Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau

c. 600 OC

Y Gododdin

Marwnad Aneirin i’r rhyfelwyr a syrthiodd yng Nghatraeth, ymhlith y farddoniaeth hynaf mewn unrhyw iaith ym Mhrydain.

Llun: Tudalen gyntaf Llyfr Aneirin (tua 1250–1300), ar ddechrau’r Gododdin · Hand α, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

c. 600 OCOes y SeintiauAr y llinell amser (cronicl cynnar:Llyfr Aneirin, tua 1250)
Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Tua’r flwyddyn 600 marchogodd rhyfelwyr y Gododdin, Brythoniaid Din Eidyn, Caeredin, i’r de i Gatraeth i ymladd yr Eingl. Prin y daeth neb adref. Galarodd y bardd Aneirin amdanynt yn Y Gododdin, ymhlith y farddoniaeth hynaf yn unrhyw un o ieithoedd Prydain.

PrydTua 600
BleO Ddin Eidyn i Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol
Y gerddY Gododdin, yn Llyfr Aneirin o ail hanner y 1200au

Y wledd a’r frwydr#

Gwleddodd y rhyfelwyr am flwyddyn yn Nin Eidyn ac yna mynd i’r frwydr. Safai eu medd am y cyfan a roddodd eu harglwydd iddynt, a thalasant amdano â theyrngarwch hyd angau. Mae’r gerdd yn eu rhifo’n 300, neu 363, o wŷr dethol, ac mewn un fersiwn dim ond un, Cynon ap Clydno, a ddaeth yn ôl.

Cadwyn o farwnadau yw’r gerdd, pob un i ryfelwr. Gwnaeth Ifor Williams y golygiad dibynadwy cyntaf, Canu Aneirin, yn 1938, a’i darllen fel un sy’n enwi Mynyddog Mwynfawr yn arglwydd y Gododdin.

Arthur yn y gerdd hynaf#

Mae un pennill, i foli’r rhyfelwr Gwawrddur, yn enwi Arthur wrth fynd heibio. Os yw’r llinell cyn hyned â’r gerdd, gall fod y sôn cynharaf am Arthur yn unman.

Mae’r gerdd wedi goroesi mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, a ysgrifennwyd yn ail hanner y 1200au, ac fe’i darllenir a’i hailadrodd o hyd: gwnaeth cyn-Fardd Cenedlaethol Cymru, Gillian Clarke, fersiwn Saesneg newydd ohoni.

Y bobl

fl. c. 600

Aneirin

Bardd Y Gododdin (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Bardd Y Gododdin, y farwnad i ryfelwyr Catraeth.

Aneirin

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Marw Dewi Sant (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif)

    Bu farw Dewi, yn ôl traddodiad ar 1 Mawrth, yn ei fynachlog, lle saif Tyddewi heddiw, dinas leiaf Prydain.

    Marw Dewi Sant
  2. Urien yn gwarchae ar Lindisfarne (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

    Mae Urien Rheged, arwr cerddi Taliesin, yn arwain brenhinoedd y gogledd ac yn caethiwo’r Eingl ar ynys Lindisfarne.

    Urien yn gwarchae ar Lindisfarne
  3. Esgobion y Brythoniaid yn sefyll yn gadarn (cronicl cynnar:Beda, 731)

    Mae Awstin o Gaergaint yn gofyn i esgobion y Brythoniaid dderbyn ei awdurdod. Wedi cwrdd ag ef, maent yn gwrthod ac yn cadw eu ffyrdd eu hunain.

    Esgobion y Brythoniaid yn sefyll yn gadarn
  4. Brwydr Caer (cronicl cynnar:Beda, 731; Annales Cambriae, y 10fed ganrif)

    Mae buddugoliaeth Northumbria yn gwahanu Brythoniaid Cymru oddi wrth eu perthnasau yn y gogledd. Daw’r bobl i alw eu hunain yn Gymry, sef ‘cyd-wladwyr’.

    Brwydr Caer

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf