
Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Bryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug
Y twmpath claddu lle cafwyd clogyn aur yr Wyddgrug yn 1833. Mae’r clogyn ei hun yn yr Amgueddfa Brydeinig.
Llun: Clogyn aur Oes yr Efydd a gafwyd ym Mryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug, yn yr Amgueddfa Brydeinig · Daderot, CC0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Bryn yr Ellyllon: bryn yr ellyllon, am yr hen hanesion am ffigur mewn aur a welwyd yno
Bryn yr Ellyllon
- Bryn bryn
- yr y fannod
- Ellyllon ellyllon
Mewn cae ger yr Wyddgrug yn 1833, torrodd dynion a oedd yn codi cerrig i mewn i fedd o Oes yr Efydd a chael clogyn o aur solet, wedi’i guro o un ingot dros 3,500 o flynyddoedd yn ôl. Ni chafwyd dim byd tebyg iddo yn unman arall.FfynonellauMold cape ↗Wikipedia (Saesneg)Clogyn Aur yr Wyddgrug, clogyn seremonïol o ddalen aur solet o tua 1900–1600 CC; cafwyd yn 1833 gan weithwyr (mae’r hanesion yn amrywio: llenwi pwll graean neu gloddio cerrig) yn nhomen gladdu Oes yr Efydd Bryn yr Ellyllon ger yr Wyddgrug, Sir y Fflint; gorweddai ar gorff rhywun a gladdwyd mewn cist garreg arw; bu 200–300 o fwclis ambr arno mewn rhesi, un ar ôl; gydag ef roedd brethyn garw, 16 darn o ddalen efydd a fu’n gefn i’r aur mae’n debyg, a dau ‘strap’ aur; mae’n 45.8 cm o led ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, efallai yn ei arddegau, a’r darganfyddiadau’n debyg i rai merch; mae’n dangos ôl ei wisgo ac mae’n debyg iddo gael leinin lledr; curwyd ef o un ingot aur a’i orchuddio â chylchoedd repoussé o asennau a bothau, efallai’n dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn; un o’r enghreifftiau mwyaf trawiadol o waith dalen aur cynhanesyddol, heb ei debyg o ran ffurf a chynllun; byddai’n dal y breichiau wrth yr ochrau, felly nid i’w wisgo bob dydd ond ar gyfer seremoni, gan ddynodi efallai berson o rym ysbrydol neu fydol; cysyllta ysgolheigion ei wneuthurwyr â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny; prynodd yr Amgueddfa Brydeinig y rhan fwyaf yn 1836; mae darnau i’w gweld yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug; rhif 6 yn Our Top Ten Treasures y BBC (2003) a gwrthrych 19 yn A History of the World in 100 Objects (2010); dangoswyd yng Nghaerdydd hyd 4 Awst 2013 a Wrecsam 7 Awst–14 Medi 2013; galwadau i’w ddychwelyd i Gymru gan Alison Halford AC (2002), Elfyn Llwyd (2011), Hannah Blythyn AC (2018), Mabon ap Gwynfor (2018) ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol (2022).Clogyn Aur yr Wyddgrug ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clogyn aur 23-carat mewn un darn; cafwyd gan ddynion codi cerrig ym Mryn yr Ellyllon, Pentre, ger yr Wyddgrug ar 11 Hydref 1833; tenant y cae oedd Langford; gwerthwyd i’r Amgueddfa Brydeinig yn 1836; cofnodwyd y darganfyddiad gan ficer yr Wyddgrug; dywedodd Dr Paul Belford (CPAT) ei bod yn fwy na thebyg i’r fantell gael ei llunio yng Nghymru o aur o Iwerddon, a’i bod yn ‘anrhaethol bwysig’; cloddiodd archaeolegwyr Amgueddfa Genedlaethol Cymru y cae eto yn 2013; dangoswyd ar fenthyg yn yr Wyddgrug yn 2002 ac eto yn 2013; ar 17 Ionawr 2017 cyhoeddodd y Swyddfa Bost stamp yn dangos y fantell; mae nifer o archaeolegwyr blaenllaw Cymru wedi galw am ei dychwelyd i Gymru.Mold cape ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Cafwyd yn 1833 ym Mryn yr Ellyllon ger yr Wyddgrug; tua 1900–1600 CC; wedi’i churo o un ingot aur; unwaith 200–300 o fwclis ambr, un ar ôl; yn yr Amgueddfa Brydeinig ers 1836; dangoswyd yng Nghaerdydd a Wrecsam yn 2013; darnau yng Nghanolfan Daniel Owen; galwadau iddi ddychwelyd i Gymru.
| Cafwyd | 11 Hydref 1833, ym Mryn yr EllyllonFfynhonnellClogyn Aur yr Wyddgrug ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clogyn aur 23-carat mewn un darn; cafwyd gan ddynion codi cerrig ym Mryn yr Ellyllon, Pentre, ger yr Wyddgrug ar 11 Hydref 1833; tenant y cae oedd Langford; gwerthwyd i’r Amgueddfa Brydeinig yn 1836; cofnodwyd y darganfyddiad gan ficer yr Wyddgrug; dywedodd Dr Paul Belford (CPAT) ei bod yn fwy na thebyg i’r fantell gael ei llunio yng Nghymru o aur o Iwerddon, a’i bod yn ‘anrhaethol bwysig’; cloddiodd archaeolegwyr Amgueddfa Genedlaethol Cymru y cae eto yn 2013; dangoswyd ar fenthyg yn yr Wyddgrug yn 2002 ac eto yn 2013; ar 17 Ionawr 2017 cyhoeddodd y Swyddfa Bost stamp yn dangos y fantell; mae nifer o archaeolegwyr blaenllaw Cymru wedi galw am ei dychwelyd i Gymru. |
|---|---|
| Gwnaed | Tua 1900 CC neu ychydig wedynFfynonellauMold cape ↗Wikipedia (Saesneg)Clogyn Aur yr Wyddgrug, clogyn seremonïol o ddalen aur solet o tua 1900–1600 CC; cafwyd yn 1833 gan weithwyr (mae’r hanesion yn amrywio: llenwi pwll graean neu gloddio cerrig) yn nhomen gladdu Oes yr Efydd Bryn yr Ellyllon ger yr Wyddgrug, Sir y Fflint; gorweddai ar gorff rhywun a gladdwyd mewn cist garreg arw; bu 200–300 o fwclis ambr arno mewn rhesi, un ar ôl; gydag ef roedd brethyn garw, 16 darn o ddalen efydd a fu’n gefn i’r aur mae’n debyg, a dau ‘strap’ aur; mae’n 45.8 cm o led ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, efallai yn ei arddegau, a’r darganfyddiadau’n debyg i rai merch; mae’n dangos ôl ei wisgo ac mae’n debyg iddo gael leinin lledr; curwyd ef o un ingot aur a’i orchuddio â chylchoedd repoussé o asennau a bothau, efallai’n dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn; un o’r enghreifftiau mwyaf trawiadol o waith dalen aur cynhanesyddol, heb ei debyg o ran ffurf a chynllun; byddai’n dal y breichiau wrth yr ochrau, felly nid i’w wisgo bob dydd ond ar gyfer seremoni, gan ddynodi efallai berson o rym ysbrydol neu fydol; cysyllta ysgolheigion ei wneuthurwyr â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny; prynodd yr Amgueddfa Brydeinig y rhan fwyaf yn 1836; mae darnau i’w gweld yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug; rhif 6 yn Our Top Ten Treasures y BBC (2003) a gwrthrych 19 yn A History of the World in 100 Objects (2010); dangoswyd yng Nghaerdydd hyd 4 Awst 2013 a Wrecsam 7 Awst–14 Medi 2013; galwadau i’w ddychwelyd i Gymru gan Alison Halford AC (2002), Elfyn Llwyd (2011), Hannah Blythyn AC (2018), Mabon ap Gwynfor (2018) ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol (2022).Clogyn Aur yr Wyddgrug ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clogyn aur 23-carat mewn un darn; cafwyd gan ddynion codi cerrig ym Mryn yr Ellyllon, Pentre, ger yr Wyddgrug ar 11 Hydref 1833; tenant y cae oedd Langford; gwerthwyd i’r Amgueddfa Brydeinig yn 1836; cofnodwyd y darganfyddiad gan ficer yr Wyddgrug; dywedodd Dr Paul Belford (CPAT) ei bod yn fwy na thebyg i’r fantell gael ei llunio yng Nghymru o aur o Iwerddon, a’i bod yn ‘anrhaethol bwysig’; cloddiodd archaeolegwyr Amgueddfa Genedlaethol Cymru y cae eto yn 2013; dangoswyd ar fenthyg yn yr Wyddgrug yn 2002 ac eto yn 2013; ar 17 Ionawr 2017 cyhoeddodd y Swyddfa Bost stamp yn dangos y fantell; mae nifer o archaeolegwyr blaenllaw Cymru wedi galw am ei dychwelyd i Gymru. |
| Heddiw | Yr Amgueddfa Brydeinig; darnau yn yr WyddgrugFfynhonnellMold cape ↗Wikipedia (Saesneg)Clogyn Aur yr Wyddgrug, clogyn seremonïol o ddalen aur solet o tua 1900–1600 CC; cafwyd yn 1833 gan weithwyr (mae’r hanesion yn amrywio: llenwi pwll graean neu gloddio cerrig) yn nhomen gladdu Oes yr Efydd Bryn yr Ellyllon ger yr Wyddgrug, Sir y Fflint; gorweddai ar gorff rhywun a gladdwyd mewn cist garreg arw; bu 200–300 o fwclis ambr arno mewn rhesi, un ar ôl; gydag ef roedd brethyn garw, 16 darn o ddalen efydd a fu’n gefn i’r aur mae’n debyg, a dau ‘strap’ aur; mae’n 45.8 cm o led ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, efallai yn ei arddegau, a’r darganfyddiadau’n debyg i rai merch; mae’n dangos ôl ei wisgo ac mae’n debyg iddo gael leinin lledr; curwyd ef o un ingot aur a’i orchuddio â chylchoedd repoussé o asennau a bothau, efallai’n dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn; un o’r enghreifftiau mwyaf trawiadol o waith dalen aur cynhanesyddol, heb ei debyg o ran ffurf a chynllun; byddai’n dal y breichiau wrth yr ochrau, felly nid i’w wisgo bob dydd ond ar gyfer seremoni, gan ddynodi efallai berson o rym ysbrydol neu fydol; cysyllta ysgolheigion ei wneuthurwyr â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny; prynodd yr Amgueddfa Brydeinig y rhan fwyaf yn 1836; mae darnau i’w gweld yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug; rhif 6 yn Our Top Ten Treasures y BBC (2003) a gwrthrych 19 yn A History of the World in 100 Objects (2010); dangoswyd yng Nghaerdydd hyd 4 Awst 2013 a Wrecsam 7 Awst–14 Medi 2013; galwadau i’w ddychwelyd i Gymru gan Alison Halford AC (2002), Elfyn Llwyd (2011), Hannah Blythyn AC (2018), Mabon ap Gwynfor (2018) ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol (2022). |
Bryn yr Ellyllon
Gorweddai’r clogyn mewn tomen gladdu o’r enw Bryn yr Ellyllon, ym Mhentre ger yr Wyddgrug. Fe’i gosodwyd ar rywun a gladdwyd mewn bedd wedi’i leinio â cherrig garw. Gydag ef roedd rhesi o fwclis ambr, dau neu dri chant ohonynt unwaith, ac un yn unig wedi goroesi, ynghyd â brethyn garw, stribedi efydd a fu’n gefn i’r aur, a dau strap aur.FfynonellauMold cape ↗Wikipedia (Saesneg)Clogyn Aur yr Wyddgrug, clogyn seremonïol o ddalen aur solet o tua 1900–1600 CC; cafwyd yn 1833 gan weithwyr (mae’r hanesion yn amrywio: llenwi pwll graean neu gloddio cerrig) yn nhomen gladdu Oes yr Efydd Bryn yr Ellyllon ger yr Wyddgrug, Sir y Fflint; gorweddai ar gorff rhywun a gladdwyd mewn cist garreg arw; bu 200–300 o fwclis ambr arno mewn rhesi, un ar ôl; gydag ef roedd brethyn garw, 16 darn o ddalen efydd a fu’n gefn i’r aur mae’n debyg, a dau ‘strap’ aur; mae’n 45.8 cm o led ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, efallai yn ei arddegau, a’r darganfyddiadau’n debyg i rai merch; mae’n dangos ôl ei wisgo ac mae’n debyg iddo gael leinin lledr; curwyd ef o un ingot aur a’i orchuddio â chylchoedd repoussé o asennau a bothau, efallai’n dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn; un o’r enghreifftiau mwyaf trawiadol o waith dalen aur cynhanesyddol, heb ei debyg o ran ffurf a chynllun; byddai’n dal y breichiau wrth yr ochrau, felly nid i’w wisgo bob dydd ond ar gyfer seremoni, gan ddynodi efallai berson o rym ysbrydol neu fydol; cysyllta ysgolheigion ei wneuthurwyr â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny; prynodd yr Amgueddfa Brydeinig y rhan fwyaf yn 1836; mae darnau i’w gweld yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug; rhif 6 yn Our Top Ten Treasures y BBC (2003) a gwrthrych 19 yn A History of the World in 100 Objects (2010); dangoswyd yng Nghaerdydd hyd 4 Awst 2013 a Wrecsam 7 Awst–14 Medi 2013; galwadau i’w ddychwelyd i Gymru gan Alison Halford AC (2002), Elfyn Llwyd (2011), Hannah Blythyn AC (2018), Mabon ap Gwynfor (2018) ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol (2022).Clogyn Aur yr Wyddgrug ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clogyn aur 23-carat mewn un darn; cafwyd gan ddynion codi cerrig ym Mryn yr Ellyllon, Pentre, ger yr Wyddgrug ar 11 Hydref 1833; tenant y cae oedd Langford; gwerthwyd i’r Amgueddfa Brydeinig yn 1836; cofnodwyd y darganfyddiad gan ficer yr Wyddgrug; dywedodd Dr Paul Belford (CPAT) ei bod yn fwy na thebyg i’r fantell gael ei llunio yng Nghymru o aur o Iwerddon, a’i bod yn ‘anrhaethol bwysig’; cloddiodd archaeolegwyr Amgueddfa Genedlaethol Cymru y cae eto yn 2013; dangoswyd ar fenthyg yn yr Wyddgrug yn 2002 ac eto yn 2013; ar 17 Ionawr 2017 cyhoeddodd y Swyddfa Bost stamp yn dangos y fantell; mae nifer o archaeolegwyr blaenllaw Cymru wedi galw am ei dychwelyd i Gymru.
Aur o un ingot
Morthwyliwyd y clogyn cyfan o un talp o aur, 23 carat, ac yna’i orchuddio â chylchoedd uwch o asennau a bothau a all fod yn dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn. Prin fod dim aur plaen ar ôl ar ei wyneb. Mae ymhlith y darnau gwychaf o waith aur cynhanesyddol a gafwyd erioed.FfynonellauMold cape ↗Wikipedia (Saesneg)Clogyn Aur yr Wyddgrug, clogyn seremonïol o ddalen aur solet o tua 1900–1600 CC; cafwyd yn 1833 gan weithwyr (mae’r hanesion yn amrywio: llenwi pwll graean neu gloddio cerrig) yn nhomen gladdu Oes yr Efydd Bryn yr Ellyllon ger yr Wyddgrug, Sir y Fflint; gorweddai ar gorff rhywun a gladdwyd mewn cist garreg arw; bu 200–300 o fwclis ambr arno mewn rhesi, un ar ôl; gydag ef roedd brethyn garw, 16 darn o ddalen efydd a fu’n gefn i’r aur mae’n debyg, a dau ‘strap’ aur; mae’n 45.8 cm o led ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, efallai yn ei arddegau, a’r darganfyddiadau’n debyg i rai merch; mae’n dangos ôl ei wisgo ac mae’n debyg iddo gael leinin lledr; curwyd ef o un ingot aur a’i orchuddio â chylchoedd repoussé o asennau a bothau, efallai’n dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn; un o’r enghreifftiau mwyaf trawiadol o waith dalen aur cynhanesyddol, heb ei debyg o ran ffurf a chynllun; byddai’n dal y breichiau wrth yr ochrau, felly nid i’w wisgo bob dydd ond ar gyfer seremoni, gan ddynodi efallai berson o rym ysbrydol neu fydol; cysyllta ysgolheigion ei wneuthurwyr â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny; prynodd yr Amgueddfa Brydeinig y rhan fwyaf yn 1836; mae darnau i’w gweld yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug; rhif 6 yn Our Top Ten Treasures y BBC (2003) a gwrthrych 19 yn A History of the World in 100 Objects (2010); dangoswyd yng Nghaerdydd hyd 4 Awst 2013 a Wrecsam 7 Awst–14 Medi 2013; galwadau i’w ddychwelyd i Gymru gan Alison Halford AC (2002), Elfyn Llwyd (2011), Hannah Blythyn AC (2018), Mabon ap Gwynfor (2018) ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol (2022).Clogyn Aur yr Wyddgrug ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clogyn aur 23-carat mewn un darn; cafwyd gan ddynion codi cerrig ym Mryn yr Ellyllon, Pentre, ger yr Wyddgrug ar 11 Hydref 1833; tenant y cae oedd Langford; gwerthwyd i’r Amgueddfa Brydeinig yn 1836; cofnodwyd y darganfyddiad gan ficer yr Wyddgrug; dywedodd Dr Paul Belford (CPAT) ei bod yn fwy na thebyg i’r fantell gael ei llunio yng Nghymru o aur o Iwerddon, a’i bod yn ‘anrhaethol bwysig’; cloddiodd archaeolegwyr Amgueddfa Genedlaethol Cymru y cae eto yn 2013; dangoswyd ar fenthyg yn yr Wyddgrug yn 2002 ac eto yn 2013; ar 17 Ionawr 2017 cyhoeddodd y Swyddfa Bost stamp yn dangos y fantell; mae nifer o archaeolegwyr blaenllaw Cymru wedi galw am ei dychwelyd i Gymru.
Pwy a’i gwisgai?
Dim ond 46 centimetr o led yw’r clogyn, ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, person ifanc efallai, ac mae’r pethau a gladdwyd gydag ef yn awgrymu merch. Gorchuddiai’r ysgwyddau a rhan uchaf y breichiau a daliai’r breichiau’n agos at y corff, felly nid dilledyn bob dydd mohono. Fe’i gwisgid ar gyfer seremoni, efallai gan rywun o fri ysbrydol neu fydol mawr.FfynhonnellMold cape ↗Wikipedia (Saesneg)Clogyn Aur yr Wyddgrug, clogyn seremonïol o ddalen aur solet o tua 1900–1600 CC; cafwyd yn 1833 gan weithwyr (mae’r hanesion yn amrywio: llenwi pwll graean neu gloddio cerrig) yn nhomen gladdu Oes yr Efydd Bryn yr Ellyllon ger yr Wyddgrug, Sir y Fflint; gorweddai ar gorff rhywun a gladdwyd mewn cist garreg arw; bu 200–300 o fwclis ambr arno mewn rhesi, un ar ôl; gydag ef roedd brethyn garw, 16 darn o ddalen efydd a fu’n gefn i’r aur mae’n debyg, a dau ‘strap’ aur; mae’n 45.8 cm o led ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, efallai yn ei arddegau, a’r darganfyddiadau’n debyg i rai merch; mae’n dangos ôl ei wisgo ac mae’n debyg iddo gael leinin lledr; curwyd ef o un ingot aur a’i orchuddio â chylchoedd repoussé o asennau a bothau, efallai’n dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn; un o’r enghreifftiau mwyaf trawiadol o waith dalen aur cynhanesyddol, heb ei debyg o ran ffurf a chynllun; byddai’n dal y breichiau wrth yr ochrau, felly nid i’w wisgo bob dydd ond ar gyfer seremoni, gan ddynodi efallai berson o rym ysbrydol neu fydol; cysyllta ysgolheigion ei wneuthurwyr â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny; prynodd yr Amgueddfa Brydeinig y rhan fwyaf yn 1836; mae darnau i’w gweld yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug; rhif 6 yn Our Top Ten Treasures y BBC (2003) a gwrthrych 19 yn A History of the World in 100 Objects (2010); dangoswyd yng Nghaerdydd hyd 4 Awst 2013 a Wrecsam 7 Awst–14 Medi 2013; galwadau i’w ddychwelyd i Gymru gan Alison Halford AC (2002), Elfyn Llwyd (2011), Hannah Blythyn AC (2018), Mabon ap Gwynfor (2018) ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol (2022).
Copr ac aur
Mae cyfoeth o’r fath yn dangos pobl gefnog. Cysyllta ysgolheigion wneuthurwyr y clogyn â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny. Cred Dr Paul Belford iddo gael ei wneud yng Nghymru yn ôl pob tebyg, o aur a ddaeth o Iwerddon.FfynonellauMold cape ↗Wikipedia (Saesneg)Clogyn Aur yr Wyddgrug, clogyn seremonïol o ddalen aur solet o tua 1900–1600 CC; cafwyd yn 1833 gan weithwyr (mae’r hanesion yn amrywio: llenwi pwll graean neu gloddio cerrig) yn nhomen gladdu Oes yr Efydd Bryn yr Ellyllon ger yr Wyddgrug, Sir y Fflint; gorweddai ar gorff rhywun a gladdwyd mewn cist garreg arw; bu 200–300 o fwclis ambr arno mewn rhesi, un ar ôl; gydag ef roedd brethyn garw, 16 darn o ddalen efydd a fu’n gefn i’r aur mae’n debyg, a dau ‘strap’ aur; mae’n 45.8 cm o led ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, efallai yn ei arddegau, a’r darganfyddiadau’n debyg i rai merch; mae’n dangos ôl ei wisgo ac mae’n debyg iddo gael leinin lledr; curwyd ef o un ingot aur a’i orchuddio â chylchoedd repoussé o asennau a bothau, efallai’n dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn; un o’r enghreifftiau mwyaf trawiadol o waith dalen aur cynhanesyddol, heb ei debyg o ran ffurf a chynllun; byddai’n dal y breichiau wrth yr ochrau, felly nid i’w wisgo bob dydd ond ar gyfer seremoni, gan ddynodi efallai berson o rym ysbrydol neu fydol; cysyllta ysgolheigion ei wneuthurwyr â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny; prynodd yr Amgueddfa Brydeinig y rhan fwyaf yn 1836; mae darnau i’w gweld yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug; rhif 6 yn Our Top Ten Treasures y BBC (2003) a gwrthrych 19 yn A History of the World in 100 Objects (2010); dangoswyd yng Nghaerdydd hyd 4 Awst 2013 a Wrecsam 7 Awst–14 Medi 2013; galwadau i’w ddychwelyd i Gymru gan Alison Halford AC (2002), Elfyn Llwyd (2011), Hannah Blythyn AC (2018), Mabon ap Gwynfor (2018) ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol (2022).Clogyn Aur yr Wyddgrug ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clogyn aur 23-carat mewn un darn; cafwyd gan ddynion codi cerrig ym Mryn yr Ellyllon, Pentre, ger yr Wyddgrug ar 11 Hydref 1833; tenant y cae oedd Langford; gwerthwyd i’r Amgueddfa Brydeinig yn 1836; cofnodwyd y darganfyddiad gan ficer yr Wyddgrug; dywedodd Dr Paul Belford (CPAT) ei bod yn fwy na thebyg i’r fantell gael ei llunio yng Nghymru o aur o Iwerddon, a’i bod yn ‘anrhaethol bwysig’; cloddiodd archaeolegwyr Amgueddfa Genedlaethol Cymru y cae eto yn 2013; dangoswyd ar fenthyg yn yr Wyddgrug yn 2002 ac eto yn 2013; ar 17 Ionawr 2017 cyhoeddodd y Swyddfa Bost stamp yn dangos y fantell; mae nifer o archaeolegwyr blaenllaw Cymru wedi galw am ei dychwelyd i Gymru.
Dod ag ef adref
Gwerthwyd y clogyn i’r Amgueddfa Brydeinig yn 1836, a chedwir darnau bach yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug. Daeth adref ar fenthyg i’r Wyddgrug yn 2002 ac i Gaerdydd a Wrecsam yn 2013, ac yn 2017 ymddangosodd ar stamp. Mae Aelodau Cynulliad, aelodau seneddol, cynghorwyr ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol Cymru, i gyd wedi galw am iddo ddychwelyd i Gymru am byth.FfynonellauMold cape ↗Wikipedia (Saesneg)Clogyn Aur yr Wyddgrug, clogyn seremonïol o ddalen aur solet o tua 1900–1600 CC; cafwyd yn 1833 gan weithwyr (mae’r hanesion yn amrywio: llenwi pwll graean neu gloddio cerrig) yn nhomen gladdu Oes yr Efydd Bryn yr Ellyllon ger yr Wyddgrug, Sir y Fflint; gorweddai ar gorff rhywun a gladdwyd mewn cist garreg arw; bu 200–300 o fwclis ambr arno mewn rhesi, un ar ôl; gydag ef roedd brethyn garw, 16 darn o ddalen efydd a fu’n gefn i’r aur mae’n debyg, a dau ‘strap’ aur; mae’n 45.8 cm o led ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, efallai yn ei arddegau, a’r darganfyddiadau’n debyg i rai merch; mae’n dangos ôl ei wisgo ac mae’n debyg iddo gael leinin lledr; curwyd ef o un ingot aur a’i orchuddio â chylchoedd repoussé o asennau a bothau, efallai’n dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn; un o’r enghreifftiau mwyaf trawiadol o waith dalen aur cynhanesyddol, heb ei debyg o ran ffurf a chynllun; byddai’n dal y breichiau wrth yr ochrau, felly nid i’w wisgo bob dydd ond ar gyfer seremoni, gan ddynodi efallai berson o rym ysbrydol neu fydol; cysyllta ysgolheigion ei wneuthurwyr â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny; prynodd yr Amgueddfa Brydeinig y rhan fwyaf yn 1836; mae darnau i’w gweld yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug; rhif 6 yn Our Top Ten Treasures y BBC (2003) a gwrthrych 19 yn A History of the World in 100 Objects (2010); dangoswyd yng Nghaerdydd hyd 4 Awst 2013 a Wrecsam 7 Awst–14 Medi 2013; galwadau i’w ddychwelyd i Gymru gan Alison Halford AC (2002), Elfyn Llwyd (2011), Hannah Blythyn AC (2018), Mabon ap Gwynfor (2018) ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol (2022).Clogyn Aur yr Wyddgrug ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: clogyn aur 23-carat mewn un darn; cafwyd gan ddynion codi cerrig ym Mryn yr Ellyllon, Pentre, ger yr Wyddgrug ar 11 Hydref 1833; tenant y cae oedd Langford; gwerthwyd i’r Amgueddfa Brydeinig yn 1836; cofnodwyd y darganfyddiad gan ficer yr Wyddgrug; dywedodd Dr Paul Belford (CPAT) ei bod yn fwy na thebyg i’r fantell gael ei llunio yng Nghymru o aur o Iwerddon, a’i bod yn ‘anrhaethol bwysig’; cloddiodd archaeolegwyr Amgueddfa Genedlaethol Cymru y cae eto yn 2013; dangoswyd ar fenthyg yn yr Wyddgrug yn 2002 ac eto yn 2013; ar 17 Ionawr 2017 cyhoeddodd y Swyddfa Bost stamp yn dangos y fantell; mae nifer o archaeolegwyr blaenllaw Cymru wedi galw am ei dychwelyd i Gymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Clogyn aur yr Wyddgrug (archaeoleg)
Claddwyd arweinydd o Oes yr Efydd mewn clogyn a gurwyd o un talp o aur. Cafodd gweithwyr hyd iddo yn 1833 ym Mryn yr Ellyllon.
Clogyn aur yr Wyddgrug
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cyn hanes
0 / 9Ogofâu, beddrodau, aur a bryngaerau pobl gyntaf Cymru.
1/9Ogof Bontnewydd c. 230,000 BCPC
2/9Ogof Pafiland c. 31,000 BCPI
3/9Pentre Ifan c. 3500 BCBD
4/9Bryn Celli Ddu c. 3000 BCGM
5/9Mwyngloddiau’r Gogarth c. 2000 BCBM
6/9Bryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug c. 1900 BCLB
7/9Llyn Cerrig Bach c. 300 BC – AD 60TC
8/9Tre’r Ceiri c. 200 BCCH
9/9Castell Henllys c. 500 BCYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf



