William Wroth
Sylfaenydd y capel cyntaf yng Nghymru (wedi’i gofnodi)Rheithor Llanfaches yng Ngwent, pregethwr mor annwyl nes i dyrfaoedd ddod o bell ac agos i’w glywed, a sefydlodd yn 1639 yr eglwys anghydffurfiol gyntaf yng Nghymru.
William Wroth

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1639
Mae William Wroth yn casglu’r gynulleidfa Anghydffurfiol gyntaf yng Nghymru, yn Sir Fynwy. Un dydd bydd capeli’n llunio’r wlad gyfan.
Llun: Eglwys Dyfrig, Llanfaches · Colin Bates, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Yn 1638 sefydlodd William Wroth yr eglwys Annibynnol gyntaf yng Nghymru yn Llanfaches yn Sir Fynwy. Cyfarfod yno ym mis Tachwedd 1639 oedd gwir ddechrau Anghydffurfiaeth yng Nghymru.FfynhonnellLlanvaches ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd yr Eglwys Annibynnol gyntaf yng Nghymru yn Llanfaches yn 1638 gan William Wroth, rheithor yno er 1617, gyda help yr Anghydffurfiwr blaenllaw Henry Jessey; roedd Wroth a Walter Cradock wedi gadael eu swyddi eglwysig yn 1638 ond dal ati i bregethu; gorffennwyd y capel, a godwyd ar batrwm Lloegr Newydd, yn 1639, ac roedd y cyfarfod hanesyddol yn Llanfaches ym mis Tachwedd 1639 yn ddechrau gwirioneddol Anghydffurfiaeth yng Nghymru.
| Sefydlwyd | 1638, capel wedi’i orffen 1639 |
|---|---|
| Sylfaenydd | William Wroth |
| Gyda help | Henry Jessey a Walter Cradock |
Bu Wroth yn rheithor Llanfaches er 1617. Yn 1638 ymddiswyddodd ef a’i gyd-Anghydffurfiwr Walter Cradock, ond daliasant ati i bregethu a chasglu dilynwyr.FfynhonnellLlanvaches ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd yr Eglwys Annibynnol gyntaf yng Nghymru yn Llanfaches yn 1638 gan William Wroth, rheithor yno er 1617, gyda help yr Anghydffurfiwr blaenllaw Henry Jessey; roedd Wroth a Walter Cradock wedi gadael eu swyddi eglwysig yn 1638 ond dal ati i bregethu; gorffennwyd y capel, a godwyd ar batrwm Lloegr Newydd, yn 1639, ac roedd y cyfarfod hanesyddol yn Llanfaches ym mis Tachwedd 1639 yn ddechrau gwirioneddol Anghydffurfiaeth yng Nghymru.
Gyda help yr Anghydffurfiwr blaenllaw Henry Jessey, cododd Wroth ei gapel ar batrwm Lloegr Newydd, ac fe’i gorffennwyd yn 1639.FfynhonnellLlanvaches ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd yr Eglwys Annibynnol gyntaf yng Nghymru yn Llanfaches yn 1638 gan William Wroth, rheithor yno er 1617, gyda help yr Anghydffurfiwr blaenllaw Henry Jessey; roedd Wroth a Walter Cradock wedi gadael eu swyddi eglwysig yn 1638 ond dal ati i bregethu; gorffennwyd y capel, a godwyd ar batrwm Lloegr Newydd, yn 1639, ac roedd y cyfarfod hanesyddol yn Llanfaches ym mis Tachwedd 1639 yn ddechrau gwirioneddol Anghydffurfiaeth yng Nghymru.

Ymhlith y rhai a ddenwyd i Lanfaches roedd y Morgan Llwyd ifanc, y deffrowyd ei ffydd gan bregethu Cradock yn Wrecsam ac a’i dilynodd yno.FfynhonnellMorgan Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed Morgan Llwyd (1619–1659) ym mhlwyf Maentwrog, cafodd ei addysg yn Wrecsam, lle deffrôdd pregethu Walter Cradock ei ffydd, a dilynodd Cradock i Lanfaches; bu’n gaplan ym Myddin y Model Newydd ac ymsefydlodd yn weinidog yn Wrecsam yn 1656; Llyfr y Tri Aderyn yw ei waith rhyddiaith mwyaf: mae’r Gigfran yn sefyll dros yr Eglwys uchel a’r brenhinwyr, yr Eryr dros lywodraeth Cromwell a’r Golomen dros y Piwritaniaid; cydnabu John Gwilym Jones ddyled aruthrol iddo; ysgrifennodd hefyd Llythyr i’r Cymry Cariadus; bu farw yn Wrecsam ar 3 Mehefin 1659 ac mae’n gorwedd ym mynwent yr Anghydffurfwyr yn Rhosddu.
Saif capel y Tabernacl yn Llanfaches heddiw, wedi’i ail-lunio yn 1924.FfynhonnellLlanvaches ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd yr Eglwys Annibynnol gyntaf yng Nghymru yn Llanfaches yn 1638 gan William Wroth, rheithor yno er 1617, gyda help yr Anghydffurfiwr blaenllaw Henry Jessey; roedd Wroth a Walter Cradock wedi gadael eu swyddi eglwysig yn 1638 ond dal ati i bregethu; gorffennwyd y capel, a godwyd ar batrwm Lloegr Newydd, yn 1639, ac roedd y cyfarfod hanesyddol yn Llanfaches ym mis Tachwedd 1639 yn ddechrau gwirioneddol Anghydffurfiaeth yng Nghymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Rheithor Llanfaches yng Ngwent, pregethwr mor annwyl nes i dyrfaoedd ddod o bell ac agos i’w glywed, a sefydlodd yn 1639 yr eglwys anghydffurfiol gyntaf yng Nghymru.
William WrothArgreffir Beibl Cymraeg rhad, maint poced, fel y gall teuluoedd, nid eglwysi’n unig, fod yn berchen arno.
Y Beibl BachMae John Davies, Mallwyd, yn cyhoeddi ei eiriadur mawr Cymraeg a Lladin, sylfaen ysgolheictod Cymraeg am ddwy ganrif.
Geiriadur John DaviesMae brwydr fwyaf y Rhyfeloedd Cartref yng Nghymru yn gorffen gyda threchu gwrthryfel y brenhinwyr.
Brwydr Sain FfaganMae Henry Vaughan, y Silwriad o ddyffryn Wysg, yn cyhoeddi Silex Scintillans, cerddi am oleuni a thragwyddoldeb.
Silex ScintillansYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf