Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad

23 Medi 1796

John Evans yn cyrraedd y Mandan

Mae John Evans o’r Waunfawr, wrth chwilio am yr Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn ddisgynyddion Madog, yn cyrraedd pentrefi’r Mandan 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri. Mae ei fap o’r afon yn tywys Lewis a Clark yn ddiweddarach.

Llun: Map o’r Missouri hyd at bentrefi’r Mandan a wnaed gan James Mackay gyda John Evans · James Mackay and John Evans, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1796 cyrhaeddodd John Evans o Waunfawr, a oedd yn chwilio am yr Indiaid Cymreig, bentrefi’r Mandan ar ran uchaf y Missouri. Roedd wedi archwilio a mapio’r Missouri am 1,800 milltir.

Cyrraedd y Mandan1796
FforiwrJohn Evans o Waunfawr
Ei fapDefnyddiwyd gan Lewis a Clark

Chwilio am yr Indiaid Cymreig#

Ar ddechrau’r 1790au roedd Cymru’n llawn o stori Madog a’r Indiaid Cymreig. Cynlluniodd Iolo Morganwg fynd i fyny’r Missouri i chwilio amdanynt, gyda’r John Evans ifanc o Waunfawr, a anwyd ger Caernarfon ym mis Ebrill 1770. Pan na allai Iolo fynd, aeth Evans ar ei ben ei hun.

Glaniodd yn Baltimore ym mis Hydref 1792 a theithio tua’r gorllewin. Yn St Louis yn 1793 fe’i daliwyd am gyfnod dan amheuaeth o fod yn ysbïwr Prydeinig.

I fyny’r Missouri#

Yn 1795 cychwynnodd i fyny’r Missouri ar daith a noddwyd gan Sbaen. Cafodd hyd i’r Mandan yn 1796, treuliodd y gaeaf gyda hwy, a dychwelyd i St Louis yn 1797.

Pentref y Mandan, wedi’i baentio gan Karl Bodmer tua 1833
Pentref y Mandan, wedi’i baentio gan Karl Bodmer tua 1833 · Llun: Karl Bodmer, Public domain, Wikimedia Commons

Y map#

Pasiwyd ei fap o’r afon ymlaen gan Thomas Jefferson a’i ddefnyddio gan daith Lewis a Clark. Bu farw Evans yn New Orleans ym mis Mai 1799, cyn cyrraedd ei ddeg ar hugain.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1770–1799

John Evans o’r Waunfawr

Fforiwr y Missouri (wedi’i gofnodi)

Gŵr ifanc o’r Waunfawr a aeth i America i chwilio am ddisgynyddion Madog, teithio 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri a llunio’r map a dywysodd Lewis a Clark.

John Evans o’r Waunfawr

Cyn ac wedyn

  1. Yr Orsedd gyntaf

    Mae Iolo Morganwg yn cynnal seremoni beirdd ar Fryn y Briallu yn Llundain. Yn ddiweddarach daw ei seremoni’n galon yr Eisteddfod Genedlaethol.

    Yr Orsedd gyntaf
  2. Agor Camlas Morgannwg

    Mae Camlas Morgannwg yn agor o Ferthyr Tudful i Gaerdydd, tua phum milltir ar hugain gyda rhyw hanner cant o lociau, gan gludo haearn Merthyr i lawr i’r môr.

    Agor Camlas Morgannwg
  3. Y goresgyniad olaf

    Mae llu Ffrengig yn glanio ger Abergwaun ac yn ildio o fewn deuddydd. Daw Jemima Nicholas yn arwres genedlaethol.

    Y goresgyniad olaf
  4. Taith Mary Jones

    Mae Mary Jones, 15 oed, yn cerdded tua 26 milltir yn droednoeth i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg. Mae ei stori’n helpu i ysbrydoli Cymdeithas y Beibl.

    Taith Mary Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf