Gwynfor Evans
AS cyntaf Plaid Cymru (wedi’i gofnodi)Enillodd sedd gyntaf Plaid Cymru yn 1966. Sicrhaodd ei fygythiad i ymprydio yn 1980 sianel S4C.
Gwynfor Evans
Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1 Tachwedd 1982
Mae sianel deledu Gymraeg yn dechrau darlledu ar ôl i Gwynfor Evans fygwth ymprydio.
Llun: Yr Egin, Caerfyrddin, cartref S4C · Rhodri ap Dyfrig, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Am chwech o’r gloch nos 1 Tachwedd 1982 aeth S4C, Sianel Pedwar Cymru, ar yr awyr, sianel deledu â’r Gymraeg yn ganolog iddi.FfynhonnellTimeline of S4C ↗Wikipedia (Saesneg)Addawodd y ddwy brif blaid yn 1979 y byddai’r bedwaredd sianel yng Nghymru yn Gymraeg, ac yna penderfynodd y llywodraeth newydd yn erbyn hynny; gwrthododd ymgyrchwyr dalu’r drwydded, eistedd i mewn yn stiwdios y BBC a HTV ac ymosod ar drosglwyddyddion; bygythiodd Gwynfor Evans ympryd, a newidiodd y llywodraeth ei phenderfyniad; agorodd Deddf Darlledu 1980 y ffordd; aeth S4C, Sianel Pedwar Cymru, ar yr awyr am 6 yr hwyr ar 1 Tachwedd 1982, gyda Newyddion a Pobol y Cwm ymhlith ei rhaglenni.FfynhonnellTimeline of S4C ↗Wikipedia (Saesneg)1979: y ddwy blaid yn addo pedwaredd sianel Gymraeg, yna’r llywodraeth newydd yn penderfynu yn ei herbyn; gwrthod trwyddedau ac eistedd i mewn yn dilyn. Hydref 1980: y llywodraeth yn newid ei meddwl wedi gwrthwynebiad gan gynnwys bygythiad Gwynfor Evans i ymprydio. 1 Tachwedd 1982, 6 yr hwyr: lansio S4C gyda Newyddion a Pobol y Cwm.
| Noson gyntaf | 1 Tachwedd 1982, 6 yr hwyr |
|---|---|
| Enw | Sianel Pedwar Cymru |
| Rhaglen gyntaf | Rhagflas dwyieithog gydag Owen Edwards |
| Cartref heddiw | Yr Egin, Caerfyrddin |
Y rhaglen gyntaf oedd rhagflas dwyieithog a gyflwynwyd gan Owen Edwards, a dangoswyd pennod gyntaf SuperTed y noson honno.FfynhonnellS4C ↗WikipediaLansiwyd ar 1 Tachwedd 1982; y rhaglen gyntaf oedd rhagflas dwyieithog gydag Owen Edwards, a phennod gyntaf SuperTed.
Roedd Newyddion a Pobol y Cwm ymhlith ei rhaglenni o’r dechrau.FfynhonnellTimeline of S4C ↗Wikipedia (Saesneg)1979: y ddwy blaid yn addo pedwaredd sianel Gymraeg, yna’r llywodraeth newydd yn penderfynu yn ei herbyn; gwrthod trwyddedau ac eistedd i mewn yn dilyn. Hydref 1980: y llywodraeth yn newid ei meddwl wedi gwrthwynebiad gan gynnwys bygythiad Gwynfor Evans i ymprydio. 1 Tachwedd 1982, 6 yr hwyr: lansio S4C gyda Newyddion a Pobol y Cwm.FfynhonnellTimeline of S4C ↗Wikipedia (Saesneg)Addawodd y ddwy brif blaid yn 1979 y byddai’r bedwaredd sianel yng Nghymru yn Gymraeg, ac yna penderfynodd y llywodraeth newydd yn erbyn hynny; gwrthododd ymgyrchwyr dalu’r drwydded, eistedd i mewn yn stiwdios y BBC a HTV ac ymosod ar drosglwyddyddion; bygythiodd Gwynfor Evans ympryd, a newidiodd y llywodraeth ei phenderfyniad; agorodd Deddf Darlledu 1980 y ffordd; aeth S4C, Sianel Pedwar Cymru, ar yr awyr am 6 yr hwyr ar 1 Tachwedd 1982, gyda Newyddion a Pobol y Cwm ymhlith ei rhaglenni.

Enillwyd y sianel gan ymgyrchwyr a wrthododd y drwydded deledu, a eisteddodd i mewn yn stiwdios y BBC a HTV ac a weithredodd yn erbyn trosglwyddyddion, a chan fygythiad Gwynfor Evans i ymprydio. Agorodd Deddf Darlledu 1980 y ffordd.FfynhonnellTimeline of S4C ↗Wikipedia (Saesneg)Addawodd y ddwy brif blaid yn 1979 y byddai’r bedwaredd sianel yng Nghymru yn Gymraeg, ac yna penderfynodd y llywodraeth newydd yn erbyn hynny; gwrthododd ymgyrchwyr dalu’r drwydded, eistedd i mewn yn stiwdios y BBC a HTV ac ymosod ar drosglwyddyddion; bygythiodd Gwynfor Evans ympryd, a newidiodd y llywodraeth ei phenderfyniad; agorodd Deddf Darlledu 1980 y ffordd; aeth S4C, Sianel Pedwar Cymru, ar yr awyr am 6 yr hwyr ar 1 Tachwedd 1982, gyda Newyddion a Pobol y Cwm ymhlith ei rhaglenni.
Dechreuodd S4C ar 1 Tachwedd 1982, ddwy flynedd wedi i safiad Gwynfor droi’r llywodraeth.FfynhonnellGwynfor Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn y Barri ar 1 Medi 1912; llywydd Plaid Cymru o 1945 hyd 1981; enillodd Gaerfyrddin ar 14 Gorffennaf 1966, ei cholli yn 1970, methu o dair pleidlais ym mis Chwefror 1974 a’i hennill yn ôl ym mis Hydref 1974; pan dorrodd y llywodraeth Geidwadol ei haddewid o sianel deledu Gymraeg, bu ei fygythiad i ymprydio yn allweddol i dro pedol cynnar gan Margaret Thatcher; dechreuodd S4C ar 1 Tachwedd 1982; bu farw ym Mhencarreg ar 21 Ebrill 2005, yn 92 oed; ymhlith ei lyfrau mae Aros Mae (1971), Land of My Fathers (1974) a Byw neu Farw? (1980).

Ffynonellau a darllen pellach
Enillodd sedd gyntaf Plaid Cymru yn 1966. Sicrhaodd ei fygythiad i ymprydio yn 1980 sianel S4C.
Gwynfor EvansMae Gwynfor Evans yn addo ymprydio oni bai bod y sianel deledu Gymraeg a addawyd yn cael ei sefydlu. Mae’r llywodraeth yn ildio, a ganed S4C.
Gwynfor ac S4CMae streic a barodd flwyddyn yn gorffen mewn methiant, ac mae cau’r maes glo yn cyflymu.
Streic y glowyrEnwir Caernarfon, Conwy, Harlech a Biwmares yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.
Y cestyll yn Safle Treftadaeth y BydYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf