Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

8 Mai 1648

Brwydr Sain Ffagan

Mae brwydr fwyaf y Rhyfeloedd Cartref yng Nghymru yn gorffen gyda threchu gwrthryfel y brenhinwyr.

Llun: Y caeau ger Sain Ffagan lle bu’r frwydr · Alan Hughes, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 8 Mai 1648, yn y caeau ger Sain Ffagan y tu allan i Gaerdydd, cyfarfu byddin gwrthryfel yn ne Cymru â milwyr y Senedd dan y Cyrnol Thomas Horton. Drylliwyd y gwrthryfel.

Dyddiad8 Mai 1648
Arweinwyr y gwrthryfelRowland Laugharne, John Poyer a Rice Powell
Cadlywydd y SeneddY Cyrnol Thomas Horton

Milwyr heb eu cyflog#

Dechreuodd y gwrthryfel yn Sir Benfro ymhlith milwyr na chawsent eu talu ers misoedd ac a ofnai gael eu hanfon adref heb eu cyflog. Bu eu harweinwyr, Rowland Laugharne, John Poyer a Rice Powell, yn gadlywyddion dros y Senedd, ond yn awr troesant yn ei herbyn.

Rowland Laugharne, a arweiniodd fyddin y gwrthryfel
Rowland Laugharne, a arweiniodd fyddin y gwrthryfel · Llun: Samuel Harding, Public domain, Wikimedia Commons

Y frwydr#

Roedd byddin Laugharne yn llawer mwy, tua 7,500 o wŷr traed a 500 o wŷr meirch. Roedd gan Horton tua 900 o wŷr meirch, 800 o ddragwniaid a 1,000 o wŷr traed. Ond y Senedd a orfu: lladdwyd dros 200 o’r gwrthryfelwyr a daliwyd mwy na 3,000.

Wedi’r frwydr#

Ciliodd Laugharne i Benfro, a gwarchaeodd Horton ar Powell yn Ninbych-y-pysgod. Daeth Cromwell ei hun i warchae ar Benfro, a dim ond pan syrthiodd y gallai orymdeithio tua’r gogledd i ennill yn Preston.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Geiriadur John Davies

    Mae John Davies, Mallwyd, yn cyhoeddi ei eiriadur mawr Cymraeg a Lladin, sylfaen ysgolheictod Cymraeg am ddwy ganrif.

    Geiriadur John Davies
  2. Y capel cyntaf yn Llanfaches

    Mae William Wroth yn casglu’r gynulleidfa Anghydffurfiol gyntaf yng Nghymru, yn Sir Fynwy. Un dydd bydd capeli’n llunio’r wlad gyfan.

    Y capel cyntaf yn Llanfaches
  3. Silex Scintillans

    Mae Henry Vaughan, y Silwriad o ddyffryn Wysg, yn cyhoeddi Silex Scintillans, cerddi am oleuni a thragwyddoldeb.

    Silex Scintillans
  4. Llyfr y Tri Aderyn

    Mae Morgan Llwyd o Wrecsam yn cyhoeddi Llyfr y Tri Aderyn, lle mae eryr, cigfran a cholomen yn trafod dyfodol Cymru.

    Llyfr y Tri Aderyn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf