Ym Mehefin 1215 seliodd y brenin John Magna Carta. Mae tri o’i chymalau am Gymru, ac fe’u henillwyd gan Lywelyn a’i gynghreiriaid.FfynonellauMagna Carta 1215, clause 56 ↗Prosiect Magna Carta, Prifysgol East Anglia (Saesneg)Os ydym wedi difeddiannu Cymry o diroedd neu ryddid neu unrhyw beth arall, heb farn gyfreithlon eu cymheiriaid, yn Lloegr neu yng Nghymru, fe’u dychwelir iddynt ar unwaith. Ac os cyfyd dadl am hyn, fe’i barnir yn y Mers gan eu cymheiriaid: tiroedd Seisnig yn ôl cyfraith Lloegr, tiroedd Cymreig yn ôl cyfraith Cymru, tiroedd y Mers yn ôl cyfraith y Mers. A’r Cymry i wneud yr un modd i ni a’n gwŷr. Mae cymal 57 yn addo cyfiawnder yn ôl cyfreithiau’r Cymry am diroedd a gymerwyd oddi ar Gymry dan Harri II a Rhisiart I.Magna Carta 1215, clause 58 ↗Prosiect Magna Carta, Prifysgol East Anglia (Saesneg)Fe ildiwn ar unwaith fab Llywelyn a holl wystlon Cymru, a’r siarteri a roddwyd i ni yn feichiau dros heddwch.Llywelyn the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Ganwyd tua 1173, yn Nolwyddelan yn ôl pob tebyg, mab Iorwerth Drwyndwn; yn 1194 gyda’i gefndryd Gruffudd a Maredudd ap Cynan trechodd ei ewythr Dafydd ab Owain ym mrwydr Aberconwy; priododd Siwan yn 1205; yn 1211 ymosododd John ac ildiodd Llywelyn y tiroedd i’r dwyrain o Gonwy, a’r Brut yn dweud mai bwriad John oedd difeddiannu Llywelyn a’i ddifetha’n llwyr; yn 1212 enillodd Wynedd yn ôl gyda’r tywysogion eraill, cipiodd Ddegannwy a Rhuddlan yn 1213, a gwneud cynghrair â Philip II Augustus o Ffrainc; rhyddhaodd Magna Carta ei fab Gruffudd, gwystl ers 1211; yn Aberdyfi yn 1216 talodd y mân dywysogion wrogaeth, ac ysgrifennodd J. Beverley Smith fod ei hen gynghreiriaid yn awr yn ddeiliaid iddo; cadarnhaodd cytundeb Caerwrangon â Harri III yn 1218 ei holl goncwestau diweddar, a bu’n brif rym yng Nghymru hyd ei farw; o 1230 roedd yn Dywysog Aberffraw ac Arglwydd Eryri; bu farw yn Aberconwy ar 11 Ebrill 1240 wedi cymryd abid crefydd; mae ei arch garreg yn awr yn eglwys Sant Grwst, Llanrwst; Matthew Paris oedd y cyntaf i’w alw’n Fawr, a galwodd y Brut ef yn ail Achil.
| Pryd | Mehefin 1215 |
|---|---|
| Cymalau | 56, 57 a 58 |
| I Gymru | Tiroedd yn ôl, cyfraith Cymru, gwystlon yn rhydd |
Cyfraith Cymru#
Os ydym wedi difeddiannu Cymry o diroedd neu ryddid neu unrhyw beth arall, heb farn gyfreithlon eu cymheiriaid, yn Lloegr neu yng Nghymru, fe’u dychwelir iddynt ar unwaith.
Magna Carta, cymal 56
Roedd dadleuon i’w barnu, am diroedd Cymreig, yn ôl cyfraith Cymru, ac roedd tiroedd Cymreig a gymerwyd dan Harri II a Rhisiart I i gael cyfiawnder yn ôl cyfraith Cymru hefyd.FfynhonnellMagna Carta 1215, clause 56 ↗Prosiect Magna Carta, Prifysgol East Anglia (Saesneg)Os ydym wedi difeddiannu Cymry o diroedd neu ryddid neu unrhyw beth arall, heb farn gyfreithlon eu cymheiriaid, yn Lloegr neu yng Nghymru, fe’u dychwelir iddynt ar unwaith. Ac os cyfyd dadl am hyn, fe’i barnir yn y Mers gan eu cymheiriaid: tiroedd Seisnig yn ôl cyfraith Lloegr, tiroedd Cymreig yn ôl cyfraith Cymru, tiroedd y Mers yn ôl cyfraith y Mers. A’r Cymry i wneud yr un modd i ni a’n gwŷr. Mae cymal 57 yn addo cyfiawnder yn ôl cyfreithiau’r Cymry am diroedd a gymerwyd oddi ar Gymry dan Harri II a Rhisiart I.
Mab Llywelyn#
Fe ildiwn ar unwaith fab Llywelyn a holl wystlon Cymru, a’r siarteri a roddwyd i ni yn feichiau dros heddwch.
Magna Carta, cymal 58
Gruffudd oedd y mab, a fu’n wystl ers 1211.FfynonellauMagna Carta 1215, clause 58 ↗Prosiect Magna Carta, Prifysgol East Anglia (Saesneg)Fe ildiwn ar unwaith fab Llywelyn a holl wystlon Cymru, a’r siarteri a roddwyd i ni yn feichiau dros heddwch.Llywelyn the Great ↗Wikipedia (Saesneg)Ganwyd tua 1173, yn Nolwyddelan yn ôl pob tebyg, mab Iorwerth Drwyndwn; yn 1194 gyda’i gefndryd Gruffudd a Maredudd ap Cynan trechodd ei ewythr Dafydd ab Owain ym mrwydr Aberconwy; priododd Siwan yn 1205; yn 1211 ymosododd John ac ildiodd Llywelyn y tiroedd i’r dwyrain o Gonwy, a’r Brut yn dweud mai bwriad John oedd difeddiannu Llywelyn a’i ddifetha’n llwyr; yn 1212 enillodd Wynedd yn ôl gyda’r tywysogion eraill, cipiodd Ddegannwy a Rhuddlan yn 1213, a gwneud cynghrair â Philip II Augustus o Ffrainc; rhyddhaodd Magna Carta ei fab Gruffudd, gwystl ers 1211; yn Aberdyfi yn 1216 talodd y mân dywysogion wrogaeth, ac ysgrifennodd J. Beverley Smith fod ei hen gynghreiriaid yn awr yn ddeiliaid iddo; cadarnhaodd cytundeb Caerwrangon â Harri III yn 1218 ei holl goncwestau diweddar, a bu’n brif rym yng Nghymru hyd ei farw; o 1230 roedd yn Dywysog Aberffraw ac Arglwydd Eryri; bu farw yn Aberconwy ar 11 Ebrill 1240 wedi cymryd abid crefydd; mae ei arch garreg yn awr yn eglwys Sant Grwst, Llanrwst; Matthew Paris oedd y cyntaf i’w alw’n Fawr, a galwodd y Brut ef yn ail Achil.
Ffynonellau a darllen pellach




