Ger Llangollen, cododd y brenin Cyngen o Bowys groes garreg dal er anrhydedd i’w hen daid Elisedd, y brenin a enillodd Bowys yn ôl oddi ar y Saeson.FfynonellauPillar of Eliseg ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd gan Gyngen ap Cadell (bu farw 855), brenin Powys, ger Glyn y Groes, er cof am ei hen daid Elisedd ap Gwylog; dywed yr arysgrif i Elisedd ryddhau etifeddiaeth Powys o law’r Saeson â’i gleddyf ac â thân, ac mae’n olrhain y llinach i Wrtheyrn a Macsen; copïodd Edward Lhuyd hi yn 1696; fe’i bwriwyd i lawr yn y Rhyfel Cartref; codwyd yr hanner uchaf eto yn 1779; cafodd Prosiect Eliseg (Bangor a Chaer, 2010–2012) oddi tani garnedd lwyfan ag ymyl, o tua 2000 CC yn ôl ei math.Cyngen ap Cadell ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Powys o 808 hyd ei farw yn 854 ar bererindod i Rufain; cododd golofn, croes gron ei choes yn wreiddiol, i’w hen daid Elisedd ap Gwylog; olaf hen linach brenhinoedd Powys; cymerodd Rhodri Mawr Bowys, gan fod ei dad Merfyn Frych wedi priodi Nest chwaer Cyngen.
| Pryd | Cyn 854, pan fu farw Cyngen |
|---|---|
| Ble | Ger Abaty Glyn y Groes, Llangollen |
| Beth | Croes gron ei choes ar un adeg; mae’r goes doredig yn dal i sefyll |
Y geiriau ar y garreg#
Dywedai’r Lladin a gerfiwyd arni i Elisedd ryddhau etifeddiaeth Powys o law’r Saeson â’i gleddyf ac â thân, ac olrheiniai linach Cyngen yn ôl i Wrtheyrn ac i Facsimus frenin, Macsen Wledig.FfynhonnellPillar of Eliseg ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd gan Gyngen ap Cadell (bu farw 855), brenin Powys, ger Glyn y Groes, er cof am ei hen daid Elisedd ap Gwylog; dywed yr arysgrif i Elisedd ryddhau etifeddiaeth Powys o law’r Saeson â’i gleddyf ac â thân, ac mae’n olrhain y llinach i Wrtheyrn a Macsen; copïodd Edward Lhuyd hi yn 1696; fe’i bwriwyd i lawr yn y Rhyfel Cartref; codwyd yr hanner uchaf eto yn 1779; cafodd Prosiect Eliseg (Bangor a Chaer, 2010–2012) oddi tani garnedd lwyfan ag ymyl, o tua 2000 CC yn ôl ei math.
Copïodd Edward Lhuyd yr arysgrif yn 1696. Mae’r llythrennau wedi treulio ers hynny, a’i gopi ef yw’r ffordd y gwyddom amdanynt.FfynhonnellPillar of Eliseg ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd gan Gyngen ap Cadell (bu farw 855), brenin Powys, ger Glyn y Groes, er cof am ei hen daid Elisedd ap Gwylog; dywed yr arysgrif i Elisedd ryddhau etifeddiaeth Powys o law’r Saeson â’i gleddyf ac â thân, ac mae’n olrhain y llinach i Wrtheyrn a Macsen; copïodd Edward Lhuyd hi yn 1696; fe’i bwriwyd i lawr yn y Rhyfel Cartref; codwyd yr hanner uchaf eto yn 1779; cafodd Prosiect Eliseg (Bangor a Chaer, 2010–2012) oddi tani garnedd lwyfan ag ymyl, o tua 2000 CC yn ôl ei math.

Ei bwrw i lawr a’i chodi eto#
Yn y Rhyfel Cartref bwriwyd y golofn i lawr a chollwyd ei hanner isaf. Codwyd yr hanner uchaf eto yn 1779, ac mae’n dal i sefyll ar ei thwmpath.FfynhonnellPillar of Eliseg ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd gan Gyngen ap Cadell (bu farw 855), brenin Powys, ger Glyn y Groes, er cof am ei hen daid Elisedd ap Gwylog; dywed yr arysgrif i Elisedd ryddhau etifeddiaeth Powys o law’r Saeson â’i gleddyf ac â thân, ac mae’n olrhain y llinach i Wrtheyrn a Macsen; copïodd Edward Lhuyd hi yn 1696; fe’i bwriwyd i lawr yn y Rhyfel Cartref; codwyd yr hanner uchaf eto yn 1779; cafodd Prosiect Eliseg (Bangor a Chaer, 2010–2012) oddi tani garnedd lwyfan ag ymyl, o tua 2000 CC yn ôl ei math.
Hŷn eto#
Cafodd cloddio gan brifysgolion Bangor a Chaer rhwng 2010 a 2012 mai carnedd o tua 2000 CC yw’r twmpath oddi tani. Gosododd Cyngen ei groes ar fan claddu a oedd eisoes yn hynafol yn ei ddydd ef.FfynhonnellPillar of Eliseg ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd gan Gyngen ap Cadell (bu farw 855), brenin Powys, ger Glyn y Groes, er cof am ei hen daid Elisedd ap Gwylog; dywed yr arysgrif i Elisedd ryddhau etifeddiaeth Powys o law’r Saeson â’i gleddyf ac â thân, ac mae’n olrhain y llinach i Wrtheyrn a Macsen; copïodd Edward Lhuyd hi yn 1696; fe’i bwriwyd i lawr yn y Rhyfel Cartref; codwyd yr hanner uchaf eto yn 1779; cafodd Prosiect Eliseg (Bangor a Chaer, 2010–2012) oddi tani garnedd lwyfan ag ymyl, o tua 2000 CC yn ôl ei math.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗







