
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Castell Dolbadarn
Castell a godwyd gan dywysog Cymreig, nid gan frenin Seisnig. Cododd Llywelyn Fawr ei dŵr crwn i warchod bwlch Llanberis wrth droed yr Wyddfa.
Llun: Tŵr crwn Castell Dolbadarn dan fynyddoedd Bwlch Llanberis · Tilman2007, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Brenhinoedd a thywysogion Gwynedd →

Ystyr yr enw
Dolbadarn: dôl Padarn
Dolbadarn
- Dol dôl
- badarn Padarn Santo Padarn (treiglad meddal: p → b)
Saif Castell Dolbadarn ar fryncyn creigiog ger Llyn Padarn wrth droed Bwlch Llanberis. Fe’i codwyd gan Lywelyn Fawr i warchod y ffordd i galon Eryri, ac mae ei orthwr crwn, yng ngeiriau’r hanesydd Richard Avent, yn ‘the finest surviving example of a Welsh round tower’.FfynonellauDolbadarn Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dolbadarn, a godwyd gan Lywelyn Fawr yn yr 1220au neu’r 1230au wrth droed Bwlch Llanberis, uwchben Llyn Padarn; pwysig yn filwrol ac fel symbol o rym Llywelyn; ei orthwr crwn yw, yng ngeiriau’r hanesydd Richard Avent, ‘the finest surviving example of a Welsh round tower’; rheolai fwlch mynydd pwysig, ac efallai i Lywelyn ddewis y safle fel arglwydd mynyddoedd ac arfordiroedd Cymru; efallai ei fod ar safle caer hŷn Maelgwn Gwynedd, er na chafwyd olion; erbyn Mai 1283 roedd llywodraeth Dafydd ap Gruffudd yn Nolbadarn; yn 1284 cymerodd Edward I goed ohono i’w gastell newydd yng Nghaernarfon; o’r 1760au roedd yn hoff destun i arlunwyr yr Aruchel a’r Darluniadwy, ac mae Dolbadarn Castle J. M. W. Turner o 1800 yn ei ddangos â’r golau y tu ôl iddo yn gwgu dros y tirwedd; rhoddwyd i’r Wladwriaeth gan Syr Michael Duff yn 1941, ac mae yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Dolbadarn yn Saesneg; codwyd o lechfaen porffor a gwyrdd, heb forter gan mwyaf ond yn y gorthwr; mae drws y gorthwr ar y llawr cyntaf, gyda phorthcwlis, a gellir dringo’r grisiau o hyd i’r brif siambr gyda’i lle tân mawr.Castell Dolbadarn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: ar fryn creigiog ger Llyn Padarn, bron rhwng Llyn Padarn a Llyn Peris, ger Llanberis; Dolbadarn oedd prif amddiffynfa Tywysogion Gwynedd yng nghantref Arfon; fe’i codwyd gan Lywelyn ap Iorwerth i amddiffyn y ffordd drwy Nant Peris o’r arfordir gogleddol i galon Eryri; credir bod caer yno o’r chweched ganrif, ond daw’r rhannau hynaf o’r adeiladau presennol o gyfnod Llywelyn; yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Edward I roedd yng ngofal Dafydd ap Gruffudd; roedd tri llawr i’r gorthwr crwn ar un adeg, gyda muriau 8 troedfedd o drwch, a gellir dringo’r grisiau cerrig y tu mewn i’r mur o hyd; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd, o Lanberis.Dolbadarn Castle, Llanberis ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93541): un o dri chastell a ddechreuwyd gan Lywelyn ap Iorwerth, Tywysog Gwynedd, ddechrau’r 13eg ganrif i amddiffyn y bylchau i Eryri, gyda Dolwyddelan a Chastell y Bere; ym mhen Llyn Padarn, rheolai’r brif ffordd drwy Fwlch Llanberis a gwarchodai’r porfeydd gwartheg gwerthfawr; mae’r gwaith cynharaf heb forter, llenfur o gwmpas y copa gyda neuadd ac adeiladau eraill; ychwanegwyd y gorthwr crwn mawr, cadarn yn yr 1230au, a chyrhaeddid ei ddrws ar y llawr cyntaf gan risiau pren ac, yn anarferol, fe’i hamddiffynnid gan borthcwlis; mae ei risiau tro yn newid cyfeiriad hanner ffordd i fyny.
| Adeiladydd | Llywelyn FawrFfynonellauDolbadarn Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dolbadarn, a godwyd gan Lywelyn Fawr yn yr 1220au neu’r 1230au wrth droed Bwlch Llanberis, uwchben Llyn Padarn; pwysig yn filwrol ac fel symbol o rym Llywelyn; ei orthwr crwn yw, yng ngeiriau’r hanesydd Richard Avent, ‘the finest surviving example of a Welsh round tower’; rheolai fwlch mynydd pwysig, ac efallai i Lywelyn ddewis y safle fel arglwydd mynyddoedd ac arfordiroedd Cymru; efallai ei fod ar safle caer hŷn Maelgwn Gwynedd, er na chafwyd olion; erbyn Mai 1283 roedd llywodraeth Dafydd ap Gruffudd yn Nolbadarn; yn 1284 cymerodd Edward I goed ohono i’w gastell newydd yng Nghaernarfon; o’r 1760au roedd yn hoff destun i arlunwyr yr Aruchel a’r Darluniadwy, ac mae Dolbadarn Castle J. M. W. Turner o 1800 yn ei ddangos â’r golau y tu ôl iddo yn gwgu dros y tirwedd; rhoddwyd i’r Wladwriaeth gan Syr Michael Duff yn 1941, ac mae yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Dolbadarn yn Saesneg; codwyd o lechfaen porffor a gwyrdd, heb forter gan mwyaf ond yn y gorthwr; mae drws y gorthwr ar y llawr cyntaf, gyda phorthcwlis, a gellir dringo’r grisiau o hyd i’r brif siambr gyda’i lle tân mawr.Dolbadarn Castle, Llanberis ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93541): un o dri chastell a ddechreuwyd gan Lywelyn ap Iorwerth, Tywysog Gwynedd, ddechrau’r 13eg ganrif i amddiffyn y bylchau i Eryri, gyda Dolwyddelan a Chastell y Bere; ym mhen Llyn Padarn, rheolai’r brif ffordd drwy Fwlch Llanberis a gwarchodai’r porfeydd gwartheg gwerthfawr; mae’r gwaith cynharaf heb forter, llenfur o gwmpas y copa gyda neuadd ac adeiladau eraill; ychwanegwyd y gorthwr crwn mawr, cadarn yn yr 1230au, a chyrhaeddid ei ddrws ar y llawr cyntaf gan risiau pren ac, yn anarferol, fe’i hamddiffynnid gan borthcwlis; mae ei risiau tro yn newid cyfeiriad hanner ffordd i fyny. |
|---|---|
| Gorthwr crwn | 1230auFfynhonnellDolbadarn Castle, Llanberis ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93541): un o dri chastell a ddechreuwyd gan Lywelyn ap Iorwerth, Tywysog Gwynedd, ddechrau’r 13eg ganrif i amddiffyn y bylchau i Eryri, gyda Dolwyddelan a Chastell y Bere; ym mhen Llyn Padarn, rheolai’r brif ffordd drwy Fwlch Llanberis a gwarchodai’r porfeydd gwartheg gwerthfawr; mae’r gwaith cynharaf heb forter, llenfur o gwmpas y copa gyda neuadd ac adeiladau eraill; ychwanegwyd y gorthwr crwn mawr, cadarn yn yr 1230au, a chyrhaeddid ei ddrws ar y llawr cyntaf gan risiau pren ac, yn anarferol, fe’i hamddiffynnid gan borthcwlis; mae ei risiau tro yn newid cyfeiriad hanner ffordd i fyny. |
| Muriau’r gorthwr | 8 troedfedd o drwchFfynhonnellCastell Dolbadarn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: ar fryn creigiog ger Llyn Padarn, bron rhwng Llyn Padarn a Llyn Peris, ger Llanberis; Dolbadarn oedd prif amddiffynfa Tywysogion Gwynedd yng nghantref Arfon; fe’i codwyd gan Lywelyn ap Iorwerth i amddiffyn y ffordd drwy Nant Peris o’r arfordir gogleddol i galon Eryri; credir bod caer yno o’r chweched ganrif, ond daw’r rhannau hynaf o’r adeiladau presennol o gyfnod Llywelyn; yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Edward I roedd yng ngofal Dafydd ap Gruffudd; roedd tri llawr i’r gorthwr crwn ar un adeg, gyda muriau 8 troedfedd o drwch, a gellir dringo’r grisiau cerrig y tu mewn i’r mur o hyd; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd, o Lanberis. |
Castell y tywysogion
Roedd Dolbadarn yn un o dri chastell a ddechreuodd Llywelyn Fawr i warchod y bylchau i Eryri, gyda Dolwyddelan a Chastell y Bere. Dyma brif amddiffynfa tywysogion Gwynedd yng nghantref Arfon, yn gwarchod y ffordd drwy Nant Peris o’r arfordir i galon Eryri a’r porfeydd gwartheg cyfoethog o’i chwmpas. Cred rhai fod caer yma mor gynnar â’r chweched ganrif, yn amser Maelgwn Gwynedd.FfynonellauDolbadarn Castle, Llanberis ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93541): un o dri chastell a ddechreuwyd gan Lywelyn ap Iorwerth, Tywysog Gwynedd, ddechrau’r 13eg ganrif i amddiffyn y bylchau i Eryri, gyda Dolwyddelan a Chastell y Bere; ym mhen Llyn Padarn, rheolai’r brif ffordd drwy Fwlch Llanberis a gwarchodai’r porfeydd gwartheg gwerthfawr; mae’r gwaith cynharaf heb forter, llenfur o gwmpas y copa gyda neuadd ac adeiladau eraill; ychwanegwyd y gorthwr crwn mawr, cadarn yn yr 1230au, a chyrhaeddid ei ddrws ar y llawr cyntaf gan risiau pren ac, yn anarferol, fe’i hamddiffynnid gan borthcwlis; mae ei risiau tro yn newid cyfeiriad hanner ffordd i fyny.Castell Dolbadarn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: ar fryn creigiog ger Llyn Padarn, bron rhwng Llyn Padarn a Llyn Peris, ger Llanberis; Dolbadarn oedd prif amddiffynfa Tywysogion Gwynedd yng nghantref Arfon; fe’i codwyd gan Lywelyn ap Iorwerth i amddiffyn y ffordd drwy Nant Peris o’r arfordir gogleddol i galon Eryri; credir bod caer yno o’r chweched ganrif, ond daw’r rhannau hynaf o’r adeiladau presennol o gyfnod Llywelyn; yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Edward I roedd yng ngofal Dafydd ap Gruffudd; roedd tri llawr i’r gorthwr crwn ar un adeg, gyda muriau 8 troedfedd o drwch, a gellir dringo’r grisiau cerrig y tu mewn i’r mur o hyd; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd, o Lanberis.Dolbadarn Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dolbadarn, a godwyd gan Lywelyn Fawr yn yr 1220au neu’r 1230au wrth droed Bwlch Llanberis, uwchben Llyn Padarn; pwysig yn filwrol ac fel symbol o rym Llywelyn; ei orthwr crwn yw, yng ngeiriau’r hanesydd Richard Avent, ‘the finest surviving example of a Welsh round tower’; rheolai fwlch mynydd pwysig, ac efallai i Lywelyn ddewis y safle fel arglwydd mynyddoedd ac arfordiroedd Cymru; efallai ei fod ar safle caer hŷn Maelgwn Gwynedd, er na chafwyd olion; erbyn Mai 1283 roedd llywodraeth Dafydd ap Gruffudd yn Nolbadarn; yn 1284 cymerodd Edward I goed ohono i’w gastell newydd yng Nghaernarfon; o’r 1760au roedd yn hoff destun i arlunwyr yr Aruchel a’r Darluniadwy, ac mae Dolbadarn Castle J. M. W. Turner o 1800 yn ei ddangos â’r golau y tu ôl iddo yn gwgu dros y tirwedd; rhoddwyd i’r Wladwriaeth gan Syr Michael Duff yn 1941, ac mae yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Dolbadarn yn Saesneg; codwyd o lechfaen porffor a gwyrdd, heb forter gan mwyaf ond yn y gorthwr; mae drws y gorthwr ar y llawr cyntaf, gyda phorthcwlis, a gellir dringo’r grisiau o hyd i’r brif siambr gyda’i lle tân mawr.
Arglwydd y mynyddoedd
Roedd y castell yn symbol o rym Llywelyn yn ogystal ag yn amddiffynfa. Efallai iddo ddewis y safle am ei fod yn hawlio bod yn arglwydd mynyddoedd ac arfordiroedd Cymru. Codwyd y muriau cyntaf o lechfaen porffor a gwyrdd heb forter; yna yn yr 1230au ychwanegodd y gorthwr crwn mawr.FfynonellauDolbadarn Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dolbadarn, a godwyd gan Lywelyn Fawr yn yr 1220au neu’r 1230au wrth droed Bwlch Llanberis, uwchben Llyn Padarn; pwysig yn filwrol ac fel symbol o rym Llywelyn; ei orthwr crwn yw, yng ngeiriau’r hanesydd Richard Avent, ‘the finest surviving example of a Welsh round tower’; rheolai fwlch mynydd pwysig, ac efallai i Lywelyn ddewis y safle fel arglwydd mynyddoedd ac arfordiroedd Cymru; efallai ei fod ar safle caer hŷn Maelgwn Gwynedd, er na chafwyd olion; erbyn Mai 1283 roedd llywodraeth Dafydd ap Gruffudd yn Nolbadarn; yn 1284 cymerodd Edward I goed ohono i’w gastell newydd yng Nghaernarfon; o’r 1760au roedd yn hoff destun i arlunwyr yr Aruchel a’r Darluniadwy, ac mae Dolbadarn Castle J. M. W. Turner o 1800 yn ei ddangos â’r golau y tu ôl iddo yn gwgu dros y tirwedd; rhoddwyd i’r Wladwriaeth gan Syr Michael Duff yn 1941, ac mae yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Dolbadarn yn Saesneg; codwyd o lechfaen porffor a gwyrdd, heb forter gan mwyaf ond yn y gorthwr; mae drws y gorthwr ar y llawr cyntaf, gyda phorthcwlis, a gellir dringo’r grisiau o hyd i’r brif siambr gyda’i lle tân mawr.Dolbadarn Castle, Llanberis ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93541): un o dri chastell a ddechreuwyd gan Lywelyn ap Iorwerth, Tywysog Gwynedd, ddechrau’r 13eg ganrif i amddiffyn y bylchau i Eryri, gyda Dolwyddelan a Chastell y Bere; ym mhen Llyn Padarn, rheolai’r brif ffordd drwy Fwlch Llanberis a gwarchodai’r porfeydd gwartheg gwerthfawr; mae’r gwaith cynharaf heb forter, llenfur o gwmpas y copa gyda neuadd ac adeiladau eraill; ychwanegwyd y gorthwr crwn mawr, cadarn yn yr 1230au, a chyrhaeddid ei ddrws ar y llawr cyntaf gan risiau pren ac, yn anarferol, fe’i hamddiffynnid gan borthcwlis; mae ei risiau tro yn newid cyfeiriad hanner ffordd i fyny.
Y tŵr crwn
Roedd tri llawr i’r gorthwr ar un adeg, a’i furiau wyth troedfedd o drwch. Roedd ei ddrws ar y llawr cyntaf, a gyrhaeddid gan risiau pren ac a amddiffynnid, yn anarferol, gan borthcwlis. Y tu mewn, mae grisiau cerrig yn nhrwch y mur yn dal i ddringo i’r brif siambr gyda’i lle tân mawr, a’r tro yn newid cyfeiriad hanner ffordd i fyny.FfynonellauCastell Dolbadarn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: ar fryn creigiog ger Llyn Padarn, bron rhwng Llyn Padarn a Llyn Peris, ger Llanberis; Dolbadarn oedd prif amddiffynfa Tywysogion Gwynedd yng nghantref Arfon; fe’i codwyd gan Lywelyn ap Iorwerth i amddiffyn y ffordd drwy Nant Peris o’r arfordir gogleddol i galon Eryri; credir bod caer yno o’r chweched ganrif, ond daw’r rhannau hynaf o’r adeiladau presennol o gyfnod Llywelyn; yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Edward I roedd yng ngofal Dafydd ap Gruffudd; roedd tri llawr i’r gorthwr crwn ar un adeg, gyda muriau 8 troedfedd o drwch, a gellir dringo’r grisiau cerrig y tu mewn i’r mur o hyd; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd, o Lanberis.Dolbadarn Castle, Llanberis ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 93541): un o dri chastell a ddechreuwyd gan Lywelyn ap Iorwerth, Tywysog Gwynedd, ddechrau’r 13eg ganrif i amddiffyn y bylchau i Eryri, gyda Dolwyddelan a Chastell y Bere; ym mhen Llyn Padarn, rheolai’r brif ffordd drwy Fwlch Llanberis a gwarchodai’r porfeydd gwartheg gwerthfawr; mae’r gwaith cynharaf heb forter, llenfur o gwmpas y copa gyda neuadd ac adeiladau eraill; ychwanegwyd y gorthwr crwn mawr, cadarn yn yr 1230au, a chyrhaeddid ei ddrws ar y llawr cyntaf gan risiau pren ac, yn anarferol, fe’i hamddiffynnid gan borthcwlis; mae ei risiau tro yn newid cyfeiriad hanner ffordd i fyny.Dolbadarn Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dolbadarn, a godwyd gan Lywelyn Fawr yn yr 1220au neu’r 1230au wrth droed Bwlch Llanberis, uwchben Llyn Padarn; pwysig yn filwrol ac fel symbol o rym Llywelyn; ei orthwr crwn yw, yng ngeiriau’r hanesydd Richard Avent, ‘the finest surviving example of a Welsh round tower’; rheolai fwlch mynydd pwysig, ac efallai i Lywelyn ddewis y safle fel arglwydd mynyddoedd ac arfordiroedd Cymru; efallai ei fod ar safle caer hŷn Maelgwn Gwynedd, er na chafwyd olion; erbyn Mai 1283 roedd llywodraeth Dafydd ap Gruffudd yn Nolbadarn; yn 1284 cymerodd Edward I goed ohono i’w gastell newydd yng Nghaernarfon; o’r 1760au roedd yn hoff destun i arlunwyr yr Aruchel a’r Darluniadwy, ac mae Dolbadarn Castle J. M. W. Turner o 1800 yn ei ddangos â’r golau y tu ôl iddo yn gwgu dros y tirwedd; rhoddwyd i’r Wladwriaeth gan Syr Michael Duff yn 1941, ac mae yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Dolbadarn yn Saesneg; codwyd o lechfaen porffor a gwyrdd, heb forter gan mwyaf ond yn y gorthwr; mae drws y gorthwr ar y llawr cyntaf, gyda phorthcwlis, a gellir dringo’r grisiau o hyd i’r brif siambr gyda’i lle tân mawr.
Y llys olaf
Yn y rhyfel yn erbyn Edward I, roedd Dolbadarn yng ngofal Dafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, ac erbyn Mai 1283 roedd llywodraeth Dafydd yma. Y flwyddyn wedyn cymerodd Edward goed o’r castell i godi ei gastell newydd yng Nghaernarfon.FfynonellauDolbadarn Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dolbadarn, a godwyd gan Lywelyn Fawr yn yr 1220au neu’r 1230au wrth droed Bwlch Llanberis, uwchben Llyn Padarn; pwysig yn filwrol ac fel symbol o rym Llywelyn; ei orthwr crwn yw, yng ngeiriau’r hanesydd Richard Avent, ‘the finest surviving example of a Welsh round tower’; rheolai fwlch mynydd pwysig, ac efallai i Lywelyn ddewis y safle fel arglwydd mynyddoedd ac arfordiroedd Cymru; efallai ei fod ar safle caer hŷn Maelgwn Gwynedd, er na chafwyd olion; erbyn Mai 1283 roedd llywodraeth Dafydd ap Gruffudd yn Nolbadarn; yn 1284 cymerodd Edward I goed ohono i’w gastell newydd yng Nghaernarfon; o’r 1760au roedd yn hoff destun i arlunwyr yr Aruchel a’r Darluniadwy, ac mae Dolbadarn Castle J. M. W. Turner o 1800 yn ei ddangos â’r golau y tu ôl iddo yn gwgu dros y tirwedd; rhoddwyd i’r Wladwriaeth gan Syr Michael Duff yn 1941, ac mae yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Dolbadarn yn Saesneg; codwyd o lechfaen porffor a gwyrdd, heb forter gan mwyaf ond yn y gorthwr; mae drws y gorthwr ar y llawr cyntaf, gyda phorthcwlis, a gellir dringo’r grisiau o hyd i’r brif siambr gyda’i lle tân mawr.Castell Dolbadarn ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: ar fryn creigiog ger Llyn Padarn, bron rhwng Llyn Padarn a Llyn Peris, ger Llanberis; Dolbadarn oedd prif amddiffynfa Tywysogion Gwynedd yng nghantref Arfon; fe’i codwyd gan Lywelyn ap Iorwerth i amddiffyn y ffordd drwy Nant Peris o’r arfordir gogleddol i galon Eryri; credir bod caer yno o’r chweched ganrif, ond daw’r rhannau hynaf o’r adeiladau presennol o gyfnod Llywelyn; yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Edward I roedd yng ngofal Dafydd ap Gruffudd; roedd tri llawr i’r gorthwr crwn ar un adeg, gyda muriau 8 troedfedd o drwch, a gellir dringo’r grisiau cerrig y tu mewn i’r mur o hyd; yng ngofal Cadw ac ar agor i’r cyhoedd, o Lanberis.
Dolbadarn Turner
O’r 1760au daeth arlunwyr i Ddolbadarn i osod ei adfail yn erbyn y llynnoedd a’r mynyddoedd, ac mae Dolbadarn Castle J. M. W. Turner o 1800 yn ei ddangos yn gwgu dros y tir. Rhoddodd Syr Michael Duff ef i’r genedl yn 1941, ac ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’i enw Cymraeg, Castell Dolbadarn, yn Saesneg hefyd.FfynhonnellDolbadarn Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dolbadarn, a godwyd gan Lywelyn Fawr yn yr 1220au neu’r 1230au wrth droed Bwlch Llanberis, uwchben Llyn Padarn; pwysig yn filwrol ac fel symbol o rym Llywelyn; ei orthwr crwn yw, yng ngeiriau’r hanesydd Richard Avent, ‘the finest surviving example of a Welsh round tower’; rheolai fwlch mynydd pwysig, ac efallai i Lywelyn ddewis y safle fel arglwydd mynyddoedd ac arfordiroedd Cymru; efallai ei fod ar safle caer hŷn Maelgwn Gwynedd, er na chafwyd olion; erbyn Mai 1283 roedd llywodraeth Dafydd ap Gruffudd yn Nolbadarn; yn 1284 cymerodd Edward I goed ohono i’w gastell newydd yng Nghaernarfon; o’r 1760au roedd yn hoff destun i arlunwyr yr Aruchel a’r Darluniadwy, ac mae Dolbadarn Castle J. M. W. Turner o 1800 yn ei ddangos â’r golau y tu ôl iddo yn gwgu dros y tirwedd; rhoddwyd i’r Wladwriaeth gan Syr Michael Duff yn 1941, ac mae yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Dolbadarn yn Saesneg; codwyd o lechfaen porffor a gwyrdd, heb forter gan mwyaf ond yn y gorthwr; mae drws y gorthwr ar y llawr cyntaf, gyda phorthcwlis, a gellir dringo’r grisiau o hyd i’r brif siambr gyda’i lle tân mawr.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ddoe a heddiw


Mae tŵr crwn Llywelyn ab Iorwerth wedi gwarchod Bwlch Llanberis ers wyth can mlynedd. Rhwng y ddau lun, prin fod dim wedi newid ond y tywydd.
Ddoe: y tŵr crwn uwchben Llyn Peris · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: y tŵr a mynyddoedd Eryri · Garry Platt, CC BY 2.0, Wikimedia CommonsBeth ddigwyddodd yma
Dafydd yn ymladd ymlaen
Wedi marw Llywelyn mae ei frawd Dafydd ap Gruffudd yn cymryd y teitl Tywysog Cymru ac yn dal allan ym mynyddoedd Eryri tan fis Mehefin.
Dafydd yn ymladd ymlaen
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Llysoedd a chestyll y tywysogion
0 / 7Lle y cynhaliai tywysogion Cymru eu llys ac yr adeiladent mewn carreg.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf










