

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru
1346
Llyfr Ancr Llanddewibrefi
Ysgrifennwyd yn 1346 gan feudwy a drigai mewn cell wrth eglwys Llanddewibrefi, i uchelwr o’r Cantref Mawr.
Llun: Nodyn gan berchennog diweddarach yn Llyfr Ancr: fe’i hysgrifennwyd i Ruffudd ap Llywelyn o’r Cantref Mawr yn 1346 · Jesus College, Oxford; photograph by the Bodleian Libraries, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | 1346, gan ancr Llanddewibrefi |
|---|---|
| Gwnaed i | Ruffudd ap Llywelyn ap Phylip ap Trahaearn o’r Cantref Mawr |
| Cedwir yn | Coleg Iesu, Rhydychen (MS 119), yn Llyfrgell Bodley |
| Yn cadw | rhyddiaith grefyddol orau Cymru’r Oesoedd Canol |
Llyfr meudwy
Ysgrifennwyd Llyfr Ancr Llanddewibrefi yn 1346 gan feudwy a drigai mewn cell wrth ymyl eglwys Llanddewibrefi, yng Ngheredigion, lle pregethodd Dewi Sant ar y bryn a gododd dan ei draed.FfynhonnellBook of the Anchorite of Llanddewibrefi ↗Wicipedia (Saesneg)Coleg Iesu MS 119, a ddyddiwyd 1346 gan ei goloffon, a ysgrifennwyd gan ancr i Ruffudd ap Llywelyn ap Phylip ap Trahaearn o’r Cantref Mawr; yr Elucidarium, Ymborth yr Enaid, Breuddwyd Pawl a Gwlad y Preutur Siôn. Ancr oedd gŵr neu wraig a ddewisai gael ei gau am ei oes mewn ystafell fach yn erbyn mur eglwys, i weddïo. Ysgrifennai hwn hefyd, ac mae ei law yn glir ac yn hardd.
Mae’n dweud wrthym pryd y gorffennodd ei waith, mewn nodyn ar ddiwedd un o’i destunau, a gwnaeth y llyfr i uchelwr o’r Cantref Mawr yn Ystrad Tywi, Gruffudd ap Llywelyn ap Phylip ap Trahaearn.

Beth sydd ynddo
Llyfrgell o’r ffydd yn Gymraeg ydyw. Ei destun cyntaf a hiraf yw Hystoria Lucidar, fersiwn Cymraeg o’r Elucidarium, llyfr o gwestiynau ac atebion lle mae disgybl yn holi ei athro am Dduw, y byd a’r bywyd a ddaw. Yna daw Ymborth yr Enaid, Breuddwyd Pawl, lle dangosir i Sant Pawl boenau’r colledig a llawenydd y gwynfydedig, ac Ystorya Gwlat Ieuan Vendigeit, stori gwlad y Preutur Siôn, y deyrnas Gristnogol ryfeddol yn y Dwyrain.
Ei deithiau
Mae nodiadau a ysgrifennwyd yn ei dudalennau cyntaf yn adrodd ei stori ddiweddarach. Roedd yn eiddo i Thomas Wilkins o Forgannwg, yr un ysgolhaig a feddai Lyfr Coch Hergest, ac yn 1701 fe’i rhoddwyd i Goleg Iesu, Rhydychen. Yn 1800 ysgrifennodd Owain Myfyr a William Owen Pughe, a oedd ar y pryd yn casglu hen ysgrifeniadau Cymru ar gyfer y Myvyrian Archaiology, nodyn yn Gymraeg ynddo. Yn 1894 argraffodd John Morris-Jones a John Rhŷs ei destunau’n llawn.
Gweld pob tudalen ar-lein ↗ Dewi Sant → Llanddewibrefi → Llyfr Coch Hergest → Pob llawysgrif Gymraeg ganoloesol →
Pobl y llyfr
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


