Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

1094

Y Cymry yn codi yn erbyn y Normaniaid

Ar draws Cymru mae’r Cymry’n codi ac yn dinistrio’r cestyll Normanaidd newydd i’r gorllewin o’r Conwy. Mae Cadwgan ap Bleddyn yn chwalu byddin Normanaidd yng Nghoed Yspwys.

Llun: Y Cymry, dan arweiniad Cadwgan ap Bleddyn, yn ymosod ar Gastell Trefaldwyn yn 1095: Alfred Pearse, 1922. · Alfred Pearse, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar draws Cymru cododd y Cymry yn erbyn y Normaniaid a chwalu eu cestyll newydd. Gyrrodd Cadwgan ap Bleddyn fyddin Normanaidd ar ffo yng Nghoed Yspwys.

Pryd1094
ArweinwyrCadwgan ap Bleddyn a Gruffudd ap Cynan
BrwydrCoed Yspwys

Y cestyll yn syrthio#

Brut y Tywysogion: dymchwelodd y Brythoniaid holl gestyll Ceredigion a Dyfed ond dau, ac yng Ngwynedd hefyd dymchwelasant eu cestyll.

Twmpath Aberlleiniog ym Môn, y castell a gododd Huw o Gaer yn 1088.
Twmpath Aberlleiniog ym Môn, y castell a gododd Huw o Gaer yn 1088. · Llun: Eric Jones, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Coed Yspwys#

Aeth Cadwgan fab Bleddyn yn eu herbyn, ymosod arnynt a’u gorchfygu, a bu’r frwydr honno yng Nghoed Yspwys.

Y gwrthryfel yn lledu#

Cyrhaeddodd y gwrthryfel y de-ddwyrain hefyd: gwrthwynebodd Brythoniaid Brycheiniog, Gwent a Gwynllŵg arglwyddiaeth y Ffrancod. Cipiodd Cadwgan a’i frodyr hyd yn oed Gastell Trefaldwyn.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Buddugoliaeth Llandudoch (wedi’i gofnodi)

    Mae Rhys ap Tewdwr yn trechu ei wrthwynebwyr yn Llandudoch ac yn cadw Deheubarth ynghyd.

    Buddugoliaeth Llandudoch
  2. Cwymp Rhys ap Tewdwr (wedi’i gofnodi)

    Lleddir brenin Deheubarth ger Aberhonddu. Mae arglwyddi Normanaidd yn llifo i dde Cymru ac yn codi cestyll o Benfro i Gaerdydd.

    Cwymp Rhys ap Tewdwr
  3. Buchedd Dewi (wedi’i gofnodi)

    Mae Rhygyfarch, mab yr Esgob Sulien o Dyddewi, yn ysgrifennu Buchedd Dewi, gyda geiriau olaf Dewi: ‘gwnewch y pethau bychain’.

    Buchedd Dewi
  4. Y Normaniaid yn gadael Môn (wedi’i gofnodi)

    Mae’r brenin Magnus Droednoeth o Norwy yn hwylio i Afon Menai ac yn lladd Huw o Amwythig. Mae’r Normaniaid yn gadael Ynys Môn i’r Cymry.

    Y Normaniaid yn gadael Môn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf