Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad
1707
Mae Archaeologia Britannica Edward Lhuyd yn dangos bod Cymraeg, Llydaweg, Cernyweg, Gwyddeleg a Gaeleg yn un teulu o ieithoedd.
Llun: Edward Lhuyd, o Gasgliad Portreadau Cymreig y Llyfrgell Genedlaethol · Unknown artist, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ym mis Mehefin 1707 cyhoeddodd Edward Lhuyd, Ceidwad Amgueddfa Ashmole yn Rhydychen, Glossography, cyfrol gyntaf ei Archaeologia Britannica. Dangosodd fod gan y Gymraeg chwiorydd: Cernyweg a Llydaweg, a Gwyddeleg a Gaeleg yr Alban, i gyd yn un teulu o ieithoedd.FfynonellauLhuyd, Edward (1660–1709), botanist, geologist, antiquary, and philologist ↗Yr Athro Thomas Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Yn 1696 argraffwyd pedair mil o’i “Parochial Queries”, tair i bob plwyf; yn 1697 cychwynnodd ar ei daith fawr gyda William Jones, Robert Wynne a David Parry, trwy Gymru, Iwerddon, yr Alban, Cernyw a Llydaw, a dychwelodd i Rydychen ym mis Ebrill 1701 wedi ymweld â phob sir yng Nghymru; daeth Glossography, cyfrol gyntaf Archaeologia Britannica, allan ym mis Mehefin 1707, gyda geirdarddiad a geirfa gymharol, gramadegau Llydaweg a Chernyweg a geiriadur Gwyddeleg-Saesneg; ef oedd sylfaenydd ieitheg Geltaidd a chymharol.Edward Lhuyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1660, mab Edward Llwyd o Lanforda; yn Amgueddfa Ashmole o 1684 a’i Cheidwad o 1690 hyd ei farw; cyhoeddodd gyfrol gyntaf Archaeologia Britannica yn 1707 gyda help Moses Williams, gan ddangos bod yr ieithoedd Brythoneg a Goedeleg yn perthyn; ei Lithophylacii Britannici Ichnographia yn 1699 oedd y catalog cyntaf erioed o ffosiliau; enwyd Lili’r Wyddfa am gyfnod yn Lloydia serotina ar ei ôl; bu farw yn 1709 yn ei ystafell yn yr Ashmolean, yn 49 oed.
| Cyhoeddwyd | Rhydychen, Mehefin 1707 |
|---|---|
| Awdur | Edward Lhuyd, gyda Moses Williams |
| Ei daith | 1697–1701, pob sir yng Nghymru |
Yn 1696 argraffodd Lhuyd bedair mil o’i Parochial Queries, tair i bob plwyf. Yn 1697 cychwynnodd gyda thri chynorthwyydd ar daith fawr, trwy Gymru, Iwerddon, yr Alban, Cernyw a Llydaw. Dychwelodd i Rydychen ym mis Ebrill 1701 wedi ymweld â phob sir yng Nghymru.FfynhonnellLhuyd, Edward (1660–1709), botanist, geologist, antiquary, and philologist ↗Yr Athro Thomas Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Yn 1696 argraffwyd pedair mil o’i “Parochial Queries”, tair i bob plwyf; yn 1697 cychwynnodd ar ei daith fawr gyda William Jones, Robert Wynne a David Parry, trwy Gymru, Iwerddon, yr Alban, Cernyw a Llydaw, a dychwelodd i Rydychen ym mis Ebrill 1701 wedi ymweld â phob sir yng Nghymru; daeth Glossography, cyfrol gyntaf Archaeologia Britannica, allan ym mis Mehefin 1707, gyda geirdarddiad a geirfa gymharol, gramadegau Llydaweg a Chernyweg a geiriadur Gwyddeleg-Saesneg; ef oedd sylfaenydd ieitheg Geltaidd a chymharol.

Gosododd Glossography yr ieithoedd ochr yn ochr: geirdarddiad a geirfa gymharol, gramadegau Llydaweg a Chernyweg, a geiriadur Gwyddeleg-Saesneg. Dangosodd Lhuyd fod yr ieithoedd Brythoneg, Cymraeg, Cernyweg a Llydaweg, a’r ieithoedd Goedeleg, Gwyddeleg a Gaeleg, yn perthyn.FfynonellauLhuyd, Edward (1660–1709), botanist, geologist, antiquary, and philologist ↗Yr Athro Thomas Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Yn 1696 argraffwyd pedair mil o’i “Parochial Queries”, tair i bob plwyf; yn 1697 cychwynnodd ar ei daith fawr gyda William Jones, Robert Wynne a David Parry, trwy Gymru, Iwerddon, yr Alban, Cernyw a Llydaw, a dychwelodd i Rydychen ym mis Ebrill 1701 wedi ymweld â phob sir yng Nghymru; daeth Glossography, cyfrol gyntaf Archaeologia Britannica, allan ym mis Mehefin 1707, gyda geirdarddiad a geirfa gymharol, gramadegau Llydaweg a Chernyweg a geiriadur Gwyddeleg-Saesneg; ef oedd sylfaenydd ieitheg Geltaidd a chymharol.Edward Lhuyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1660, mab Edward Llwyd o Lanforda; yn Amgueddfa Ashmole o 1684 a’i Cheidwad o 1690 hyd ei farw; cyhoeddodd gyfrol gyntaf Archaeologia Britannica yn 1707 gyda help Moses Williams, gan ddangos bod yr ieithoedd Brythoneg a Goedeleg yn perthyn; ei Lithophylacii Britannici Ichnographia yn 1699 oedd y catalog cyntaf erioed o ffosiliau; enwyd Lili’r Wyddfa am gyfnod yn Lloydia serotina ar ei ôl; bu farw yn 1709 yn ei ystafell yn yr Ashmolean, yn 49 oed.
Mae’r Bywgraffiadur yn ei alw’n sylfaenydd ieitheg Geltaidd a chymharol.FfynhonnellLhuyd, Edward (1660–1709), botanist, geologist, antiquary, and philologist ↗Yr Athro Thomas Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Yn 1696 argraffwyd pedair mil o’i “Parochial Queries”, tair i bob plwyf; yn 1697 cychwynnodd ar ei daith fawr gyda William Jones, Robert Wynne a David Parry, trwy Gymru, Iwerddon, yr Alban, Cernyw a Llydaw, a dychwelodd i Rydychen ym mis Ebrill 1701 wedi ymweld â phob sir yng Nghymru; daeth Glossography, cyfrol gyntaf Archaeologia Britannica, allan ym mis Mehefin 1707, gyda geirdarddiad a geirfa gymharol, gramadegau Llydaweg a Chernyweg a geiriadur Gwyddeleg-Saesneg; ef oedd sylfaenydd ieitheg Geltaidd a chymharol.
Ganed Lhuyd yn 1660, mab Edward Llwyd o Lanforda, a daeth i’r Ashmolean yn 1684, gan ddod yn Geidwad yn 1690. Yn 1699 cyhoeddodd y catalog cyntaf erioed o ffosiliau, ac enwyd Lili’r Wyddfa am gyfnod yn Lloydia serotina ar ei ôl.FfynhonnellEdward Lhuyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1660, mab Edward Llwyd o Lanforda; yn Amgueddfa Ashmole o 1684 a’i Cheidwad o 1690 hyd ei farw; cyhoeddodd gyfrol gyntaf Archaeologia Britannica yn 1707 gyda help Moses Williams, gan ddangos bod yr ieithoedd Brythoneg a Goedeleg yn perthyn; ei Lithophylacii Britannici Ichnographia yn 1699 oedd y catalog cyntaf erioed o ffosiliau; enwyd Lili’r Wyddfa am gyfnod yn Lloydia serotina ar ei ôl; bu farw yn 1709 yn ei ystafell yn yr Ashmolean, yn 49 oed.

Bu farw yn ei ystafell yn yr Ashmolean yn 1709, yn ddim ond 49 oed.FfynhonnellEdward Lhuyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1660, mab Edward Llwyd o Lanforda; yn Amgueddfa Ashmole o 1684 a’i Cheidwad o 1690 hyd ei farw; cyhoeddodd gyfrol gyntaf Archaeologia Britannica yn 1707 gyda help Moses Williams, gan ddangos bod yr ieithoedd Brythoneg a Goedeleg yn perthyn; ei Lithophylacii Britannici Ichnographia yn 1699 oedd y catalog cyntaf erioed o ffosiliau; enwyd Lili’r Wyddfa am gyfnod yn Lloydia serotina ar ei ôl; bu farw yn 1709 yn ei ystafell yn yr Ashmolean, yn 49 oed.
Ffynonellau a darllen pellach
Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydMae Crynwyr o Gymru sy’n ffoi rhag erledigaeth yn ymgartrefu ym Mhensylfania. Mae enwau lleoedd fel Bryn Mawr a Merion yn dal i nodi’r tir a brynwyd ganddynt.
Y Tir CymreigMae Ellis Wynne yn cyhoeddi gweledigaeth ffyrnig a doniol o’r byd, angau ac uffern, un o glasuron rhyddiaith Gymraeg.
Gweledigaetheu y Bardd CwscMae Theophilus Evans yn cyhoeddi Drych y Prif Oesoedd, hanes balch y Cymry a ddarllenwyd am genedlaethau.
Drych y Prif OesoeddMae Isaac Carter yn sefydlu’r wasg argraffu barhaol gyntaf yng Nghymru, yn Nhrefhedyn ger Castellnewydd Emlyn.
Argraffu’n dod i GymruYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf