiswyd yr enw a’r lle i bwysleisio tras Gymreig y Tuduriaid; sefydlwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar ei gyfer yn 1490 dan Siasbar Tudur, ac erbyn 1493 roedd yn byw yn Llwydlo; priododd Gatrin o Aragon yn eglwys Sant Paul ar 14 Tachwedd 1501, bu farw yn Llwydlo ar 2 Ebrill 1502, chwe mis cyn ei ben-blwydd yn un ar bymtheg, a’i gladdu yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon.

Ar 14 Tachwedd 1501 priododd Arthur Gatrin o Aragon yn eglwys Sant Paul, ac aeth y ddau i fyw i Lwydlo. Lai na phum mis yn ddiweddarach, ar 2 Ebrill 1502, bu farw Arthur yno, chwe mis cyn ei ben-blwydd yn un ar bymtheg. Mae’n gorwedd yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon.FfynhonnellArthur, Prince of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Arthur ar noson 19/20 Medi 1486 ym Mhriordy San Swithun yng Nghaerwynt, a gysylltid â Chamelot; dewiswyd yr enw a’r lle i bwysleisio tras Gymreig y Tuduriaid; sefydlwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar ei gyfer yn 1490 dan Siasbar Tudur, ac erbyn 1493 roedd yn byw yn Llwydlo; priododd Gatrin o Aragon yn eglwys Sant Paul ar 14 Tachwedd 1501, bu farw yn Llwydlo ar 2 Ebrill 1502, chwe mis cyn ei ben-blwydd yn un ar bymtheg, a’i gladdu yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon.
Ffynonellau a darllen pellach
Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.
ArthurFe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.
Harri TudurMae Harri Tudur yn glanio ger Dale yn Sir Benfro ac yn gorymdeithio drwy Gymru i ennill ym Mosworth.
Brenin o GymroMae Harri Tudur, gyda Rhys ap Thomas a miloedd o Gymry dan y ddraig goch, yn ennill ym Mosworth ac yn cael ei goroni’n Harri VII.
Buddugoliaeth BosworthMae Richard Amerike, swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig, yn helpu i ariannu mordaith John Cabot i Ogledd America. Mae rhai haneswyr yn credu mai ar ei ôl ef yr enwyd y wlad newydd.
Richard Amerike a CabotMae Syr Rhys ap Thomas yn cynnal twrnamaint mawr pum diwrnod yng Nghastell Caeriw, yr olaf o’i fath ym Mhrydain.
Y twrnamaint yng NghaeriwYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf