Yn 1136 cododd Cymru yn erbyn y Normaniaid. Tra oedd ei gŵr Gruffudd ap Rhys i ffwrdd yn casglu cymorth yng Ngwynedd, arweiniodd y dywysoges Gwenllian ei wŷr i’r frwydr ger Cydweli.FfynonellauGruffydd ap Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Treuliodd lawer o’i ieuenctid yn alltud yn Iwerddon; dychwelodd i’r De yn 1113; yn 1116 fe’i gyrrwyd ymaith yn Llanymddyfri, dinistriodd amddiffynfeydd allanol Abertawe a chipiodd Gaerfyrddin; priododd Wenllian, merch Gruffudd ap Cynan, yn fuan wedi 1116; yn 1122 gwnaeth heddwch â Harri I a dal y Cantref Mawr; yn 1136 ymunodd ag Owain Gwynedd a Chadwaladr ac ennill yng Nghrug Mawr; bu farw yn gynnar yn 1137; ymhlith ei feibion yr oedd Anarawd, Cadell, Maredudd a Rhys, yr Arglwydd Rhys.Gwenllian ferch Gruffydd ↗Wikipedia (Saesneg)Ei rhieni, ei phriodas â Gruffudd ap Rhys yn fuan wedi 1116, ei phlant, brwydr 1136 ger Cydweli, Maes Gwenllian a’i ffynnon, a sut y galwai byddinoedd Cymru ar ei henw wedyn.
| Pwy | Gwenllian, merch Gruffudd ap Cynan |
|---|---|
| Ble | Ger Cydweli, yn y lle a elwir heddiw Maes Gwenllian |
| Yn erbyn | Maurice de Londres |
Fel brenhines yr Amasoniaid#
Arweiniodd ei wraig Gwenllian (fel brenhines yr Amasoniaid, ac ail Penthesilea) fyddin i’r parthau hyn.
Gerallt Gymro, Hanes y Daith drwy Gymru
Fe’i trechwyd a’i lladd, a syrthiodd ei mab Morgan wrth ei hochr. Daliwyd ei mab Maelgwn yn garcharor.FfynonellauThe Itinerary through Wales, Book I, chapter 9: Lochor and Kidwelly ↗Gerallt Gymro, 1191, cyfieithiad Saesneg Syr Richard Colt Hoare; A Vision of Britain through Time (Saesneg)“Arweiniodd ei wraig Gwenllian (fel brenhines yr Amasoniaid, ac ail Penthesilea) fyddin i’r parthau hyn”; ei threchu gan Maurice de Londres; lladd ei mab Morgan a dal Maelgwn yn garcharor.Gruffydd ap Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Treuliodd lawer o’i ieuenctid yn alltud yn Iwerddon; dychwelodd i’r De yn 1113; yn 1116 fe’i gyrrwyd ymaith yn Llanymddyfri, dinistriodd amddiffynfeydd allanol Abertawe a chipiodd Gaerfyrddin; priododd Wenllian, merch Gruffudd ap Cynan, yn fuan wedi 1116; yn 1122 gwnaeth heddwch â Harri I a dal y Cantref Mawr; yn 1136 ymunodd ag Owain Gwynedd a Chadwaladr ac ennill yng Nghrug Mawr; bu farw yn gynnar yn 1137; ymhlith ei feibion yr oedd Anarawd, Cadell, Maredudd a Rhys, yr Arglwydd Rhys.

Ei henw mewn brwydr#
Nid anghofiodd ei phobl hi. Galwai byddinoedd Cymru’n ddiweddarach ar ei henw wrth fynd i’r frwydr.FfynhonnellGwenllian ferch Gruffydd ↗Wikipedia (Saesneg)Ei rhieni, ei phriodas â Gruffudd ap Rhys yn fuan wedi 1116, ei phlant, brwydr 1136 ger Cydweli, Maes Gwenllian a’i ffynnon, a sut y galwai byddinoedd Cymru ar ei henw wedyn.
Y gwrthryfel yn mynd rhagddo#
Yr hydref hwnnw trechodd ei gŵr a’i brodyr Owain a Chadwaladr y Normaniaid yng Nghrug Mawr. Tyfodd ei mab Rhys i fod yn Arglwydd Rhys.FfynonellauGruffydd ap Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Treuliodd lawer o’i ieuenctid yn alltud yn Iwerddon; dychwelodd i’r De yn 1113; yn 1116 fe’i gyrrwyd ymaith yn Llanymddyfri, dinistriodd amddiffynfeydd allanol Abertawe a chipiodd Gaerfyrddin; priododd Wenllian, merch Gruffudd ap Cynan, yn fuan wedi 1116; yn 1122 gwnaeth heddwch â Harri I a dal y Cantref Mawr; yn 1136 ymunodd ag Owain Gwynedd a Chadwaladr ac ennill yng Nghrug Mawr; bu farw yn gynnar yn 1137; ymhlith ei feibion yr oedd Anarawd, Cadell, Maredudd a Rhys, yr Arglwydd Rhys.Battle of Crug Mawr ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd ym Medi neu Hydref 1136, ger Penparc tua dwy filltir i’r gogledd-ddwyrain o Aberteifi, ar y bryn a elwir yn awr Banc-y-Warren yn ôl pob tebyg; Owain Gwynedd a Chadwaladr gyda Gruffudd ap Rhys yn erbyn Robert fitz Martin, Robert fab Steffan, cwnstabl Aberteifi, a meibion Gerallt; ffodd y Normaniaid i’r Teifi, lle torrodd pont danynt, a dywedir i gannoedd foddi; ysgrifennodd Ioan o Gaerwrangon fod yr afon mor llawn o gyrff dynion a cheffylau nes i wŷr ei chroesi ar droed; unwyd Ceredigion â Gwynedd; dechreuodd y rhyfel wedi lladd Richard fitz Gilbert de Clare yn Ebrill 1136.

Ffynonellau a darllen pellach





