Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

c. 1136

Hanes Brenhinoedd Prydain

Mae Sieffre o Fynwy, gŵr o Went, yn ysgrifennu hanes y Brythoniaid o Frutus o Gaerdroea hyd Gadwaladr. Wedi’i droi i’r Gymraeg fel Brut y Brenhinedd, daw’n hoff lyfr hanes Cymru’r Oesoedd Canol.

Llun: Gwrtheyrn a’r dreigiau coch a gwyn, o gopi o Hanes Sieffre o’r bymthegfed ganrif. · Master of Edward IV, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Tua 1136 ysgrifennodd Sieffre o Fynwy, clerigwr o Gymru, hanes brenhinoedd y Brythoniaid yn Lladin. Daeth yn un o lyfrau mwyaf poblogaidd yr Oesoedd Canol.

PrydTua 1136
PwySieffre o Fynwy
CopïauMae 215 o lawysgrifau canoloesol ar glawr

Hen lyfr yn iaith y Brythoniaid#

Dywedodd Sieffre iddo droi i’r Lladin hen lyfr yn iaith y Brythoniaid, a gafodd gan Walter, archddiacon Rhydychen.

O Brutus hyd Gadwaladr#

Rhed y stori o Brutus, a roes ei enw i Brydain, drwy frenhinoedd y Brythoniaid, Llŷr, Myrddin ac Arthur, hyd Gadwaladr, yr olaf ohonynt. Hanes Llŷr yw’r fersiwn hynaf o King Lear.

Brut y Brenhinedd#

Erbyn diwedd y drydedd ganrif ar ddeg roedd wedi’i droi i’r Gymraeg sawl gwaith, fel Brut y Brenhinedd, a daeth yn llyfr hanes Cymru.

Dechrau Hanes Sieffre, gyda’i gyflwyniad, mewn llawysgrif sydd yn awr yn Bern.
Dechrau Hanes Sieffre, gyda’i gyflwyniad, mewn llawysgrif sydd yn awr yn Bern. · Llun: Unknown medieval scribe, Public domain, Wikimedia Commons

Y bobl

c. 1095–1155

Sieffre o Fynwy

Hanesydd brenhinoedd Prydain (wedi’i gofnodi)

Gŵr o Went y cariodd ei Hanes Brenhinoedd Prydain Arthur, Myrddin a’r Brenin Llŷr i bob llys yn Ewrop.

Sieffre o Fynwy

Cyn ac wedyn

  1. Gwenllian a’r Gwrthryfel Mawr

    Lladdwyd y Dywysoges Gwenllian wrth ymladd y Normaniaid ger Cydweli. Fisoedd yn ddiweddarach mae’r Cymry’n eu trechu yng Nghrug Mawr.

    Gwenllian a’r Gwrthryfel Mawr
  2. Buddugoliaeth Crug Mawr

    Mae Owain Gwynedd a’i frawd Cadwaladr yn chwalu byddin Normanaidd yng Nghrug Mawr ger Aberteifi. Mae’r Normaniaid sy’n ffoi yn torri’r bont dros afon Teifi.

    Buddugoliaeth Crug Mawr
  3. Owain Gwynedd

    Mae Gruffudd ap Cynan yn marw a’i fab Owain yn dod yn frenin. Mewn 33 mlynedd mae’n gwneud Gwynedd yn brif rym Cymru.

    Owain Gwynedd
  4. Yr Arglwydd Rhys

    Mae Rhys ap Gruffudd, mab Gwenllian, yn dod yn rheolwr Deheubarth, ac yntau’n dal yn ei ugeiniau cynnar.

    Yr Arglwydd Rhys

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf