Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1212

Llywelyn yn taro’n ôl

Mae Llywelyn Fawr yn uno tywysogion Cymru ac yn adennill y cyfan a gollodd, ac yn gwneud cynghrair â Philippe o Ffrainc.

Llun: Llythyr cynghrair Llywelyn Fawr at Philippe Auguste o Ffrainc (1212), a’i sêl farchog yn hongian ohono, yn yr Archives nationales, Paris · Archives nationales, France, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1211 ymosododd y brenin John ar Wynedd a chymryd popeth i’r dwyrain o Gonwy. Flwyddyn yn ddiweddarach enillodd Llywelyn a thywysogion Cymru y cyfan yn ôl.

Pryd1212
PwyLlywelyn ab Iorwerth a thywysogion Cymru
CynghreiriadPhilip II Augustus, brenin Ffrainc

Colled 1211#

Dywed y cronicl mai bwriad John oedd difeddiannu Llywelyn a’i ddifetha’n llwyr. Collodd Llywelyn y Pedwar Cantref rhwng Conwy a Dyfrdwy.

Y tywysogion yn codi#

Yn 1212 cododd tywysogion Cymru gyda’i gilydd dan Lywelyn ac adennill y Pedwar Cantref. Yn 1213 cipiodd gestyll Degannwy a Rhuddlan.

Sêl Llywelyn ab Iorwerth ar siarter o 1209, yn y Llyfrgell Genedlaethol.
Sêl Llywelyn ab Iorwerth ar siarter o 1209, yn y Llyfrgell Genedlaethol. · Llun: National Library of Wales, CC0, Wikimedia Commons

Cytundeb â Ffrainc#

Yna gwnaeth Llywelyn gynghrair â Philip II Augustus, brenin Ffrainc, tywysog Cymru yn ymwneud ag un o frenhinoedd mawr Ewrop.

Llythyr cynghrair Llywelyn Fawr at Philippe Auguste o Ffrainc (1212), a’i sêl farchog yn hongian ohono, yn yr Archives nationales, Paris
Llythyr cynghrair Llywelyn Fawr at Philippe Auguste o Ffrainc (1212), a’i sêl farchog yn hongian ohono, yn yr Archives nationales, Paris · Llun: Archives nationales, France, Public domain, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Y bobl

c. 1173–1240

Llywelyn Fawr

Tywysog Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.

Llywelyn Fawr

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Marw’r Arglwydd Rhys

    Mae’r Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, noddwr beirdd ac Ystrad Fflur, yn marw ac yn cael ei gladdu yn Nhyddewi.

    Marw’r Arglwydd Rhys
  2. Llywelyn yn priodi Siwan

    Mae Llywelyn ab Iorwerth yn priodi Siwan, merch y Brenin John. Daw Siwan yn llysgennad ffyddlon iddo yn llys Lloegr.

    Llywelyn yn priodi Siwan
  3. Cymru yn y Magna Carta

    Mae’r Magna Carta yn addo dychwelyd mab Llywelyn a’r gwystlon Cymreig, ac y bydd dadleuon am dir yng Nghymru yn cael eu barnu yn ôl cyfraith Cymru.

    Cymru yn y Magna Carta
  4. Y cyngor yn Aberdyfi

    Mae Llywelyn Fawr yn galw tywysogion Cymru i Aberdyfi ac yn rhannu Deheubarth rhyngddynt, gan weithredu fel arweinydd cenedl Gymreig.

    Y cyngor yn Aberdyfi

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf