Ar 8 Mai 1648, yn y caeau ger Sain Ffagan y tu allan i Gaerdydd, cyfarfu byddin gwrthryfel yn ne Cymru â milwyr y Senedd dan y Cyrnol Thomas Horton. Drylliwyd y gwrthryfel.FfynhonnellBattle of St Fagans ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd ar 8 Mai 1648, yn yr Ail Ryfel Cartref; dechreuodd y gwrthryfel yn Sir Benfro ymhlith milwyr na chawsent eu talu ers misoedd ac a ofnai gael eu chwalu heb eu cyflog, dan arweiniad Rowland Laugharne, John Poyer a Rice Powell, cadlywyddion a drodd yn erbyn y Senedd; roedd gan ochr y brenin tua 7,500 o wŷr traed a 500 o wŷr meirch, yn erbyn 900 o wŷr meirch, 800 o ddragwniaid a 1,000 o wŷr traed y Cyrnol Thomas Horton; collodd ochr y brenin dros 200 yn farw a mwy na 3,000 yn garcharorion; ciliodd Laugharne i Benfro, gwarchaeodd Horton ar Ddinbych-y-pysgod, a gwarchaeodd Cromwell ei hun ar Benfro cyn gorymdeithio ymlaen i Preston.
| Dyddiad | 8 Mai 1648 |
|---|---|
| Arweinwyr y gwrthryfel | Rowland Laugharne, John Poyer a Rice Powell |
| Cadlywydd y Senedd | Y Cyrnol Thomas Horton |
Milwyr heb eu cyflog#
Dechreuodd y gwrthryfel yn Sir Benfro ymhlith milwyr na chawsent eu talu ers misoedd ac a ofnai gael eu hanfon adref heb eu cyflog. Bu eu harweinwyr, Rowland Laugharne, John Poyer a Rice Powell, yn gadlywyddion dros y Senedd, ond yn awr troesant yn ei herbyn.FfynhonnellBattle of St Fagans ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd ar 8 Mai 1648, yn yr Ail Ryfel Cartref; dechreuodd y gwrthryfel yn Sir Benfro ymhlith milwyr na chawsent eu talu ers misoedd ac a ofnai gael eu chwalu heb eu cyflog, dan arweiniad Rowland Laugharne, John Poyer a Rice Powell, cadlywyddion a drodd yn erbyn y Senedd; roedd gan ochr y brenin tua 7,500 o wŷr traed a 500 o wŷr meirch, yn erbyn 900 o wŷr meirch, 800 o ddragwniaid a 1,000 o wŷr traed y Cyrnol Thomas Horton; collodd ochr y brenin dros 200 yn farw a mwy na 3,000 yn garcharorion; ciliodd Laugharne i Benfro, gwarchaeodd Horton ar Ddinbych-y-pysgod, a gwarchaeodd Cromwell ei hun ar Benfro cyn gorymdeithio ymlaen i Preston.

Y frwydr#
Roedd byddin Laugharne yn llawer mwy, tua 7,500 o wŷr traed a 500 o wŷr meirch. Roedd gan Horton tua 900 o wŷr meirch, 800 o ddragwniaid a 1,000 o wŷr traed. Ond y Senedd a orfu: lladdwyd dros 200 o’r gwrthryfelwyr a daliwyd mwy na 3,000.FfynhonnellBattle of St Fagans ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd ar 8 Mai 1648, yn yr Ail Ryfel Cartref; dechreuodd y gwrthryfel yn Sir Benfro ymhlith milwyr na chawsent eu talu ers misoedd ac a ofnai gael eu chwalu heb eu cyflog, dan arweiniad Rowland Laugharne, John Poyer a Rice Powell, cadlywyddion a drodd yn erbyn y Senedd; roedd gan ochr y brenin tua 7,500 o wŷr traed a 500 o wŷr meirch, yn erbyn 900 o wŷr meirch, 800 o ddragwniaid a 1,000 o wŷr traed y Cyrnol Thomas Horton; collodd ochr y brenin dros 200 yn farw a mwy na 3,000 yn garcharorion; ciliodd Laugharne i Benfro, gwarchaeodd Horton ar Ddinbych-y-pysgod, a gwarchaeodd Cromwell ei hun ar Benfro cyn gorymdeithio ymlaen i Preston.
Wedi’r frwydr#
Ciliodd Laugharne i Benfro, a gwarchaeodd Horton ar Powell yn Ninbych-y-pysgod. Daeth Cromwell ei hun i warchae ar Benfro, a dim ond pan syrthiodd y gallai orymdeithio tua’r gogledd i ennill yn Preston.FfynhonnellBattle of St Fagans ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd ar 8 Mai 1648, yn yr Ail Ryfel Cartref; dechreuodd y gwrthryfel yn Sir Benfro ymhlith milwyr na chawsent eu talu ers misoedd ac a ofnai gael eu chwalu heb eu cyflog, dan arweiniad Rowland Laugharne, John Poyer a Rice Powell, cadlywyddion a drodd yn erbyn y Senedd; roedd gan ochr y brenin tua 7,500 o wŷr traed a 500 o wŷr meirch, yn erbyn 900 o wŷr meirch, 800 o ddragwniaid a 1,000 o wŷr traed y Cyrnol Thomas Horton; collodd ochr y brenin dros 200 yn farw a mwy na 3,000 yn garcharorion; ciliodd Laugharne i Benfro, gwarchaeodd Horton ar Ddinbych-y-pysgod, a gwarchaeodd Cromwell ei hun ar Benfro cyn gorymdeithio ymlaen i Preston.
Ffynonellau a darllen pellach




