Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

30 Mehefin 1940

Clirio Epynt

Mae’r teulu olaf yn gadael Mynydd Epynt, a gymerwyd gan y Swyddfa Ryfel yn faes tanio. Bu’n rhaid i 219 o bobl o 54 o gartrefi fynd, a chyda hwy Gapel y Babell, ysgol Cilieni a chymuned Gymraeg gyfan. Mae’r gynnau’n dechrau tanio drannoeth.

Llun: Mynd i mewn i faes tanio Mynydd Epynt · Chris Andrews, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ddydd Sul 30 Mehefin 1940 gadawodd y teulu olaf Fynydd Epynt. Roedd y Swyddfa Ryfel wedi cymryd y mynydd yn faes tanio, a bu’n rhaid i 219 o bobl o 54 o gartrefi fynd. Dechreuodd y gynnau drannoeth.

Y teulu olaf yn gadaelDydd Sul 30 Mehefin 1940
Pobl219, o 54 o gartrefi
Tir a gymerwydTua 30,000 erw
CaewydCapel y Babell, ysgol Cilieni, y Drovers Arms

Cymuned gyfan#

Caeodd ysgol Cilieni a Chapel y Babell ym mis Mehefin, a’r Drovers Arms gyda nhw. Collwyd cymuned Gymraeg gyfan.

Tafarn y Drovers Arms ar Epynt
Tafarn y Drovers Arms ar Epynt · Llun: Philip Halling, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Roedd y Drovers Arms yn un o bedair tafarn y porthmyn ar ochr ogleddol y mynydd. Aeth yn adfail pan ddaeth y fyddin, ac adferodd y Weinyddiaeth Amddiffyn ei thu allan yn y 1990au.

Y ffin iaith yn symud#

Gadawyd allweddi yn y drysau a chaeau newydd eu haredig. Galwodd Euros Lewis y clirio’n ergyd farwol i Sir Frycheiniog Gymraeg, a symudodd ffin y Gymru Gymraeg tua’r gorllewin.

Ar draws Mynydd Epynt
Ar draws Mynydd Epynt · Llun: Graham Horn, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Cofio Epynt#

Heddiw mae Ffordd Epynt, llwybr 65 cilomedr, yn rhedeg o gwmpas ymyl y maes tanio, a Disgwylfa, un o’r hen ffermdai, yw’r ganolfan ymwelwyr.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Lle digwyddodd

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Deiseb yr iaith

    Mae deiseb genedlaethol sy’n gofyn am statws cyfartal i’r Gymraeg yn y gyfraith yn casglu dros chwarter miliwn o enwau.

    Deiseb yr iaith
  2. Y faciwîs yn cyrraedd

    Anfonir miloedd o blant o ddinasoedd Lloegr i ddiogelwch pentrefi Cymru. Mae llawer yn dysgu Cymraeg, ac mae rhai’n aros am byth.

    Y faciwîs yn cyrraedd
  3. Y llythyrau’n cyrraedd Epynt

    Y diwrnod ar ôl i bobl Mynydd Epynt gadw Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell, mae llythyrau’r Swyddfa Ryfel yn dechrau cyrraedd: rhaid i bob teulu adael ei gartref er mwyn i’r mynydd ddod yn faes tanio.

    Y llythyrau’n cyrraedd Epynt
  4. Blitz Abertawe

    Mae tair noson o fomio ym mis Chwefror yn dinistrio canol Abertawe.

    Blitz Abertawe

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf