Ar 1 Mawrth 1940 cadwodd pobl Mynydd Epynt Ddydd Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell. Drannoeth, 2 Mawrth, dechreuodd llythyrau’r Swyddfa Ryfel gyrraedd: roedd yn rhaid i bob teulu adael.FfynhonnellEpynt: A lost community ↗Clare Williams, NFU Cymru, 29 Mehefin 2020 (Saesneg)219 o bobl ar 54 o ffermydd; y llythyrau o 2 Mawrth 1940, y diwrnod ar ôl Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell; mis o estyniad; cau’r ysgol a’r capel ym Mehefin; gadawodd y teulu olaf ddydd Sul 30 Mehefin a dechreuodd y gynnau ddydd Llun 1 Gorffennaf. Thomas Morgan o Landŵr, Gwybedog, Neuadd Llwyd, Beryl Lake; symudodd ffin y Gymraeg tua’r gorllewin.
| Llythyrau o | 2 Mawrth 1940 |
|---|---|
| Y diwrnod cynt | Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell |
| Dywedwyd wrth y teuluoedd | Am adael erbyn diwedd Ebrill |
| Amser ychwanegol | Mis arall, ar gyfer yr ŵyna |
Y swyddog ac enwau’r ffermydd#
Ym mis Medi 1939 roedd swyddog wedi dod i nodi enwau’r ffermydd. Y bore Nadolig hwnnw canwyd y Plygain yng Nghapel y Babell.Ffynhonnell‘It’s the end of the world’: why we should remember the clearing of Epynt 80 years on ↗Angharad Tomos, Nation.Cymru, 2 Mehefin 2020 (Saesneg)Y swyddog ac enwau’r ffermydd ym Medi 1939; rhybudd i adael erbyn diwedd Ebrill 1940, a mis arall i wyna; y Plygain yng Nghapel y Babell fore Nadolig 1939; Iorwerth Peate a’r hen wraig o Waunlwyd, 82 oed: ‘mae’n ddiwedd byd yma’; Glyn Powell; y pentref ffug; tudalen Atgofion Epynt.

Mis ar gyfer yr ŵyna#
Dywedai’r rhybuddion fod y teuluoedd i fynd erbyn diwedd Ebrill 1940. Cawsant fis arall, er mwyn gorffen yr ŵyna.Ffynonellau‘It’s the end of the world’: why we should remember the clearing of Epynt 80 years on ↗Angharad Tomos, Nation.Cymru, 2 Mehefin 2020 (Saesneg)Y swyddog ac enwau’r ffermydd ym Medi 1939; rhybudd i adael erbyn diwedd Ebrill 1940, a mis arall i wyna; y Plygain yng Nghapel y Babell fore Nadolig 1939; Iorwerth Peate a’r hen wraig o Waunlwyd, 82 oed: ‘mae’n ddiwedd byd yma’; Glyn Powell; y pentref ffug; tudalen Atgofion Epynt.Epynt: A lost community ↗Clare Williams, NFU Cymru, 29 Mehefin 2020 (Saesneg)219 o bobl ar 54 o ffermydd; y llythyrau o 2 Mawrth 1940, y diwrnod ar ôl Gŵyl Dewi yng Nghapel y Babell; mis o estyniad; cau’r ysgol a’r capel ym Mehefin; gadawodd y teulu olaf ddydd Sul 30 Mehefin a dechreuodd y gynnau ddydd Llun 1 Gorffennaf. Thomas Morgan o Landŵr, Gwybedog, Neuadd Llwyd, Beryl Lake; symudodd ffin y Gymraeg tua’r gorllewin.

Fferm 1, Fferm 2#
Rhoddodd y fyddin rifau i’r ffermydd yn lle enwau. Yn 2025, wedi pedwar ugain a phump o flynyddoedd, gosodwyd llechi â’u henwau Cymraeg yn ôl ar eu safleoedd, a daeth tua 300 o bobl, llawer ohonynt yn ddisgynyddion, i weld.FfynhonnellGrŵp Epynt marks 85 years since clearance ↗Luke Williams, Brecon & Radnor Express, 5 Chwefror 2026 (Saesneg)Llechi ag enwau Cymraeg gwreiddiol y ffermydd, a alwyd gan y fyddin yn Farm 1, Farm 2 ac yn y blaen, wedi’u dychwelyd i’w safleoedd; tua 300 o ymwelwyr, llawer yn ddisgynyddion; ymweld â chapel y Babell, ysgol Cilieni a’r Drovers Arms; dadorchuddio llechen yn rhestru pawb a symudwyd yng Nghanolfan Epynt a phlannu coeden; aeth y ddrama Iorwerth o’r Epynt o amgylch ysgolion.
Ffynonellau a darllen pellach






