Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

21 Mawrth 1282

Dechrau rhyfel 1282

Ar Sul y Blodau mae Dafydd ap Gruffudd yn ymosod ar Gastell Penarlâg, ac mae Cymru’n codi unwaith eto dros ei rhyddid.

Llun: Hen Gastell Penarlâg, lle dechreuodd rhyfel 1282. · Chris Andrews, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar Sul y Blodau 1282 ymosododd Dafydd ap Gruffudd ar Gastell Penarlâg. Cyn hir roedd Cymru dan arfau unwaith eto.

PrydSul y Blodau, Mawrth 1282
BlePenarlâg, yna ar draws Cymru
Dan arweiniadDafydd ap Gruffudd, yna Llywelyn, Tywysog Cymru

Brwydr genedlaethol#

Cynlluniwyd gwrthryfel Dafydd gyda thywysogion y Deheubarth a gogledd Powys. Ymunodd Llywelyn, ac arweinwyr y De hefyd: daeth yn frwydr genedlaethol.

Buddugoliaeth yn Llandeilo#

Ym Mehefin 1282 trechodd y Cymry iarll Caerloyw yn Llandeilo Fawr.

Dim gwrogaeth i ddieithryn#

Pan ddaeth yr Archesgob Pecham i wneud heddwch, rhoddodd gwŷr Eryri eu hateb. Hyd yn oed pe bai eu tywysog yn eu hildio, ni wnaent hwy wrogaeth i unrhyw ddieithryn, nad oeddent yn gwybod dim am ei iaith, ei arferion na’i gyfreithiau.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

c. 1238–1283

Dafydd ap Gruffudd

Y tywysog olaf (wedi’i gofnodi)

Brawd Llywelyn ein Llyw Olaf, a ddechreuodd y rhyfel olaf yn 1282 ac a arweiniodd y Cymry wedi i Lywelyn syrthio, tywysog annibynnol olaf Cymru.

Dafydd ap Gruffudd

Cyn ac wedyn

  1. Llywelyn yn priodi Elinor

    Mae Llywelyn ap Gruffudd yn priodi Elinor de Montfort yn Eglwys Gadeiriol Caerwrangon. Genir eu merch Gwenllian bedair blynedd yn ddiweddarach.

    Llywelyn yn priodi Elinor
  2. Marwolaeth yng Nghilmeri

    Lladdwyd Llywelyn mewn cyrch ger Llanfair-ym-Muallt ar 11 Rhagfyr. Daw rheolaeth frodorol annibynnol i ben.

    Marwolaeth yng Nghilmeri
  3. Buddugoliaeth Moel-y-don

    Mae byddin Seisnig yn croesi Afon Menai ar bont o gychod. Mae’r Cymry yn ymosod arni, a boddir llawer o’r marchogion yn y llanw.

    Buddugoliaeth Moel-y-don
  4. Marwnad Llywelyn

    Mae Gruffudd ab yr Ynad Coch yn canu ei farwnad i Lywelyn, y tywysog olaf: ‘Oni welwch-chwi hynt y gwynt a’r glaw?’, un o gerddi mawr Cymru.

    Marwnad Llywelyn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf