John Evans o’r Waunfawr
Fforiwr y Missouri (wedi’i gofnodi)Gŵr ifanc o’r Waunfawr a aeth i America i chwilio am ddisgynyddion Madog, teithio 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri a llunio’r map a dywysodd Lewis a Clark.
John Evans o’r Waunfawr
Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad
23 Medi 1796
Mae John Evans o’r Waunfawr, wrth chwilio am yr Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn ddisgynyddion Madog, yn cyrraedd pentrefi’r Mandan 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri. Mae ei fap o’r afon yn tywys Lewis a Clark yn ddiweddarach.
Llun: Map o’r Missouri hyd at bentrefi’r Mandan a wnaed gan James Mackay gyda John Evans · James Mackay and John Evans, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1796 cyrhaeddodd John Evans o Waunfawr, a oedd yn chwilio am yr Indiaid Cymreig, bentrefi’r Mandan ar ran uchaf y Missouri. Roedd wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir.FfynhonnellJohn Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Ebrill 1770 yn Waunfawr ger Caernarfon; cynlluniodd Iolo Morganwg yn gyntaf fynd i fyny’r Missouri i chwilio am yr Indiaid Cymreig, gydag Evans; tynnodd Iolo’n ôl ac aeth Evans ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ym mis Hydref 1792; yn St Louis yn 1793 fe’i daliwyd am gyfnod dan amheuaeth o fod yn ysbïwr Prydeinig; yn 1795 cychwynnodd ar daith a noddwyd gan Sbaen, cafodd hyd i’r Mandan yn 1796, gaeafodd gyda hwy a dychwelyd yn 1797, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.
| Cyrraedd y Mandan | 1796 |
|---|---|
| Fforiwr | John Evans o Waunfawr |
| Ei fap | Defnyddiwyd gan Lewis a Clark |
Ar ddechrau’r 1790au roedd Cymru’n llawn o stori Madog a’r Indiaid Cymreig. Cynlluniodd Iolo Morganwg fynd i fyny’r Missouri i chwilio amdanynt, gyda’r John Evans ifanc o Waunfawr, a anwyd ger Caernarfon ym mis Ebrill 1770. Pan na allai Iolo fynd, aeth Evans ar ei ben ei hun.FfynhonnellJohn Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Ebrill 1770 yn Waunfawr ger Caernarfon; cynlluniodd Iolo Morganwg yn gyntaf fynd i fyny’r Missouri i chwilio am yr Indiaid Cymreig, gydag Evans; tynnodd Iolo’n ôl ac aeth Evans ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ym mis Hydref 1792; yn St Louis yn 1793 fe’i daliwyd am gyfnod dan amheuaeth o fod yn ysbïwr Prydeinig; yn 1795 cychwynnodd ar daith a noddwyd gan Sbaen, cafodd hyd i’r Mandan yn 1796, gaeafodd gyda hwy a dychwelyd yn 1797, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.
Glaniodd yn Baltimore ym mis Hydref 1792 a theithio tua’r gorllewin. Yn St Louis yn 1793 fe’i daliwyd am gyfnod dan amheuaeth o fod yn ysbïwr Prydeinig.FfynhonnellJohn Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Ebrill 1770 yn Waunfawr ger Caernarfon; cynlluniodd Iolo Morganwg yn gyntaf fynd i fyny’r Missouri i chwilio am yr Indiaid Cymreig, gydag Evans; tynnodd Iolo’n ôl ac aeth Evans ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ym mis Hydref 1792; yn St Louis yn 1793 fe’i daliwyd am gyfnod dan amheuaeth o fod yn ysbïwr Prydeinig; yn 1795 cychwynnodd ar daith a noddwyd gan Sbaen, cafodd hyd i’r Mandan yn 1796, gaeafodd gyda hwy a dychwelyd yn 1797, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.
Yn 1795 cychwynnodd i fyny’r Missouri ar daith a noddwyd gan Sbaen. Cafodd hyd i’r Mandan yn 1796, treuliodd y gaeaf gyda hwy, a dychwelyd i St Louis yn 1797.FfynhonnellJohn Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Ebrill 1770 yn Waunfawr ger Caernarfon; cynlluniodd Iolo Morganwg yn gyntaf fynd i fyny’r Missouri i chwilio am yr Indiaid Cymreig, gydag Evans; tynnodd Iolo’n ôl ac aeth Evans ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ym mis Hydref 1792; yn St Louis yn 1793 fe’i daliwyd am gyfnod dan amheuaeth o fod yn ysbïwr Prydeinig; yn 1795 cychwynnodd ar daith a noddwyd gan Sbaen, cafodd hyd i’r Mandan yn 1796, gaeafodd gyda hwy a dychwelyd yn 1797, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.

Pasiwyd ei fap o’r afon ymlaen gan Thomas Jefferson a’i ddefnyddio gan daith Lewis a Clark. Bu farw Evans yn New Orleans ym mis Mai 1799, cyn cyrraedd ei ddeg ar hugain.FfynhonnellJohn Evans (explorer) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym mis Ebrill 1770 yn Waunfawr ger Caernarfon; cynlluniodd Iolo Morganwg yn gyntaf fynd i fyny’r Missouri i chwilio am yr Indiaid Cymreig, gydag Evans; tynnodd Iolo’n ôl ac aeth Evans ar ei ben ei hun, gan gyrraedd Baltimore ym mis Hydref 1792; yn St Louis yn 1793 fe’i daliwyd am gyfnod dan amheuaeth o fod yn ysbïwr Prydeinig; yn 1795 cychwynnodd ar daith a noddwyd gan Sbaen, cafodd hyd i’r Mandan yn 1796, gaeafodd gyda hwy a dychwelyd yn 1797, wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir; defnyddiwyd ei fap, a basiwyd ymlaen gan Thomas Jefferson, gan daith Lewis a Clark; bu farw yn New Orleans ym mis Mai 1799.
Ffynonellau a darllen pellach
Gŵr ifanc o’r Waunfawr a aeth i America i chwilio am ddisgynyddion Madog, teithio 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri a llunio’r map a dywysodd Lewis a Clark.
John Evans o’r WaunfawrMae Iolo Morganwg yn cynnal seremoni beirdd ar Fryn y Briallu yn Llundain. Yn ddiweddarach daw ei seremoni’n galon yr Eisteddfod Genedlaethol.
Yr Orsedd gyntafMae Camlas Morgannwg yn agor o Ferthyr Tudful i Gaerdydd, tua phum milltir ar hugain gyda rhyw hanner cant o lociau, gan gludo haearn Merthyr i lawr i’r môr.
Agor Camlas MorgannwgMae llu Ffrengig yn glanio ger Abergwaun ac yn ildio o fewn deuddydd. Daw Jemima Nicholas yn arwres genedlaethol.
Y goresgyniad olafMae Mary Jones, 15 oed, yn cerdded tua 26 milltir yn droednoeth i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg. Mae ei stori’n helpu i ysbrydoli Cymdeithas y Beibl.
Taith Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf