Cadwallon ap Cadfan
Brenin Gwynedd (cronicl cynnar:Beda, 731)Brenin Gwynedd a orymdeithiodd i ogledd Lloegr a gorchfygu a lladd Edwin o Northumbria yn 633.
Cadwallon ap Cadfan

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau
c. 633 OC
Mae Cadwallon ap Cadfan o Wynedd a Phenda o Fersia yn lladd y Brenin Edwin yn Hatfield Chase, y fuddugoliaeth Frythonig fawr olaf dros y Saeson am ganrifoedd.
Llun: Cadwallon ap Cadfan mewn Brut y Brenhinedd Cymraeg a ysgrifennwyd yn y 1400au. · Unknown medieval artist, CC0 · Wikimedia Commons
Ar 12 Hydref 633 lladdodd Cadwallon ap Cadfan, brenin Gwynedd, gyda Penda o Fersia wrth ei ochr, Edwin o Northumbria mewn brwydr yn Hatfield Chase. Am flwyddyn daliai brenin y Brythoniaid ogledd Lloegr.FfynhonnellCadwallon ap Cadfan ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 625 hyd ei farw yn 634; mae’r Annales Cambriae yn cofnodi gwarchae arno yn Glannog yn 629; mae barddoniaeth Gymraeg a’r Trioedd yn ei wneud yn arwr yn erbyn Edwin o Northumbria; gyda Penda o Mersia trechodd a lladdodd Edwin yn Hatfield Chase ar 12 Hydref 633; yna lladdodd Osric o Deifr ac Eanfrith o Frynaich a dal Northumbria am tua blwyddyn; mae Beda’n elyniaethus, a dadleua John T. Koch na ddylid ei gymryd ar ei air; trechwyd ef gan Oswallt yn Heavenfield yn 634; cofir ef fel arwr cenedlaethol gan y Brythoniaid; cysylltir tair cerdd ag ef, rhai efallai’n gyfoes.
| Pryd | 12 Hydref 633 |
|---|---|
| Ble | Hatfield Chase, Meigen i’r Cymry |
| Pwy | Cadwallon o Wynedd a Phenda o Fersia yn erbyn Edwin |
Cofir y rhyfel rhwng Cadwallon ac Edwin mewn cerddi Cymraeg ac yn y Trioedd. Yn 629 mae’r Blwyddnodau’n cofnodi gwarchae ar y brenin Cadwallon yn ynys Glannog, Ynys Seiriol. Daeth Cadwallon yn ôl gyda chynghreiriad, Penda o Fersia, ac ym mrwydr Meigen, medd y Blwyddnodau, lladdwyd Edwin a’i ddau fab.FfynonellauCadwallon ap Cadfan ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 625 hyd ei farw yn 634; mae’r Annales Cambriae yn cofnodi gwarchae arno yn Glannog yn 629; mae barddoniaeth Gymraeg a’r Trioedd yn ei wneud yn arwr yn erbyn Edwin o Northumbria; gyda Penda o Mersia trechodd a lladdodd Edwin yn Hatfield Chase ar 12 Hydref 633; yna lladdodd Osric o Deifr ac Eanfrith o Frynaich a dal Northumbria am tua blwyddyn; mae Beda’n elyniaethus, a dadleua John T. Koch na ddylid ei gymryd ar ei air; trechwyd ef gan Oswallt yn Heavenfield yn 634; cofir ef fel arwr cenedlaethol gan y Brythoniaid; cysylltir tair cerdd ag ef, rhai efallai’n gyfoes.Annales Cambriae, the years 447 to 798 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)516: Brwydr Baddon, lle cariodd Arthur Groes ein Harglwydd Iesu Grist am dri diwrnod a thair nos ar ei ysgwyddau, a’r Brythoniaid a orfu. 537: Gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd, a bu pla ym Mhrydain ac Iwerddon. 547: y farwolaeth fawr y bu farw Maelgwn, brenin Gwynedd, ynddi, gydag ychwanegiad diweddarach am ei hun yn llys Rhos a’r fad felen. 570: bu farw Gildas, doethaf y Brythoniaid. 573: brwydr Arfderydd rhwng meibion Eliffer a Gwenddolau fab Ceidio, lle syrthiodd Gwenddolau, a Myrddin yn gwallgofi. 580: bu farw Gwrgi a Peredur, meibion Eliffer. 584: claddu Deiniol y Bangorau. Wedi 601: bu farw Gregori yng Nghrist, a’r esgob Dewi o Fynyw hefyd. 612: marw Cyndeyrn a’r esgob Dyfrig. 613: brwydr Caerlleon; yno bu farw Selyf fab Cynan, a hunodd Iago fab Beli. 629: gwarchae ar y brenin Cadwallon yn ynys Glannog. 630: brwydr Meigen, lle lladdwyd Edwin a’i ddau fab. 682: pla mawr ym Mhrydain, y bu farw Cadwaladr fab Cadwallon ynddo. 768: newidiwyd y Pasg ymhlith y Brythoniaid, ar y Sul, gydag Elfoddw, gwas Duw, yn ei gywiro. 778: Offa’n anrheithio’r Brythoniaid deheuol. 784: Offa’n anrheithio Prydain yn yr haf.
Aeth Cadwallon ymlaen i ladd Osric o Deifr ac Eanfrith o Frynaich, a dal Northumbria am tua blwyddyn. Yn 634 syrthiodd mewn brwydr yn erbyn Oswallt yn Heavenfield.FfynhonnellCadwallon ap Cadfan ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 625 hyd ei farw yn 634; mae’r Annales Cambriae yn cofnodi gwarchae arno yn Glannog yn 629; mae barddoniaeth Gymraeg a’r Trioedd yn ei wneud yn arwr yn erbyn Edwin o Northumbria; gyda Penda o Mersia trechodd a lladdodd Edwin yn Hatfield Chase ar 12 Hydref 633; yna lladdodd Osric o Deifr ac Eanfrith o Frynaich a dal Northumbria am tua blwyddyn; mae Beda’n elyniaethus, a dadleua John T. Koch na ddylid ei gymryd ar ei air; trechwyd ef gan Oswallt yn Heavenfield yn 634; cofir ef fel arwr cenedlaethol gan y Brythoniaid; cysylltir tair cerdd ag ef, rhai efallai’n gyfoes.

Roedd awduron Seisnig, Beda yn bennaf, yn elyniaethus iddo, a dadleua’r hanesydd John T. Koch na ddylid cymryd Beda ar ei air. I’r Brythoniaid roedd Cadwallon yn arwr cenedlaethol, a chysylltir tair cerdd â’i enw, rhai efallai wedi’u canu yn ei oes ei hun.FfynhonnellCadwallon ap Cadfan ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 625 hyd ei farw yn 634; mae’r Annales Cambriae yn cofnodi gwarchae arno yn Glannog yn 629; mae barddoniaeth Gymraeg a’r Trioedd yn ei wneud yn arwr yn erbyn Edwin o Northumbria; gyda Penda o Mersia trechodd a lladdodd Edwin yn Hatfield Chase ar 12 Hydref 633; yna lladdodd Osric o Deifr ac Eanfrith o Frynaich a dal Northumbria am tua blwyddyn; mae Beda’n elyniaethus, a dadleua John T. Koch na ddylid ei gymryd ar ei air; trechwyd ef gan Oswallt yn Heavenfield yn 634; cofir ef fel arwr cenedlaethol gan y Brythoniaid; cysylltir tair cerdd ag ef, rhai efallai’n gyfoes.
Cofid ei fab Cadwaladr fel brenin olaf y Brythoniaid, yr un a ddeuai’n ôl.
Ffynonellau a darllen pellach
Brenin Gwynedd a orymdeithiodd i ogledd Lloegr a gorchfygu a lladd Edwin o Northumbria yn 633.
Cadwallon ap CadfanMae Sant Beuno yn sefydlu ei eglwys yng Nghlynnog Fawr yn Arfon. Mae pererinion ar y ffordd i Ynys Enlli yn aros wrth ei greirfa am fil o flynyddoedd.
Beuno yng Nghlynnog FawrMae Tewdrig, brenin Gwent, yn gadael ei fywyd o weddi i arwain ei bobl i fuddugoliaeth dros y Sacsoniaid yn Nhyndyrn, ac yn marw o’i glwyfau ym Merthyr Tewdrig.
Tewdrig yn NhyndyrnYn ôl traddodiad, rhoddodd Melangell loches i ysgyfarnog rhag cŵn y Brenin Brochwel ym Mhennant, a rhoddodd yntau’r cwm iddi’n noddfa am byth.
Melangell ym MhennantYn ôl traddodiad, tarddodd ffynnon lle syrthiodd Gwenfrewi, a chododd Beuno hi’n fyw. Mae Treffynnon wedi denu pererinion byth oddi ar hynny.
Ffynnon GwenfrewiYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf