Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

1098

Y Normaniaid yn gadael Môn

Mae’r brenin Magnus Droednoeth o Norwy yn hwylio i Afon Menai ac yn lladd Huw o Amwythig. Mae’r Normaniaid yn gadael Ynys Môn i’r Cymry.

Llun: Ceiniog arian a drawyd yn nheyrnasiad Magnus Droednoeth, 1093–1103. · Museum of Cultural History, University of Oslo, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Hwyliodd brenin Norwy, Magnus Droednoeth, i’r Fenai, lladd yr iarll Huw o Drefaldwyn a chwalu byddin y Normaniaid ym Môn. Torrwyd gafael y Normaniaid ar Fôn, a daeth Gruffudd ap Cynan adref.

Pryd1098
BleAfon Menai
SyrthioddYr iarll Huw o Drefaldwyn

Y Normaniaid ym Môn#

Roedd yr ieirll Huw o Drefaldwyn a Huw o Avranches wedi gyrru Gruffudd ap Cynan a Chadwgan ap Bleddyn i Iwerddon ac yn dal Môn.

Saeth gan y brenin#

Yna daeth llynges Magnus. Dywed y Brut i’r iarll Huw gael ei glwyfo yn ei wyneb gan law y brenin ei hun: saethodd Magnus ef yn farw â saeth drwy ei lygad.

‘Ar godiad haul aeth Magnus a’i wŷr i’r lan’: llun Christian Krohg i sagâu’r Llychlynwyr, 1899.
‘Ar godiad haul aeth Magnus a’i wŷr i’r lan’: llun Christian Krohg i sagâu’r Llychlynwyr, 1899. · Llun: Christian Krohg, Public domain, Wikimedia Commons

Gruffudd yn dod adref#

Hwyliodd Magnus yn ôl i Fanaw, gan adael y Normaniaid yn wan a digalon, a daeth Gruffudd ap Cynan yn ôl i Fôn cyn hir, gan roi rhoddion ac anrhydedd i Fagnus. Dywed ei Fuchedd iddo yn y blynyddoedd wedyn wneud i Wynedd ddisgleirio ag eglwysi gwyngalch fel y ffurfafen â sêr.

Troednoeth#

Cafodd Magnus ei enw, medd Snorri, am wisgo tiwnig fer y Gwyddyl a’r Albanwyr, a adawai ei goesau’n noeth.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Y Cymry yn codi yn erbyn y Normaniaid (wedi’i gofnodi)

    Ar draws Cymru mae’r Cymry’n codi ac yn dinistrio’r cestyll Normanaidd newydd i’r gorllewin o’r Conwy. Mae Cadwgan ap Bleddyn yn chwalu byddin Normanaidd yng Nghoed Yspwys.

    Y Cymry yn codi yn erbyn y Normaniaid
  2. Buchedd Dewi (wedi’i gofnodi)

    Mae Rhygyfarch, mab yr Esgob Sulien o Dyddewi, yn ysgrifennu Buchedd Dewi, gyda geiriau olaf Dewi: ‘gwnewch y pethau bychain’.

    Buchedd Dewi
  3. Gruffudd ap Cynan yn ailadeiladu Gwynedd

    Yn ôl yng Ngwynedd ar ôl blynyddoedd o alltudiaeth, mae Gruffudd ap Cynan yn dod â heddwch. Dywed ei Fuchedd fod y wlad yn disgleirio gan eglwysi gwyngalchog fel y ffurfafen gan sêr.

    Gruffudd ap Cynan yn ailadeiladu Gwynedd
  4. Nest a’r noson yng Nghenarth Bychan

    Adeg y Nadolig mae Owain ap Cadwgan o Bowys yn torri i mewn i gastell Gerallt o Windsor yng Nghenarth Bychan a’i roi ar dân. Mae Nest ferch Rhys, merch brenin olaf Deheubarth, yn achub ei gŵr drwy ddangos ffordd allan iddo, ac mae’n cael ei chludo i Geredigion. Mae de Cymru’n cael ei gynhyrfu drwyddo.

    Nest a’r noson yng Nghenarth Bychan

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf