Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1137

Owain Gwynedd

Mae Gruffudd ap Cynan yn marw a’i fab Owain yn dod yn frenin. Mewn 33 mlynedd mae’n gwneud Gwynedd yn brif rym Cymru.

Llun: Darlun arlunydd o Owain Gwynedd (1909), yn y Llyfrgell Genedlaethol · Hugh Williams, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1137 bu farw Gruffudd ap Cynan a daeth ei fab Owain yn frenin Gwynedd. Mewn 33 o flynyddoedd gwnaeth Wynedd yn brif rym Cymru.

BreninOwain Gwynedd, a anwyd ym Môn tua 1100
Teyrnasu1137 hyd 1170
RhieniGruffudd ap Cynan ac Angharad ferch Owain

Gwthio tua’r dwyrain#

Cipiodd Owain yr Wyddgrug yn 1146 a Rhuddlan tua 1150. Yn 1167 enillodd gastell Rhuddlan yn ôl wedi gwarchae o dri mis.

Yn erbyn brenin Lloegr#

Yn Ewlo yn 1157 trechodd ei wŷr y fyddin frenhinol, a phrin y dihangodd Harri II ei hun. Yn 1165 arweiniodd Owain dywysogion Cymru yn erbyn ymosodiad mawr, a gyrrwyd Harri’n ôl o’r Berwyn.

Eglwys Gadeiriol Bangor, lle gorweddai tad Owain a lle claddwyd Owain ei hun.
Eglwys Gadeiriol Bangor, lle gorweddai tad Owain a lle claddwyd Owain ei hun. · Llun: Tilman2007, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Rheolwr da#

Roedd Owain yn ŵr huotlach ei leferydd na thywysogion ei oes, ac yn amlwg am reoli ei diriogaeth yn dda.

Gerallt Gymro

Bu farw yn Nhachwedd 1170 a’i gladdu ym Mangor.

Lle digwyddodd

Y bobl

c. 1055–1137

Gruffudd ap Cynan

Brenin Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Fe’i ganed yn alltud yn Nulyn, ac ymladdodd am ddegawdau i ennill Gwynedd a’i rheoli mewn heddwch am ei ddeng mlynedd ar hugain olaf.

Gruffudd ap Cynan
c. 1100–1170

Owain Gwynedd

Brenin Gwynedd, Tywysog cyntaf y Cymry (wedi’i gofnodi)

Brenin Gwynedd a mab Gruffudd ap Cynan, a drodd Harri’r Ail yn ôl yn 1165 ac a fu’r cyntaf i’w alw ei hun yn Dywysog y Cymry.

Owain Gwynedd

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Buddugoliaeth Crug Mawr

    Mae Owain Gwynedd a’i frawd Cadwaladr yn chwalu byddin Normanaidd yng Nghrug Mawr ger Aberteifi. Mae’r Normaniaid sy’n ffoi yn torri’r bont dros afon Teifi.

    Buddugoliaeth Crug Mawr
  2. Hanes Brenhinoedd Prydain

    Mae Sieffre o Fynwy, gŵr o Went, yn ysgrifennu hanes y Brythoniaid o Frutus o Gaerdroea hyd Gadwaladr. Wedi’i droi i’r Gymraeg fel Brut y Brenhinedd, daw’n hoff lyfr hanes Cymru’r Oesoedd Canol.

    Hanes Brenhinoedd Prydain
  3. Yr Arglwydd Rhys

    Mae Rhys ap Gruffudd, mab Gwenllian, yn dod yn rheolwr Deheubarth, ac yntau’n dal yn ei ugeiniau cynnar.

    Yr Arglwydd Rhys
  4. Y cyrch yng Nghoed Eulo

    Mae Harri II yn ymosod ar Wynedd. Mae meibion Owain Gwynedd yn ymosod ar fyddin y brenin yn y coed yn Eulo, a phrin y mae Harri’n dianc â’i fywyd.

    Y cyrch yng Nghoed Eulo

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf