Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes y Seintiau

Dinas Emrys

Y bryn ger Beddgelert lle, yn yr hen stori, roedd tŵr Gwrtheyrn yn dal i syrthio, a lle dangosodd y bachgen Emrys y ddraig goch a’r ddraig wen yn ymladd oddi tano.

Llun: Bryn coediog Dinas Emrys ger Beddgelert, cartref y ddraig goch a’r ddraig wen yn y chwedl · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
5th century 53.022° N, 4.090° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Dinas Emrys: caer Emrys (Emrys Wledig)

Dinas Emrys

  • Dinas caer, dinas
  • Emrys Emrys Wledig

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Dinas Emrys, caer Emrys, yw’r graig goediog uwchben Llyn Dinas ger Beddgelert. Dyma fryn y ddraig goch, lle dangosodd y bachgen Emrys i’r Brenin Gwrtheyrn y ddwy ddraig dan y llyn, ac mae draig y Brythoniaid wedi hedfan dros Gymru byth ers hynny.

Ar glawr gyntafYr Historia Brittonum, tua 829
Bu pobl ymaOes yr Haearn, y cyfnod Rhufeinig a’r Oesoedd Canol cynnar
Gorthwr13 m wrth 11 m, gan dywysogion Gwynedd

Y tŵr na safai

Dywed Hanes y Brythoniaid, a gasglwyd yng Ngwynedd tua 829, sut y daeth y Brenin Gwrtheyrn i Eryri i godi caer yma, ond bob nos syrthiai ei muriau. Dywedodd bachgen o’r enw Emrys wrtho beth oedd dan y bryn: llyn, ac ynddo ddwy ddraig, un goch ac un wen.

Y ddraig goch

Pan agorwyd y llyn ymladdodd y dreigiau, ac o’r diwedd gyrrodd y goch y wen allan. Pobl Prydain oedd y ddraig goch, meddai Emrys, a’r goresgynwyr oedd y wen, a byddent un dydd yn cael eu gyrru allan. Bu’r ddraig goch yn arwydd Cymru o’r dydd hwnnw hyd heddiw.

Lludd a Llefelys

Mae hanes Cymreig arall, Lludd a Llefelys, yn adrodd sut y daeth y dreigiau yno. Claddodd y Brenin Lludd hwy yn y lle hwn, a elwid bryd hynny yn Ddinas Ffaraon Dandde, a dim ond yn ddiweddarach yr enwyd ef yn Ddinas Emrys.

Yr hyn a gafodd y cloddwyr

Cafodd cloddio yn 1910 ac yn 1954 i 1956 fod pobl yn byw ar y bryn yn Oes yr Haearn, yn y cyfnod Rhufeinig ac ymlaen i’r bumed ganrif, oes Gwrtheyrn ac Emrys. Y tu mewn i’r muriau, yn union fel y dywed yr hen Hanes, mae llyn, a llwyfan uwch ei ben.

Gorthwr y tywysog

Ar y copa saif sylfaen gorthwr cerrig, un o grŵp bach o gestyll cerrig cynnar a godwyd gan dywysogion Gwynedd. Mae’r ffordd i fyny’n troelli drwy dair porth mewn tair llinell o furiau. Dechreuodd yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol adfer y gorthwr yn 2012.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf