Siasbar Tudur
Iarll Penfro (wedi’i gofnodi)Ewythr a gwarchodwr Harri Tudur, a gadwodd y bachgen yn ddiogel drwy bedair blynedd ar ddeg o alltudiaeth a’i ddwyn adref i ennill y goron.
Siasbar Tudur
Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr
1471
Mae Siasbar Tudur a Harri ifanc yn dianc ar long o Ddinbych-y-pysgod i Lydaw, lle mae Harri’n tyfu i fyny yn alltud.
Llun: Cychod yn harbwr Dinbych-y-pysgod dan dai lliwgar yr hen dref a meindwr Eglwys y Santes Fair · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Yn 1471 ffodd Siasbar Tudur a’i nai Harri, a oedd yn bedair ar ddeg, o Gymru ar long o Ddinbych-y-pysgod. Cysgododd Harri yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth, ac ni welai Gymru eto am bedair blynedd ar ddeg.FfynonellauTenby ↗Wikipedia (Saesneg)Cysgododd Harri Tudur, Harri VII i ddod, yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; mae muriau’r dref o’r drydedd ganrif ar ddeg, gyda phorth y Pum Bwa, yn amgáu’r hen dref o hyd.Jasper Tudor: the end of Lancaster ↗Tudor Times, tudortimes.co.uk (Saesneg)Erbyn dechrau Mai 1471 roedd Siasbar a Harri, a oedd yn bedair ar ddeg, yng nghastell Penfro, yn cynllunio dianc dros y môr; amgylchynwyd y castell gan wŷr Edward IV dan Forgan ap Thomas; ymosododd Dafydd ap Thomas, brawd Morgan, ar y gwarchaewyr o’r tu ôl, codi’r gwarchae a mynd â Siasbar a Harri i Ddinbych-y-pysgod; buont ynghudd yno am rai dyddiau nes cael llong i’w cludo i Ffrainc; chwythwyd hi oddi ar ei chwrs, a glaniasant yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel a gwrthod eu rhoi i fyny.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 28 Ionawr 1457 yng nghastell Penfro, unig blentyn Margaret Beaufort, a oedd yn dair ar ddeg, ac Edmwnd Tudur, a fu farw dri mis cyn geni ei fab; magwyd ef gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd Wiliam Herbert hyd 1469; yn 1471 ffodd i Lydaw a threulio’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan nawdd y Dug François II; enillodd ei dras Gymreig o Duduriaid Môn gefnogaeth iddo yng Nghymru, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain wedi Bosworth.
| Ffoi | Dinbych-y-pysgod, 1471 |
|---|---|
| Pwy | Siasbar Tudur a’r Harri ifanc |
| Glanio | Llydaw |
Erbyn dechrau Mai 1471 roedd Siasbar a Harri yng nghastell Penfro, gyda gwŷr Edward IV dan Forgan ap Thomas o’i amgylch. Yna ymosododd Dafydd ap Thomas, brawd Morgan, ar y gwarchaewyr o’r tu ôl, codi’r gwarchae a mynd â’r ddau i Ddinbych-y-pysgod.FfynhonnellJasper Tudor: the end of Lancaster ↗Tudor Times, tudortimes.co.uk (Saesneg)Erbyn dechrau Mai 1471 roedd Siasbar a Harri, a oedd yn bedair ar ddeg, yng nghastell Penfro, yn cynllunio dianc dros y môr; amgylchynwyd y castell gan wŷr Edward IV dan Forgan ap Thomas; ymosododd Dafydd ap Thomas, brawd Morgan, ar y gwarchaewyr o’r tu ôl, codi’r gwarchae a mynd â Siasbar a Harri i Ddinbych-y-pysgod; buont ynghudd yno am rai dyddiau nes cael llong i’w cludo i Ffrainc; chwythwyd hi oddi ar ei chwrs, a glaniasant yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel a gwrthod eu rhoi i fyny.

Buont ynghudd yn Ninbych-y-pysgod am rai dyddiau nes cael llong i’w cludo i Ffrainc. Chwythwyd hi oddi ar ei chwrs, a glaniasant yn Llydaw yn hytrach.FfynhonnellJasper Tudor: the end of Lancaster ↗Tudor Times, tudortimes.co.uk (Saesneg)Erbyn dechrau Mai 1471 roedd Siasbar a Harri, a oedd yn bedair ar ddeg, yng nghastell Penfro, yn cynllunio dianc dros y môr; amgylchynwyd y castell gan wŷr Edward IV dan Forgan ap Thomas; ymosododd Dafydd ap Thomas, brawd Morgan, ar y gwarchaewyr o’r tu ôl, codi’r gwarchae a mynd â Siasbar a Harri i Ddinbych-y-pysgod; buont ynghudd yno am rai dyddiau nes cael llong i’w cludo i Ffrainc; chwythwyd hi oddi ar ei chwrs, a glaniasant yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel a gwrthod eu rhoi i fyny.
Cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel a gwrthod eu rhoi i fyny i Edward IV. Treuliodd Harri’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan ei nawdd.FfynonellauJasper Tudor: the end of Lancaster ↗Tudor Times, tudortimes.co.uk (Saesneg)Erbyn dechrau Mai 1471 roedd Siasbar a Harri, a oedd yn bedair ar ddeg, yng nghastell Penfro, yn cynllunio dianc dros y môr; amgylchynwyd y castell gan wŷr Edward IV dan Forgan ap Thomas; ymosododd Dafydd ap Thomas, brawd Morgan, ar y gwarchaewyr o’r tu ôl, codi’r gwarchae a mynd â Siasbar a Harri i Ddinbych-y-pysgod; buont ynghudd yno am rai dyddiau nes cael llong i’w cludo i Ffrainc; chwythwyd hi oddi ar ei chwrs, a glaniasant yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel a gwrthod eu rhoi i fyny.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 28 Ionawr 1457 yng nghastell Penfro, unig blentyn Margaret Beaufort, a oedd yn dair ar ddeg, ac Edmwnd Tudur, a fu farw dri mis cyn geni ei fab; magwyd ef gan ei ewythr Siasbar Tudur ac yna ar aelwyd Wiliam Herbert hyd 1469; yn 1471 ffodd i Lydaw a threulio’r rhan fwyaf o’r pedair blynedd ar ddeg nesaf dan nawdd y Dug François II; enillodd ei dras Gymreig o Duduriaid Môn gefnogaeth iddo yng Nghymru, a chariodd y ddraig goch yn ei orymdaith i Lundain wedi Bosworth.
Yn 1485 glaniodd Siasbar gydag ef ym Milffwrd ac ymladd wrth ei ochr ym Mosworth.FfynhonnellTudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.

Ffynonellau a darllen pellach
Ewythr a gwarchodwr Harri Tudur, a gadwodd y bachgen yn ddiogel drwy bedair blynedd ar ddeg o alltudiaeth a’i ddwyn adref i ennill y goron.
Siasbar TudurHarlech yw’r castell Lancastraidd olaf i ildio yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, ar ôl gwarchae saith mlynedd a gofir yn y gân ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’.
Gwarchae HarlechGwneir William Herbert o Raglan, noddwr y beirdd, yn Iarll Penfro, y Cymro cyntaf i ddod yn iarll yn Lloegr.
Yr iarll Cymreig cyntafMae Harri Tudur yn glanio ger Dale yn Sir Benfro ac yn gorymdeithio drwy Gymru i ennill ym Mosworth.
Brenin o GymroMae Harri Tudur, gyda Rhys ap Thomas a miloedd o Gymry dan y ddraig goch, yn ennill ym Mosworth ac yn cael ei goroni’n Harri VII.
Buddugoliaeth BosworthYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf