Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1980

Gwynfor ac S4C

Mae Gwynfor Evans yn addo ymprydio oni bai bod y sianel deledu Gymraeg a addawyd yn cael ei sefydlu. Mae’r llywodraeth yn ildio, a ganed S4C.

Llun: Y gofeb i Gwynfor Evans · Gethin Evans, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1980 dywedodd Gwynfor Evans y byddai’n ymprydio hyd angau oni bai bod y llywodraeth yn cadw ei haddewid o sianel deledu Gymraeg. Cyn i’r ympryd ddechrau, ildiodd y llywodraeth.

Yr ymprydI ddechrau ar 6 Hydref 1980
Y tro pedol17 Medi 1980
Cyhoeddwyd ganWilliam Whitelaw, yr Ysgrifennydd Cartref
Enillwyd20 i 22 awr o Gymraeg yr wythnos

Addewid wedi’i thorri#

Yn 1979 roedd y ddwy brif blaid wedi addo y byddai’r bedwaredd sianel yng Nghymru yn Gymraeg. Wedi dod i rym, penderfynodd y llywodraeth newydd yn ei erbyn.

Ymgyrch y bobl#

Gwrthododd dros 2,000 o bobl dalu am eu trwyddedau teledu. Ym mis Hydref 1979 diffoddodd tri darlithydd prifysgol drosglwyddydd Pencarreg ar adeg brysuraf y noson.

Llangadog yn croesawu Gwynfor Evans adref o America, wedi’i dynnu gan Geoff Charles
Llangadog yn croesawu Gwynfor Evans adref o America, wedi’i dynnu gan Geoff Charles · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Y fuddugoliaeth fwyaf#

Ar 17 Medi 1980 cyhoeddodd William Whitelaw y byddai’r sianel yn darlledu 20 i 22 awr o raglenni Cymraeg yr wythnos, fel yr addawyd gyntaf. Galwodd Gwynfor hynny y fuddugoliaeth fwyaf a enillwyd erioed dros y Gymraeg.

Yr un flwyddyn gosododd ei achos mewn llyfr, Byw neu Farw?

Y bobl

1912–2005

Gwynfor Evans

AS cyntaf Plaid Cymru (wedi’i gofnodi)

Enillodd sedd gyntaf Plaid Cymru yn 1966. Sicrhaodd ei fygythiad i ymprydio yn 1980 sianel S4C.

Gwynfor Evans

Cyn ac wedyn

  1. Radio Cymru

    Mae BBC Radio Cymru yn dechrau darlledu, gorsaf radio genedlaethol yn Gymraeg.

    Radio Cymru
  2. Gwrthod datganoli

    Mae Cymru’n pleidleisio o bedwar i un yn erbyn Cynulliad i Gymru.

    Gwrthod datganoli
  3. S4C ar yr awyr

    Mae sianel deledu Gymraeg yn dechrau darlledu ar ôl i Gwynfor Evans fygwth ymprydio.

    S4C ar yr awyr
  4. Streic y glowyr

    Mae streic a barodd flwyddyn yn gorffen mewn methiant, ac mae cau’r maes glo yn cyflymu.

    Streic y glowyr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf