Aneirin
Bardd Y Gododdin (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)Bardd Y Gododdin, y farwnad i ryfelwyr Catraeth.
Aneirin

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau
c. 600 OC
Marwnad Aneirin i’r rhyfelwyr a syrthiodd yng Nghatraeth, ymhlith y farddoniaeth hynaf mewn unrhyw iaith ym Mhrydain.
Llun: Tudalen gyntaf Llyfr Aneirin (tua 1250–1300), ar ddechrau’r Gododdin · Hand α, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Tua’r flwyddyn 600 marchogodd rhyfelwyr y Gododdin, Brythoniaid Din Eidyn, Caeredin, i’r de i Gatraeth i ymladd yr Eingl. Prin y daeth neb adref. Galarodd y bardd Aneirin amdanynt yn Y Gododdin, ymhlith y farddoniaeth hynaf yn unrhyw un o ieithoedd Prydain.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
| Pryd | Tua 600 |
|---|---|
| Ble | O Ddin Eidyn i Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol |
| Y gerdd | Y Gododdin, yn Llyfr Aneirin o ail hanner y 1200au |
Gwleddodd y rhyfelwyr am flwyddyn yn Nin Eidyn ac yna mynd i’r frwydr. Safai eu medd am y cyfan a roddodd eu harglwydd iddynt, a thalasant amdano â theyrngarwch hyd angau. Mae’r gerdd yn eu rhifo’n 300, neu 363, o wŷr dethol, ac mewn un fersiwn dim ond un, Cynon ap Clydno, a ddaeth yn ôl.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
Cadwyn o farwnadau yw’r gerdd, pob un i ryfelwr. Gwnaeth Ifor Williams y golygiad dibynadwy cyntaf, Canu Aneirin, yn 1938, a’i darllen fel un sy’n enwi Mynyddog Mwynfawr yn arglwydd y Gododdin.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
Mae un pennill, i foli’r rhyfelwr Gwawrddur, yn enwi Arthur wrth fynd heibio. Os yw’r llinell cyn hyned â’r gerdd, gall fod y sôn cynharaf am Arthur yn unman.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
Mae’r gerdd wedi goroesi mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, a ysgrifennwyd yn ail hanner y 1200au, ac fe’i darllenir a’i hailadrodd o hyd: gwnaeth cyn-Fardd Cenedlaethol Cymru, Gillian Clarke, fersiwn Saesneg newydd ohoni.FfynonellauY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.The Gododdin: Lament for the Fallen ↗Gillian Clarke, Faber & Faber, 2021 (ISBN 9780571352111) (Saesneg)Fersiwn Saesneg newydd o’r Gododdin gan Aneirin, gan gyn-Fardd Cenedlaethol Cymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Bardd Y Gododdin, y farwnad i ryfelwyr Catraeth.
AneirinBu farw Dewi, yn ôl traddodiad ar 1 Mawrth, yn ei fynachlog, lle saif Tyddewi heddiw, dinas leiaf Prydain.
Marw Dewi SantMae Urien Rheged, arwr cerddi Taliesin, yn arwain brenhinoedd y gogledd ac yn caethiwo’r Eingl ar ynys Lindisfarne.
Urien yn gwarchae ar LindisfarneMae Awstin o Gaergaint yn gofyn i esgobion y Brythoniaid dderbyn ei awdurdod. Wedi cwrdd ag ef, maent yn gwrthod ac yn cadw eu ffyrdd eu hunain.
Esgobion y Brythoniaid yn sefyll yn gadarnMae buddugoliaeth Northumbria yn gwahanu Brythoniaid Cymru oddi wrth eu perthnasau yn y gogledd. Daw’r bobl i alw eu hunain yn Gymry, sef ‘cyd-wladwyr’.
Brwydr CaerYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf