Ddydd Sul 30 Mehefin 1940 gadawodd y teulu olaf Fynydd Epynt. Roedd y Swyddfa Ryfel wedi cymryd y mynydd yn faes tanio, a bu’n rhaid i 219 o bobl o 54 o gartrefi fynd. Dechreuodd y gynnau drannoeth.FfynonellauEpynt: A lost community ↗Clare Williams, NFU Cymru, 29 Mehefin 2020 (Saesneg)219 o bobl ar 54 o ffermydd; y llythyrau o 2 Mawrth 1940, y diwrnod ar ôl Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell; mis o estyniad; cau’r ysgol a’r capel ym Mehefin; gadawodd y teulu olaf ddydd Sul 30 Mehefin a dechreuodd y gynnau ddydd Llun 1 Gorffennaf. Thomas Morgan o Landŵr, Gwybedog, Neuadd Llwyd, Beryl Lake; symudodd ffin y Gymraeg tua’r gorllewin.Epynt clearances ↗Gwefan cymuned Llangamarch (Saesneg)I greu Maes Hyfforddi Pontsenni bu’n rhaid gwagio 54 o gartrefi a bu’n rhaid i 219 o bobl adael; caeodd ysgol, eglwys a’r Drovers Arms; cymerwyd y tir erbyn 30 Mehefin 1940.
| Y teulu olaf yn gadael | Dydd Sul 30 Mehefin 1940 |
|---|---|
| Pobl | 219, o 54 o gartrefi |
| Tir a gymerwyd | Tua 30,000 erw |
| Caewyd | Capel y Babell, ysgol Cilieni, y Drovers Arms |
Cymuned gyfan#
Caeodd ysgol Cilieni a Chapel y Babell ym mis Mehefin, a’r Drovers Arms gyda nhw. Collwyd cymuned Gymraeg gyfan.FfynonellauRemember Epynt ↗Ifor ap Glyn, Bardd Cenedlaethol Cymru, 30 Mehefin 2020 (Llenyddiaeth Cymru) (Saesneg)Ym Mehefin 1940 symudwyd 219 o bobl o’u cartrefi ar Epynt i greu maes tanio; caeodd ysgol Cilieni a chapel y Babell; collwyd 54 o ffermydd, cymuned gyfan.Epynt clearances ↗Gwefan cymuned Llangamarch (Saesneg)I greu Maes Hyfforddi Pontsenni bu’n rhaid gwagio 54 o gartrefi a bu’n rhaid i 219 o bobl adael; caeodd ysgol, eglwys a’r Drovers Arms; cymerwyd y tir erbyn 30 Mehefin 1940.Epynt: A lost community ↗Clare Williams, NFU Cymru, 29 Mehefin 2020 (Saesneg)219 o bobl ar 54 o ffermydd; y llythyrau o 2 Mawrth 1940, y diwrnod ar ôl Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell; mis o estyniad; cau’r ysgol a’r capel ym Mehefin; gadawodd y teulu olaf ddydd Sul 30 Mehefin a dechreuodd y gynnau ddydd Llun 1 Gorffennaf. Thomas Morgan o Landŵr, Gwybedog, Neuadd Llwyd, Beryl Lake; symudodd ffin y Gymraeg tua’r gorllewin.

Roedd y Drovers Arms yn un o bedair tafarn y porthmyn ar ochr ogleddol y mynydd. Aeth yn adfail pan ddaeth y fyddin, ac adferodd y Weinyddiaeth Amddiffyn ei thu allan yn y 1990au.FfynhonnellDrover’s Arms, Duhonw (NPRN 307124) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Un o bedair tafarn y porthmyn ar ochr ogleddol Mynydd Epynt, gyda’r Griffin, Tafarn y Mynydd a’r Spite; aeth yn adfail pan gymerodd y fyddin y mynydd, ac adferodd y Weinyddiaeth Amddiffyn ei du allan yn y 1990au.
Y ffin iaith yn symud#
Gadawyd allweddi yn y drysau a chaeau newydd eu haredig. Galwodd Euros Lewis y clirio’n ergyd farwol i Sir Frycheiniog Gymraeg, a symudodd ffin y Gymru Gymraeg tua’r gorllewin.FfynonellauEpynt clearance ↗Wikipedia, ar sail Herbert Hughes (1997, 1998), BBC News (2020), WalesOnline a Coflein (Saesneg)Allweddau wedi’u gadael yn y drysau a chaeau’n dal i gael eu haredig; Euros Lewis: ‘ergyd farwol i Frycheiniog Gymraeg’; crebachodd y Fro Gymraeg yn y dwyrain; dinistriwyd y rhan fwyaf o’r adeiladau; y pentref ffug yn 1988; ymgyrch Plaid Cymru yn 1947 yn erbyn cymryd rhagor o dir.Epynt: A lost community ↗Clare Williams, NFU Cymru, 29 Mehefin 2020 (Saesneg)219 o bobl ar 54 o ffermydd; y llythyrau o 2 Mawrth 1940, y diwrnod ar ôl Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell; mis o estyniad; cau’r ysgol a’r capel ym Mehefin; gadawodd y teulu olaf ddydd Sul 30 Mehefin a dechreuodd y gynnau ddydd Llun 1 Gorffennaf. Thomas Morgan o Landŵr, Gwybedog, Neuadd Llwyd, Beryl Lake; symudodd ffin y Gymraeg tua’r gorllewin.

Cofio Epynt#
Heddiw mae Ffordd Epynt, llwybr 65 cilomedr, yn rhedeg o gwmpas ymyl y maes tanio, a Disgwylfa, un o’r hen ffermdai, yw’r ganolfan ymwelwyr.FfynhonnellThe Epynt Way: a modern trail in an ancient landscape ↗Cymdeithas Ffordd Epynt (Saesneg)Llwybr 65 cilometr o amgylch ymyl Maes Hyfforddi Pontsenni; y ganolfan ymwelwyr yn Nisgwylfa, un o’r ffermdai gwreiddiol, ar y B4519 rhwng Capel Uchaf a’r Garth.
Ffynonellau a darllen pellach





