Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1155

Yr Arglwydd Rhys

Mae Rhys ap Gruffudd, mab Gwenllian, yn dod yn rheolwr Deheubarth, ac yntau’n dal yn ei ugeiniau cynnar.

Llun: Yr Arglwydd Rhys fel y dychmygodd arlunydd ef, o gasgliadau’r Llyfrgell Genedlaethol. · Jean Pierre Victor Dartiguenave, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1155 daeth Rhys ap Gruffudd, mab Gwenllian, yn rheolwr y Deheubarth. Roedd yn ei ugeiniau cynnar. Yn Gymraeg ef yw’r Arglwydd Rhys.

GanedTua 1132
RhieniGruffudd ap Rhys a Gwenllian
TeyrnasuY Deheubarth, 1155 hyd 1197

Blynyddoedd caled#

Yn 1158 gadawodd Harri II iddo’r Cantref Mawr yn unig. Yng ngwrthryfel 1164 enillodd Rhys y rhan fwyaf o Geredigion yn ôl, ac yn 1165 safodd gydag Owain Gwynedd yn erbyn byddin fawr Harri.

Adeiladwr a noddwr#

Adeiladodd gastell Aberteifi mewn carreg, y castell carreg cyntaf y gwyddys iddo gael ei godi gan reolwr Cymreig. Sefydlodd Abaty Talyllychau a noddodd Hendy-gwyn ac Ystrad Fflur.

Heb ei orchfygu#

Galwodd Gerallt Gymro ef yn ŵr o ffraethineb rhagorol a chyflym ei ateb. Galwodd y cronicl ef yn ben diorchfygol holl Gymru.

Y bobl

1132–1197

Yr Arglwydd Rhys

Y Tywysog Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth (wedi’i gofnodi)

Noddwr beirdd a threfnydd yr eisteddfod gyntaf y gwyddys amdani, yn Aberteifi yn 1176.

Yr Arglwydd Rhys

Cyn ac wedyn

  1. Hanes Brenhinoedd Prydain

    Mae Sieffre o Fynwy, gŵr o Went, yn ysgrifennu hanes y Brythoniaid o Frutus o Gaerdroea hyd Gadwaladr. Wedi’i droi i’r Gymraeg fel Brut y Brenhinedd, daw’n hoff lyfr hanes Cymru’r Oesoedd Canol.

    Hanes Brenhinoedd Prydain
  2. Owain Gwynedd

    Mae Gruffudd ap Cynan yn marw a’i fab Owain yn dod yn frenin. Mewn 33 mlynedd mae’n gwneud Gwynedd yn brif rym Cymru.

    Owain Gwynedd
  3. Y cyrch yng Nghoed Eulo

    Mae Harri II yn ymosod ar Wynedd. Mae meibion Owain Gwynedd yn ymosod ar fyddin y brenin yn y coed yn Eulo, a phrin y mae Harri’n dianc â’i fywyd.

    Y cyrch yng Nghoed Eulo
  4. Ystrad Fflur

    Daw’r Arglwydd Rhys yn noddwr Ystrad Fflur. Daw’r abaty’n gladdfa tywysogion ac yn gartref i groniclau Cymraeg.

    Ystrad Fflur

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf