Owain Gwynedd
Brenin Gwynedd, Tywysog cyntaf y Cymry (wedi’i gofnodi)Brenin Gwynedd a mab Gruffudd ap Cynan, a drodd Harri’r Ail yn ôl yn 1165 ac a fu’r cyntaf i’w alw ei hun yn Dywysog y Cymry.
Owain Gwynedd
Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion
c. 1170
Yn ôl traddodiad Cymru, hwyliodd Madog ab Owain Gwynedd tua’r gorllewin o Landrillo-yn-Rhos a chanfod gwlad newydd dros y cefnfor, dair canrif cyn Columbus.FfynhonnellThe Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein.
Llun: Y traeth yn Llandrillo-yn-Rhos, lle hwyliodd Madog yn ôl traddodiad Cymru. · Jeff Buck, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Yn ôl traddodiad Cymru, yn 1170 hwyliodd Madog, mab y brenin Owain Gwynedd, tua’r gorllewin o Landrillo-yn-Rhos a chael gwlad newydd dros y cefnfor.FfynonellauMadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, mab i Owain Gwynedd yn ôl y sôn, tywysog Cymreig a hwyliodd i’r Amerig yn 1170; yn Historie of Cambria Powel (1584) hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo, Llandrillo-yn-Rhos; mae’r plac yn Llandrillo-yn-Rhos yn enwi ei longau Gorn Gwynant a Phedr Sant; mae’r sôn sicr cyntaf am Fadog ar y môr mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys (yn ei flodau 1450–1483), a rhydd Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) yr hanes llawn cyntaf; yn 1953 gosododd Merched y Chwyldro Americanaidd blac yn Fort Morgan, Alabama, er cof am y tywysog Madog a laniodd ar lannau Bae Mobile yn 1170; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac arall o’r fordaith.The Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein.
| Pwy | Madog ab Owain Gwynedd |
|---|---|
| O | Landrillo-yn-Rhos |
| Llongau | Gorn Gwynant a Phedr Sant, yn ôl y plac yn Llandrillo-yn-Rhos |
Mae Historie of Cambria 1584 yn adrodd sut yr aeth Madog i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin, nes dod i wlad anhysbys. Hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo.FfynonellauThe Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein.Madoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, mab i Owain Gwynedd yn ôl y sôn, tywysog Cymreig a hwyliodd i’r Amerig yn 1170; yn Historie of Cambria Powel (1584) hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo, Llandrillo-yn-Rhos; mae’r plac yn Llandrillo-yn-Rhos yn enwi ei longau Gorn Gwynant a Phedr Sant; mae’r sôn sicr cyntaf am Fadog ar y môr mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys (yn ei flodau 1450–1483), a rhydd Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) yr hanes llawn cyntaf; yn 1953 gosododd Merched y Chwyldro Americanaidd blac yn Fort Morgan, Alabama, er cof am y tywysog Madog a laniodd ar lannau Bae Mobile yn 1170; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac arall o’r fordaith.
Nid oes ysgrifen o oes Madog ei hun yn sôn am y fordaith. Mae cerdd gan Faredudd ap Rhys yn y bymthegfed ganrif yn sôn am Fadog y morwr, ac ysgrifennodd Humphrey Llwyd yr hanes llawn cyntaf yn 1559.FfynhonnellMadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, mab i Owain Gwynedd yn ôl y sôn, tywysog Cymreig a hwyliodd i’r Amerig yn 1170; yn Historie of Cambria Powel (1584) hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo, Llandrillo-yn-Rhos; mae’r plac yn Llandrillo-yn-Rhos yn enwi ei longau Gorn Gwynant a Phedr Sant; mae’r sôn sicr cyntaf am Fadog ar y môr mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys (yn ei flodau 1450–1483), a rhydd Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) yr hanes llawn cyntaf; yn 1953 gosododd Merched y Chwyldro Americanaidd blac yn Fort Morgan, Alabama, er cof am y tywysog Madog a laniodd ar lannau Bae Mobile yn 1170; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac arall o’r fordaith.
Yn 1953 gosodwyd plac ym Mae Mobile yn Alabama er cof am y tywysog Madog, fforiwr o Gymro a laniodd ar lannau Bae Mobile yn 1170.FfynhonnellMadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, mab i Owain Gwynedd yn ôl y sôn, tywysog Cymreig a hwyliodd i’r Amerig yn 1170; yn Historie of Cambria Powel (1584) hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo, Llandrillo-yn-Rhos; mae’r plac yn Llandrillo-yn-Rhos yn enwi ei longau Gorn Gwynant a Phedr Sant; mae’r sôn sicr cyntaf am Fadog ar y môr mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys (yn ei flodau 1450–1483), a rhydd Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) yr hanes llawn cyntaf; yn 1953 gosododd Merched y Chwyldro Americanaidd blac yn Fort Morgan, Alabama, er cof am y tywysog Madog a laniodd ar lannau Bae Mobile yn 1170; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac arall o’r fordaith.

Ffynonellau a darllen pellach
Brenin Gwynedd a mab Gruffudd ap Cynan, a drodd Harri’r Ail yn ôl yn 1165 ac a fu’r cyntaf i’w alw ei hun yn Dywysog y Cymry.
Owain GwyneddMab Owain Gwynedd a hwyliodd, yn ôl traddodiad Cymru, tua’r gorllewin o Landrillo yn 1170 a chyrraedd America dair canrif cyn Columbus.
Madog ab Owain GwyneddMae’r Brenin Owain Gwynedd yn ysgrifennu at Louis VII o Ffrainc fel Waliarum princeps, Tywysog Cymru: y defnydd hynaf o’r teitl sydd wedi goroesi. Golygai princeps, teitl Awgwstws, y cyntaf oll. Mae Harri’r Ail ‘yn ddig iawn’.
Y brenin a ddaeth yn dywysogMae Robert FitzStephen, mab Nest ferch Rhys, yn glanio ym Mae Bannow gyda saethwyr a marchogion o dde Cymru, a’i mab Morys FitzGerald yn ei ddilyn: glaniad cyntaf y gwŷr o Gymru a ddechreuodd goncwest Normanaidd Iwerddon.
Meibion Nest yn hwylio am IwerddonMae’r Brenin Owain Gwynedd yn marw ar ôl teyrnasiad hir a gogoneddus. Ef oedd y rheolwr cyntaf i’w alw’i hun yn Dywysog y Cymry.
Marw Owain GwyneddMae Harri II yn cymodi â’r Arglwydd Rhys ac yn ei enwi’n ustus De Cymru, meistr ar y de-orllewin i gyd.
Ustus De CymruYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf