Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1170

Marw Owain Gwynedd

Mae’r Brenin Owain Gwynedd yn marw ar ôl teyrnasiad hir a gogoneddus. Ef oedd y rheolwr cyntaf i’w alw’i hun yn Dywysog y Cymry.

Llun: Eglwys Gadeiriol Bangor, ar safle mynachlog Deiniol o’r chweched ganrif · Denis Egan, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 23 Tachwedd 1170 bu farw’r brenin Owain Gwynedd, wedi teyrnasu am 33 o flynyddoedd. Fe’i claddwyd yn Eglwys Gadeiriol Bangor.

Bu farw23 Tachwedd 1170
CladduEglwys Gadeiriol Bangor
Teyrnasu1137 hyd 1170

Heb ei orchfygu#

Cofiai’r cronicl ei fuddugoliaethau dirifedi, a’i fod heb ei orchfygu o’i ieuenctid.

Yr hyn a adawodd#

Gadawodd Wynedd yn brif rym Cymru, a theitl newydd, Tywysog Cymru, a gariai ei linach am dros ganrif.

Eglwys Gadeiriol Bangor, ar safle mynachlog Deiniol o’r chweched ganrif
Eglwys Gadeiriol Bangor, ar safle mynachlog Deiniol o’r chweched ganrif · Llun: Denis Egan, CC BY 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ei feibion#

Ymhlith ei feibion niferus yr oedd Hywel, Dafydd, Rhodri, Maelgwn ac Iorwerth Drwyndwn, tad Llywelyn Fawr.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

c. 1100–1170

Owain Gwynedd

Brenin Gwynedd, Tywysog cyntaf y Cymry (wedi’i gofnodi)

Brenin Gwynedd a mab Gruffudd ap Cynan, a drodd Harri’r Ail yn ôl yn 1165 ac a fu’r cyntaf i’w alw ei hun yn Dywysog y Cymry.

Owain Gwynedd

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Meibion Nest yn hwylio am Iwerddon

    Mae Robert FitzStephen, mab Nest ferch Rhys, yn glanio ym Mae Bannow gyda saethwyr a marchogion o dde Cymru, a’i mab Morys FitzGerald yn ei ddilyn: glaniad cyntaf y gwŷr o Gymru a ddechreuodd goncwest Normanaidd Iwerddon.

    Meibion Nest yn hwylio am Iwerddon
  2. Madog yn hwylio i’r gorllewin

    Yn ôl traddodiad Cymru, hwyliodd Madog ab Owain Gwynedd tua’r gorllewin o Landrillo-yn-Rhos a chanfod gwlad newydd dros y cefnfor, dair canrif cyn Columbus.

    Madog yn hwylio i’r gorllewin
  3. Ustus De Cymru

    Mae Harri II yn cymodi â’r Arglwydd Rhys ac yn ei enwi’n ustus De Cymru, meistr ar y de-orllewin i gyd.

    Ustus De Cymru
  4. Yr eisteddfod gyntaf

    Adeg y Nadolig, mae’r Arglwydd Rhys yn cynnal cystadleuaeth i feirdd a cherddorion yng Nghastell Aberteifi.

    Yr eisteddfod gyntaf

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf