Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1759–1835
Yr ysgolhaig o Feirionnydd a ysgrifennodd y Geiriadur Cymraeg a Saesneg mawr, a helpodd i olygu’r Myvyrian Archaiology ac a roddodd Paradise Lost yn Gymraeg.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

William Owen Pughe, Idrison, oedd geiriadurwr Cymraeg mawr ei oes. Yn fab fferm o Feirionnydd a dreuliodd ddeng mlynedd ar hugain yn Llundain, rhoddodd i Gymru ei geiriadur Cymraeg-Saesneg mawr, ei bywgraffiadur cyntaf a’i Coll Gwynfa Gymraeg gyntaf, a gwnaeth y rhan fwyaf o’r gwaith caled o ddwyn y Myvyrian Archaiology of Wales i’r wasg. Yn ei ddydd fe’i cyfrifid yn brif awdurdod ar yr iaith Gymraeg.FfynonellauPughe, William Owen (1759 – 1835), lexicographer, grammarian, editor, antiquary, and poet ↗Griffith John Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd, 7 Awst 1759, mab John Owen o Riwywerfa ger Abergynolwyn ac Anne Owen; symudodd y teulu’n fuan i Egryn yn Ardudwy; yn fachgen clywodd gantorion Ardudwy a gweld chwarae anterliwtiau, ond yr hyn a ddylanwadodd fwyaf arno oedd darllen Gorchestion Beirdd Cymru (1773); yn yr ysgol yn Altrincham; yn 1776 aeth i Lundain, lle bu fyw am ddeng mlynedd ar hugain, yn athro ac yn diwtor; yn 1806 gadawodd perthynas, y Parch. Rice Pughe o Nantglyn, ystad iddo yn Sir Ddinbych a Meirionnydd, a chymerodd y cyfenw Pughe; bu farw ar 4 Mehefin 1835 yn ei Feirionnydd enedigol a’i gladdu yn Nantglyn; daeth ei fab Aneurin Owen yn ysgolhaig Cymraeg; cyfarfu â Robin Ddu o Fôn yn Llundain yn 1782, daeth i adnabod Owain Myfyr ac ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783; ysgrifennydd yn 1784 a llywydd yn 1789, 1804 a 1820; darllenodd lawysgrifau’r Morrisiaid a phenderfynu llunio geiriadur Cymraeg-Saesneg, y rhan gyntaf yn 1793 a’r cyfan mewn dwy gyfrol fawr gyda gramadeg yn 1803; helpodd Owain Myfyr i olygu Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789); yn 1792 cyhoeddodd farddoniaeth Llywarch Hen gyda chyfieithiad Saesneg; golygodd The Cambrian Register; ef oedd prif olygydd The Myvyrian Archaiology of Wales (1801 a 1807), yn gyfrifol am bron y cyfan o’r gwaith o’i pharatoi i’r wasg; cwblhaodd y bywgraffiadur Cymreig cyntaf, The Cambrian Biography (1803); un o olygyddion Y Greal (1805–7); yn 1819 cyhoeddodd Coll Gwynfa, cyfieithiad o Paradise Lost Milton, ac yn 1822 Hu Gadarn; fe’i hystyrid yn brif awdurdod ar yr iaith Gymraeg ac ar ysgolheictod Cymraeg; Cymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr; D.C.L. Rhydychen yn 1822; esboniodd ystyron llu o eiriau a fuasai’n dywyll i bawb; defnyddid ei eiriadur yn gyson gan ysgolheigion Cymraeg; oherwydd ei sêl a’i ymroddiad ef y llwyddodd Owain Myfyr i gyhoeddi’r hen lenyddiaeth Gymraeg.William Owen Pughe ↗Wicipedia CymraegGramadegydd, geiriadurwr a golygydd o Gymru (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835); ei enw barddol oedd Idrison, a defnyddiai Gwilym o Feirion weithiau; aelod gweithgar o gymdeithasau llenyddol Llundain; ganed yn Nhy’n-y-bryn ym mhlwyf Llanfihangel-y-Pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i dyddyn yn Ardudwy pan oedd tua saith oed; symudodd i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owain Myfyr; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1782 a daeth yn ddylanwad mawr ym mywyd llenyddol Cymry Llundain; priododd Sarah Elizabeth Harper yn 1790 a chafodd fab (Aneurin Owen) a dwy ferch; cymerodd y cyfenw Pughe wedi etifeddu tir ger Nantglyn yn 1806 gan berthynas pell, Rice Pughe, a roddodd incwm preifat iddo i roi ei holl amser i waith llenyddol ac ysgolheigaidd; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw mewn bwthyn cyfaill ger Llyn Mwyngil, Meirionnydd, ar 4 Mehefin 1835; troai yn yr un cylch â rhai o ffigyrau llenyddol mwyaf ei oes, Owain Myfyr, Iolo Morganwg a Jac Glan-y-gors; dyn caredig; etholwyd i Gymdeithas yr Hynafiaethwyr, a rhoddodd Rhydychen y D.C.L. iddo; golygodd, ar ei ben ei hun neu gydag eraill, Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789) a’r Myvyrian Archaiology of Wales hynod ddylanwadol (tair cyfrol, 1801–1807); bu’n olygydd The Cambrian Register am gyfnod; cyhoeddodd The Heroic Elegies of Llywarch Hen (1792–94) a bywgraffiadur Cymreig (1803); ei waith mwyaf uchelgeisiol oedd ei Eiriadur Cymraeg-Saesneg.William Owen Pughe ↗Wikipedia (Saesneg)William Owen Pughe (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835), hynafiaethydd a gramadegydd o Gymro sy’n fwyaf adnabyddus am ei Eiriadur Cymraeg a Saesneg (1803) a’i lyfrau gramadeg; ganed yn William Owen yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i Ardudwy pan oedd tua saith oed; aeth i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owen Jones; gweithiodd yn glerc i gyfreithiwr, yna’n athro mewn ysgol breswyl i ferched ac yn diwtor preifat; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783 a dechrau llunio’i eiriadur Cymraeg-Saesneg yn fuan; yn 1806 etifeddodd ystadau Rice Pughe o Nantglyn, perthynas pell, ac mewn diolchgarwch ychwanegodd yr enw Pughe; yn 1790 priododd Sarah Elizabeth Harper, a bu iddynt ddwy ferch a mab, yr ysgolhaig Aneurin Owen; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw ym mwthyn cyfaill ger Llyn Tal-y-llyn; ymhlith ei weithiau mae’r Geiriadur (1803), The Cambrian Biography (1803), Coll Gwynfa (1819) a Hu Gadarn (1822); ysgrifennodd ar hanes i Cyclopaedia Rees.
| Ganed | 7 Awst 1759, Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd |
|---|---|
| Enwau barddol | Idrison; Gwilym o Feirion |
| Ei weithiau mawr | Geiriadur Cymraeg-Saesneg, 1803; The Cambrian Biography, 1803 |
| Golygydd | The Myvyrian Archaiology of Wales, 1801–1807 |
| Anrhydeddau | Cymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr; D.C.L., Rhydychen, 1822 |
| Bu farw | 4 Mehefin 1835, ger Llyn Tal-y-llyn |
Ganed William Owen ar 7 Awst 1759 yn Llanfihangel-y-pennant ym Meirionnydd, mab John Owen o Riwywerfa ger Abergynolwyn a’i wraig Anne. Pan oedd tua saith oed symudodd y teulu i Egryn yn Ardudwy, lle clywodd gantorion Ardudwy yn ei gartref a gwylio chwaraewyr yr anterliwtiau. Ond yr hyn a’i taniodd fwyaf oedd darllen Gorchestion Beirdd Cymru, blodeugerdd fawr barddoniaeth Gymraeg a argraffwyd yn 1773.FfynonellauPughe, William Owen (1759 – 1835), lexicographer, grammarian, editor, antiquary, and poet ↗Griffith John Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd, 7 Awst 1759, mab John Owen o Riwywerfa ger Abergynolwyn ac Anne Owen; symudodd y teulu’n fuan i Egryn yn Ardudwy; yn fachgen clywodd gantorion Ardudwy a gweld chwarae anterliwtiau, ond yr hyn a ddylanwadodd fwyaf arno oedd darllen Gorchestion Beirdd Cymru (1773); yn yr ysgol yn Altrincham; yn 1776 aeth i Lundain, lle bu fyw am ddeng mlynedd ar hugain, yn athro ac yn diwtor; yn 1806 gadawodd perthynas, y Parch. Rice Pughe o Nantglyn, ystad iddo yn Sir Ddinbych a Meirionnydd, a chymerodd y cyfenw Pughe; bu farw ar 4 Mehefin 1835 yn ei Feirionnydd enedigol a’i gladdu yn Nantglyn; daeth ei fab Aneurin Owen yn ysgolhaig Cymraeg; cyfarfu â Robin Ddu o Fôn yn Llundain yn 1782, daeth i adnabod Owain Myfyr ac ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783; ysgrifennydd yn 1784 a llywydd yn 1789, 1804 a 1820; darllenodd lawysgrifau’r Morrisiaid a phenderfynu llunio geiriadur Cymraeg-Saesneg, y rhan gyntaf yn 1793 a’r cyfan mewn dwy gyfrol fawr gyda gramadeg yn 1803; helpodd Owain Myfyr i olygu Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789); yn 1792 cyhoeddodd farddoniaeth Llywarch Hen gyda chyfieithiad Saesneg; golygodd The Cambrian Register; ef oedd prif olygydd The Myvyrian Archaiology of Wales (1801 a 1807), yn gyfrifol am bron y cyfan o’r gwaith o’i pharatoi i’r wasg; cwblhaodd y bywgraffiadur Cymreig cyntaf, The Cambrian Biography (1803); un o olygyddion Y Greal (1805–7); yn 1819 cyhoeddodd Coll Gwynfa, cyfieithiad o Paradise Lost Milton, ac yn 1822 Hu Gadarn; fe’i hystyrid yn brif awdurdod ar yr iaith Gymraeg ac ar ysgolheictod Cymraeg; Cymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr; D.C.L. Rhydychen yn 1822; esboniodd ystyron llu o eiriau a fuasai’n dywyll i bawb; defnyddid ei eiriadur yn gyson gan ysgolheigion Cymraeg; oherwydd ei sêl a’i ymroddiad ef y llwyddodd Owain Myfyr i gyhoeddi’r hen lenyddiaeth Gymraeg.William Owen Pughe ↗Wikipedia (Saesneg)William Owen Pughe (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835), hynafiaethydd a gramadegydd o Gymro sy’n fwyaf adnabyddus am ei Eiriadur Cymraeg a Saesneg (1803) a’i lyfrau gramadeg; ganed yn William Owen yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i Ardudwy pan oedd tua saith oed; aeth i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owen Jones; gweithiodd yn glerc i gyfreithiwr, yna’n athro mewn ysgol breswyl i ferched ac yn diwtor preifat; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783 a dechrau llunio’i eiriadur Cymraeg-Saesneg yn fuan; yn 1806 etifeddodd ystadau Rice Pughe o Nantglyn, perthynas pell, ac mewn diolchgarwch ychwanegodd yr enw Pughe; yn 1790 priododd Sarah Elizabeth Harper, a bu iddynt ddwy ferch a mab, yr ysgolhaig Aneurin Owen; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw ym mwthyn cyfaill ger Llyn Tal-y-llyn; ymhlith ei weithiau mae’r Geiriadur (1803), The Cambrian Biography (1803), Coll Gwynfa (1819) a Hu Gadarn (1822); ysgrifennodd ar hanes i Cyclopaedia Rees.
Wedi’r ysgol yn Altrincham aeth i Lundain yn 1776, a bu fyw yno am ddeng mlynedd ar hugain, yn ennill ei fywoliaeth fel clerc, athro rhifyddeg ac ysgrifennu a thiwtor preifat. Yn 1782 cyfarfu â Robin Ddu o Fôn ac Owain Myfyr, a dyna ddechrau bywyd newydd. Ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783, bu’n ysgrifennydd yn 1784 ac yn llywydd yn 1789, 1804 a 1820, a daeth yn ddylanwad mawr ymhlith Cymry Llundain, yng nghylch Owain Myfyr, Iolo Morganwg a Jac Glan-y-gors. Yn 1790 priododd Sarah Elizabeth Harper.FfynonellauPughe, William Owen (1759 – 1835), lexicographer, grammarian, editor, antiquary, and poet ↗Griffith John Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd, 7 Awst 1759, mab John Owen o Riwywerfa ger Abergynolwyn ac Anne Owen; symudodd y teulu’n fuan i Egryn yn Ardudwy; yn fachgen clywodd gantorion Ardudwy a gweld chwarae anterliwtiau, ond yr hyn a ddylanwadodd fwyaf arno oedd darllen Gorchestion Beirdd Cymru (1773); yn yr ysgol yn Altrincham; yn 1776 aeth i Lundain, lle bu fyw am ddeng mlynedd ar hugain, yn athro ac yn diwtor; yn 1806 gadawodd perthynas, y Parch. Rice Pughe o Nantglyn, ystad iddo yn Sir Ddinbych a Meirionnydd, a chymerodd y cyfenw Pughe; bu farw ar 4 Mehefin 1835 yn ei Feirionnydd enedigol a’i gladdu yn Nantglyn; daeth ei fab Aneurin Owen yn ysgolhaig Cymraeg; cyfarfu â Robin Ddu o Fôn yn Llundain yn 1782, daeth i adnabod Owain Myfyr ac ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783; ysgrifennydd yn 1784 a llywydd yn 1789, 1804 a 1820; darllenodd lawysgrifau’r Morrisiaid a phenderfynu llunio geiriadur Cymraeg-Saesneg, y rhan gyntaf yn 1793 a’r cyfan mewn dwy gyfrol fawr gyda gramadeg yn 1803; helpodd Owain Myfyr i olygu Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789); yn 1792 cyhoeddodd farddoniaeth Llywarch Hen gyda chyfieithiad Saesneg; golygodd The Cambrian Register; ef oedd prif olygydd The Myvyrian Archaiology of Wales (1801 a 1807), yn gyfrifol am bron y cyfan o’r gwaith o’i pharatoi i’r wasg; cwblhaodd y bywgraffiadur Cymreig cyntaf, The Cambrian Biography (1803); un o olygyddion Y Greal (1805–7); yn 1819 cyhoeddodd Coll Gwynfa, cyfieithiad o Paradise Lost Milton, ac yn 1822 Hu Gadarn; fe’i hystyrid yn brif awdurdod ar yr iaith Gymraeg ac ar ysgolheictod Cymraeg; Cymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr; D.C.L. Rhydychen yn 1822; esboniodd ystyron llu o eiriau a fuasai’n dywyll i bawb; defnyddid ei eiriadur yn gyson gan ysgolheigion Cymraeg; oherwydd ei sêl a’i ymroddiad ef y llwyddodd Owain Myfyr i gyhoeddi’r hen lenyddiaeth Gymraeg.William Owen Pughe ↗Wicipedia CymraegGramadegydd, geiriadurwr a golygydd o Gymru (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835); ei enw barddol oedd Idrison, a defnyddiai Gwilym o Feirion weithiau; aelod gweithgar o gymdeithasau llenyddol Llundain; ganed yn Nhy’n-y-bryn ym mhlwyf Llanfihangel-y-Pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i dyddyn yn Ardudwy pan oedd tua saith oed; symudodd i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owain Myfyr; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1782 a daeth yn ddylanwad mawr ym mywyd llenyddol Cymry Llundain; priododd Sarah Elizabeth Harper yn 1790 a chafodd fab (Aneurin Owen) a dwy ferch; cymerodd y cyfenw Pughe wedi etifeddu tir ger Nantglyn yn 1806 gan berthynas pell, Rice Pughe, a roddodd incwm preifat iddo i roi ei holl amser i waith llenyddol ac ysgolheigaidd; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw mewn bwthyn cyfaill ger Llyn Mwyngil, Meirionnydd, ar 4 Mehefin 1835; troai yn yr un cylch â rhai o ffigyrau llenyddol mwyaf ei oes, Owain Myfyr, Iolo Morganwg a Jac Glan-y-gors; dyn caredig; etholwyd i Gymdeithas yr Hynafiaethwyr, a rhoddodd Rhydychen y D.C.L. iddo; golygodd, ar ei ben ei hun neu gydag eraill, Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789) a’r Myvyrian Archaiology of Wales hynod ddylanwadol (tair cyfrol, 1801–1807); bu’n olygydd The Cambrian Register am gyfnod; cyhoeddodd The Heroic Elegies of Llywarch Hen (1792–94) a bywgraffiadur Cymreig (1803); ei waith mwyaf uchelgeisiol oedd ei Eiriadur Cymraeg-Saesneg.William Owen Pughe ↗Wikipedia (Saesneg)William Owen Pughe (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835), hynafiaethydd a gramadegydd o Gymro sy’n fwyaf adnabyddus am ei Eiriadur Cymraeg a Saesneg (1803) a’i lyfrau gramadeg; ganed yn William Owen yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i Ardudwy pan oedd tua saith oed; aeth i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owen Jones; gweithiodd yn glerc i gyfreithiwr, yna’n athro mewn ysgol breswyl i ferched ac yn diwtor preifat; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783 a dechrau llunio’i eiriadur Cymraeg-Saesneg yn fuan; yn 1806 etifeddodd ystadau Rice Pughe o Nantglyn, perthynas pell, ac mewn diolchgarwch ychwanegodd yr enw Pughe; yn 1790 priododd Sarah Elizabeth Harper, a bu iddynt ddwy ferch a mab, yr ysgolhaig Aneurin Owen; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw ym mwthyn cyfaill ger Llyn Tal-y-llyn; ymhlith ei weithiau mae’r Geiriadur (1803), The Cambrian Biography (1803), Coll Gwynfa (1819) a Hu Gadarn (1822); ysgrifennodd ar hanes i Cyclopaedia Rees.
Wrth ddarllen llawysgrifau’r Morrisiaid, penderfynodd lunio geiriadur Cymraeg-Saesneg. Tyfodd y gwaith a thyfodd: ymddangosodd y rhan gyntaf yn 1793, a’r cyfan, mewn dwy gyfrol fawr gyda gramadeg Cymraeg, yn 1803. Roedd wedi darllen yr hen lenyddiaeth yn ofalus ac esboniodd ystyr llu o eiriau a fuasai’n dywyll i bawb o’i flaen, a defnyddiodd ysgolheigion Cymraeg ei eiriadur yn gyson weddill y ganrif.FfynonellauPughe, William Owen (1759 – 1835), lexicographer, grammarian, editor, antiquary, and poet ↗Griffith John Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd, 7 Awst 1759, mab John Owen o Riwywerfa ger Abergynolwyn ac Anne Owen; symudodd y teulu’n fuan i Egryn yn Ardudwy; yn fachgen clywodd gantorion Ardudwy a gweld chwarae anterliwtiau, ond yr hyn a ddylanwadodd fwyaf arno oedd darllen Gorchestion Beirdd Cymru (1773); yn yr ysgol yn Altrincham; yn 1776 aeth i Lundain, lle bu fyw am ddeng mlynedd ar hugain, yn athro ac yn diwtor; yn 1806 gadawodd perthynas, y Parch. Rice Pughe o Nantglyn, ystad iddo yn Sir Ddinbych a Meirionnydd, a chymerodd y cyfenw Pughe; bu farw ar 4 Mehefin 1835 yn ei Feirionnydd enedigol a’i gladdu yn Nantglyn; daeth ei fab Aneurin Owen yn ysgolhaig Cymraeg; cyfarfu â Robin Ddu o Fôn yn Llundain yn 1782, daeth i adnabod Owain Myfyr ac ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783; ysgrifennydd yn 1784 a llywydd yn 1789, 1804 a 1820; darllenodd lawysgrifau’r Morrisiaid a phenderfynu llunio geiriadur Cymraeg-Saesneg, y rhan gyntaf yn 1793 a’r cyfan mewn dwy gyfrol fawr gyda gramadeg yn 1803; helpodd Owain Myfyr i olygu Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789); yn 1792 cyhoeddodd farddoniaeth Llywarch Hen gyda chyfieithiad Saesneg; golygodd The Cambrian Register; ef oedd prif olygydd The Myvyrian Archaiology of Wales (1801 a 1807), yn gyfrifol am bron y cyfan o’r gwaith o’i pharatoi i’r wasg; cwblhaodd y bywgraffiadur Cymreig cyntaf, The Cambrian Biography (1803); un o olygyddion Y Greal (1805–7); yn 1819 cyhoeddodd Coll Gwynfa, cyfieithiad o Paradise Lost Milton, ac yn 1822 Hu Gadarn; fe’i hystyrid yn brif awdurdod ar yr iaith Gymraeg ac ar ysgolheictod Cymraeg; Cymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr; D.C.L. Rhydychen yn 1822; esboniodd ystyron llu o eiriau a fuasai’n dywyll i bawb; defnyddid ei eiriadur yn gyson gan ysgolheigion Cymraeg; oherwydd ei sêl a’i ymroddiad ef y llwyddodd Owain Myfyr i gyhoeddi’r hen lenyddiaeth Gymraeg.William Owen Pughe ↗Wikipedia (Saesneg)William Owen Pughe (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835), hynafiaethydd a gramadegydd o Gymro sy’n fwyaf adnabyddus am ei Eiriadur Cymraeg a Saesneg (1803) a’i lyfrau gramadeg; ganed yn William Owen yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i Ardudwy pan oedd tua saith oed; aeth i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owen Jones; gweithiodd yn glerc i gyfreithiwr, yna’n athro mewn ysgol breswyl i ferched ac yn diwtor preifat; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783 a dechrau llunio’i eiriadur Cymraeg-Saesneg yn fuan; yn 1806 etifeddodd ystadau Rice Pughe o Nantglyn, perthynas pell, ac mewn diolchgarwch ychwanegodd yr enw Pughe; yn 1790 priododd Sarah Elizabeth Harper, a bu iddynt ddwy ferch a mab, yr ysgolhaig Aneurin Owen; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw ym mwthyn cyfaill ger Llyn Tal-y-llyn; ymhlith ei weithiau mae’r Geiriadur (1803), The Cambrian Biography (1803), Coll Gwynfa (1819) a Hu Gadarn (1822); ysgrifennodd ar hanes i Cyclopaedia Rees.
Helpodd Owain Myfyr i olygu cerddi Dafydd ap Gwilym yn 1789, ac yn 1792 cyhoeddodd farddoniaeth Llywarch Hen gyda chyfieithiad Saesneg. Golygodd The Cambrian Register a’r Greal, ac ef oedd prif olygydd The Myvyrian Archaiology of Wales (1801–1807), gan wneud bron y cyfan o’r gwaith o baratoi ei thestunau i’r wasg. Drwy ei sêl a’i ymroddiad ef y daeth breuddwyd Owain Myfyr o argraffu hen lenyddiaeth Cymru yn wir.FfynonellauPughe, William Owen (1759 – 1835), lexicographer, grammarian, editor, antiquary, and poet ↗Griffith John Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd, 7 Awst 1759, mab John Owen o Riwywerfa ger Abergynolwyn ac Anne Owen; symudodd y teulu’n fuan i Egryn yn Ardudwy; yn fachgen clywodd gantorion Ardudwy a gweld chwarae anterliwtiau, ond yr hyn a ddylanwadodd fwyaf arno oedd darllen Gorchestion Beirdd Cymru (1773); yn yr ysgol yn Altrincham; yn 1776 aeth i Lundain, lle bu fyw am ddeng mlynedd ar hugain, yn athro ac yn diwtor; yn 1806 gadawodd perthynas, y Parch. Rice Pughe o Nantglyn, ystad iddo yn Sir Ddinbych a Meirionnydd, a chymerodd y cyfenw Pughe; bu farw ar 4 Mehefin 1835 yn ei Feirionnydd enedigol a’i gladdu yn Nantglyn; daeth ei fab Aneurin Owen yn ysgolhaig Cymraeg; cyfarfu â Robin Ddu o Fôn yn Llundain yn 1782, daeth i adnabod Owain Myfyr ac ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783; ysgrifennydd yn 1784 a llywydd yn 1789, 1804 a 1820; darllenodd lawysgrifau’r Morrisiaid a phenderfynu llunio geiriadur Cymraeg-Saesneg, y rhan gyntaf yn 1793 a’r cyfan mewn dwy gyfrol fawr gyda gramadeg yn 1803; helpodd Owain Myfyr i olygu Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789); yn 1792 cyhoeddodd farddoniaeth Llywarch Hen gyda chyfieithiad Saesneg; golygodd The Cambrian Register; ef oedd prif olygydd The Myvyrian Archaiology of Wales (1801 a 1807), yn gyfrifol am bron y cyfan o’r gwaith o’i pharatoi i’r wasg; cwblhaodd y bywgraffiadur Cymreig cyntaf, The Cambrian Biography (1803); un o olygyddion Y Greal (1805–7); yn 1819 cyhoeddodd Coll Gwynfa, cyfieithiad o Paradise Lost Milton, ac yn 1822 Hu Gadarn; fe’i hystyrid yn brif awdurdod ar yr iaith Gymraeg ac ar ysgolheictod Cymraeg; Cymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr; D.C.L. Rhydychen yn 1822; esboniodd ystyron llu o eiriau a fuasai’n dywyll i bawb; defnyddid ei eiriadur yn gyson gan ysgolheigion Cymraeg; oherwydd ei sêl a’i ymroddiad ef y llwyddodd Owain Myfyr i gyhoeddi’r hen lenyddiaeth Gymraeg.William Owen Pughe ↗Wicipedia CymraegGramadegydd, geiriadurwr a golygydd o Gymru (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835); ei enw barddol oedd Idrison, a defnyddiai Gwilym o Feirion weithiau; aelod gweithgar o gymdeithasau llenyddol Llundain; ganed yn Nhy’n-y-bryn ym mhlwyf Llanfihangel-y-Pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i dyddyn yn Ardudwy pan oedd tua saith oed; symudodd i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owain Myfyr; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1782 a daeth yn ddylanwad mawr ym mywyd llenyddol Cymry Llundain; priododd Sarah Elizabeth Harper yn 1790 a chafodd fab (Aneurin Owen) a dwy ferch; cymerodd y cyfenw Pughe wedi etifeddu tir ger Nantglyn yn 1806 gan berthynas pell, Rice Pughe, a roddodd incwm preifat iddo i roi ei holl amser i waith llenyddol ac ysgolheigaidd; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw mewn bwthyn cyfaill ger Llyn Mwyngil, Meirionnydd, ar 4 Mehefin 1835; troai yn yr un cylch â rhai o ffigyrau llenyddol mwyaf ei oes, Owain Myfyr, Iolo Morganwg a Jac Glan-y-gors; dyn caredig; etholwyd i Gymdeithas yr Hynafiaethwyr, a rhoddodd Rhydychen y D.C.L. iddo; golygodd, ar ei ben ei hun neu gydag eraill, Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789) a’r Myvyrian Archaiology of Wales hynod ddylanwadol (tair cyfrol, 1801–1807); bu’n olygydd The Cambrian Register am gyfnod; cyhoeddodd The Heroic Elegies of Llywarch Hen (1792–94) a bywgraffiadur Cymreig (1803); ei waith mwyaf uchelgeisiol oedd ei Eiriadur Cymraeg-Saesneg.
Yn 1803 cwblhaodd hefyd The Cambrian Biography, y bywgraffiadur cyntaf o enwogion Cymru, rhagflaenydd y Bywgraffiadur Cymreig ei hun.FfynonellauPughe, William Owen (1759 – 1835), lexicographer, grammarian, editor, antiquary, and poet ↗Griffith John Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd, 7 Awst 1759, mab John Owen o Riwywerfa ger Abergynolwyn ac Anne Owen; symudodd y teulu’n fuan i Egryn yn Ardudwy; yn fachgen clywodd gantorion Ardudwy a gweld chwarae anterliwtiau, ond yr hyn a ddylanwadodd fwyaf arno oedd darllen Gorchestion Beirdd Cymru (1773); yn yr ysgol yn Altrincham; yn 1776 aeth i Lundain, lle bu fyw am ddeng mlynedd ar hugain, yn athro ac yn diwtor; yn 1806 gadawodd perthynas, y Parch. Rice Pughe o Nantglyn, ystad iddo yn Sir Ddinbych a Meirionnydd, a chymerodd y cyfenw Pughe; bu farw ar 4 Mehefin 1835 yn ei Feirionnydd enedigol a’i gladdu yn Nantglyn; daeth ei fab Aneurin Owen yn ysgolhaig Cymraeg; cyfarfu â Robin Ddu o Fôn yn Llundain yn 1782, daeth i adnabod Owain Myfyr ac ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783; ysgrifennydd yn 1784 a llywydd yn 1789, 1804 a 1820; darllenodd lawysgrifau’r Morrisiaid a phenderfynu llunio geiriadur Cymraeg-Saesneg, y rhan gyntaf yn 1793 a’r cyfan mewn dwy gyfrol fawr gyda gramadeg yn 1803; helpodd Owain Myfyr i olygu Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789); yn 1792 cyhoeddodd farddoniaeth Llywarch Hen gyda chyfieithiad Saesneg; golygodd The Cambrian Register; ef oedd prif olygydd The Myvyrian Archaiology of Wales (1801 a 1807), yn gyfrifol am bron y cyfan o’r gwaith o’i pharatoi i’r wasg; cwblhaodd y bywgraffiadur Cymreig cyntaf, The Cambrian Biography (1803); un o olygyddion Y Greal (1805–7); yn 1819 cyhoeddodd Coll Gwynfa, cyfieithiad o Paradise Lost Milton, ac yn 1822 Hu Gadarn; fe’i hystyrid yn brif awdurdod ar yr iaith Gymraeg ac ar ysgolheictod Cymraeg; Cymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr; D.C.L. Rhydychen yn 1822; esboniodd ystyron llu o eiriau a fuasai’n dywyll i bawb; defnyddid ei eiriadur yn gyson gan ysgolheigion Cymraeg; oherwydd ei sêl a’i ymroddiad ef y llwyddodd Owain Myfyr i gyhoeddi’r hen lenyddiaeth Gymraeg.William Owen Pughe ↗Wikipedia (Saesneg)William Owen Pughe (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835), hynafiaethydd a gramadegydd o Gymro sy’n fwyaf adnabyddus am ei Eiriadur Cymraeg a Saesneg (1803) a’i lyfrau gramadeg; ganed yn William Owen yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i Ardudwy pan oedd tua saith oed; aeth i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owen Jones; gweithiodd yn glerc i gyfreithiwr, yna’n athro mewn ysgol breswyl i ferched ac yn diwtor preifat; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783 a dechrau llunio’i eiriadur Cymraeg-Saesneg yn fuan; yn 1806 etifeddodd ystadau Rice Pughe o Nantglyn, perthynas pell, ac mewn diolchgarwch ychwanegodd yr enw Pughe; yn 1790 priododd Sarah Elizabeth Harper, a bu iddynt ddwy ferch a mab, yr ysgolhaig Aneurin Owen; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw ym mwthyn cyfaill ger Llyn Tal-y-llyn; ymhlith ei weithiau mae’r Geiriadur (1803), The Cambrian Biography (1803), Coll Gwynfa (1819) a Hu Gadarn (1822); ysgrifennodd ar hanes i Cyclopaedia Rees.
Yn 1806 gadawodd perthynas, y Parch. Rice Pughe o Nantglyn, ystad iddo yn Sir Ddinbych a Meirionnydd, ac o ddiolchgarwch ychwanegodd yr enw Pughe at ei enw ei hun. Gydag incwm preifat gallai roi ei holl amser i ysgolheictod. Yn 1819 cyhoeddodd Coll Gwynfa, ei gyfieithiad o Paradise Lost Milton i’r Gymraeg, ac yn 1822 ei gerdd Hu Gadarn. Roedd yn Gymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr, ac yn 1822 gwnaeth Rhydychen ef yn Ddoethur yn y Gyfraith Sifil.FfynonellauPughe, William Owen (1759 – 1835), lexicographer, grammarian, editor, antiquary, and poet ↗Griffith John Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd, 7 Awst 1759, mab John Owen o Riwywerfa ger Abergynolwyn ac Anne Owen; symudodd y teulu’n fuan i Egryn yn Ardudwy; yn fachgen clywodd gantorion Ardudwy a gweld chwarae anterliwtiau, ond yr hyn a ddylanwadodd fwyaf arno oedd darllen Gorchestion Beirdd Cymru (1773); yn yr ysgol yn Altrincham; yn 1776 aeth i Lundain, lle bu fyw am ddeng mlynedd ar hugain, yn athro ac yn diwtor; yn 1806 gadawodd perthynas, y Parch. Rice Pughe o Nantglyn, ystad iddo yn Sir Ddinbych a Meirionnydd, a chymerodd y cyfenw Pughe; bu farw ar 4 Mehefin 1835 yn ei Feirionnydd enedigol a’i gladdu yn Nantglyn; daeth ei fab Aneurin Owen yn ysgolhaig Cymraeg; cyfarfu â Robin Ddu o Fôn yn Llundain yn 1782, daeth i adnabod Owain Myfyr ac ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783; ysgrifennydd yn 1784 a llywydd yn 1789, 1804 a 1820; darllenodd lawysgrifau’r Morrisiaid a phenderfynu llunio geiriadur Cymraeg-Saesneg, y rhan gyntaf yn 1793 a’r cyfan mewn dwy gyfrol fawr gyda gramadeg yn 1803; helpodd Owain Myfyr i olygu Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789); yn 1792 cyhoeddodd farddoniaeth Llywarch Hen gyda chyfieithiad Saesneg; golygodd The Cambrian Register; ef oedd prif olygydd The Myvyrian Archaiology of Wales (1801 a 1807), yn gyfrifol am bron y cyfan o’r gwaith o’i pharatoi i’r wasg; cwblhaodd y bywgraffiadur Cymreig cyntaf, The Cambrian Biography (1803); un o olygyddion Y Greal (1805–7); yn 1819 cyhoeddodd Coll Gwynfa, cyfieithiad o Paradise Lost Milton, ac yn 1822 Hu Gadarn; fe’i hystyrid yn brif awdurdod ar yr iaith Gymraeg ac ar ysgolheictod Cymraeg; Cymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr; D.C.L. Rhydychen yn 1822; esboniodd ystyron llu o eiriau a fuasai’n dywyll i bawb; defnyddid ei eiriadur yn gyson gan ysgolheigion Cymraeg; oherwydd ei sêl a’i ymroddiad ef y llwyddodd Owain Myfyr i gyhoeddi’r hen lenyddiaeth Gymraeg.William Owen Pughe ↗Wikipedia (Saesneg)William Owen Pughe (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835), hynafiaethydd a gramadegydd o Gymro sy’n fwyaf adnabyddus am ei Eiriadur Cymraeg a Saesneg (1803) a’i lyfrau gramadeg; ganed yn William Owen yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i Ardudwy pan oedd tua saith oed; aeth i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owen Jones; gweithiodd yn glerc i gyfreithiwr, yna’n athro mewn ysgol breswyl i ferched ac yn diwtor preifat; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783 a dechrau llunio’i eiriadur Cymraeg-Saesneg yn fuan; yn 1806 etifeddodd ystadau Rice Pughe o Nantglyn, perthynas pell, ac mewn diolchgarwch ychwanegodd yr enw Pughe; yn 1790 priododd Sarah Elizabeth Harper, a bu iddynt ddwy ferch a mab, yr ysgolhaig Aneurin Owen; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw ym mwthyn cyfaill ger Llyn Tal-y-llyn; ymhlith ei weithiau mae’r Geiriadur (1803), The Cambrian Biography (1803), Coll Gwynfa (1819) a Hu Gadarn (1822); ysgrifennodd ar hanes i Cyclopaedia Rees.William Owen Pughe ↗Wicipedia CymraegGramadegydd, geiriadurwr a golygydd o Gymru (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835); ei enw barddol oedd Idrison, a defnyddiai Gwilym o Feirion weithiau; aelod gweithgar o gymdeithasau llenyddol Llundain; ganed yn Nhy’n-y-bryn ym mhlwyf Llanfihangel-y-Pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i dyddyn yn Ardudwy pan oedd tua saith oed; symudodd i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owain Myfyr; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1782 a daeth yn ddylanwad mawr ym mywyd llenyddol Cymry Llundain; priododd Sarah Elizabeth Harper yn 1790 a chafodd fab (Aneurin Owen) a dwy ferch; cymerodd y cyfenw Pughe wedi etifeddu tir ger Nantglyn yn 1806 gan berthynas pell, Rice Pughe, a roddodd incwm preifat iddo i roi ei holl amser i waith llenyddol ac ysgolheigaidd; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw mewn bwthyn cyfaill ger Llyn Mwyngil, Meirionnydd, ar 4 Mehefin 1835; troai yn yr un cylch â rhai o ffigyrau llenyddol mwyaf ei oes, Owain Myfyr, Iolo Morganwg a Jac Glan-y-gors; dyn caredig; etholwyd i Gymdeithas yr Hynafiaethwyr, a rhoddodd Rhydychen y D.C.L. iddo; golygodd, ar ei ben ei hun neu gydag eraill, Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789) a’r Myvyrian Archaiology of Wales hynod ddylanwadol (tair cyfrol, 1801–1807); bu’n olygydd The Cambrian Register am gyfnod; cyhoeddodd The Heroic Elegies of Llywarch Hen (1792–94) a bywgraffiadur Cymreig (1803); ei waith mwyaf uchelgeisiol oedd ei Eiriadur Cymraeg-Saesneg.
Yn 1825 daeth adref i Gymru. Bu farw ar 4 Mehefin 1835 ym mwthyn cyfaill ger Llyn Mwyngil, Tal-y-llyn, yn ei Feirionnydd enedigol, a’i gladdu yn Nantglyn. Daeth ei fab Aneurin Owen yn ysgolhaig Cymraeg gwych yn ei dro.FfynonellauWilliam Owen Pughe ↗Wicipedia CymraegGramadegydd, geiriadurwr a golygydd o Gymru (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835); ei enw barddol oedd Idrison, a defnyddiai Gwilym o Feirion weithiau; aelod gweithgar o gymdeithasau llenyddol Llundain; ganed yn Nhy’n-y-bryn ym mhlwyf Llanfihangel-y-Pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i dyddyn yn Ardudwy pan oedd tua saith oed; symudodd i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owain Myfyr; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1782 a daeth yn ddylanwad mawr ym mywyd llenyddol Cymry Llundain; priododd Sarah Elizabeth Harper yn 1790 a chafodd fab (Aneurin Owen) a dwy ferch; cymerodd y cyfenw Pughe wedi etifeddu tir ger Nantglyn yn 1806 gan berthynas pell, Rice Pughe, a roddodd incwm preifat iddo i roi ei holl amser i waith llenyddol ac ysgolheigaidd; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw mewn bwthyn cyfaill ger Llyn Mwyngil, Meirionnydd, ar 4 Mehefin 1835; troai yn yr un cylch â rhai o ffigyrau llenyddol mwyaf ei oes, Owain Myfyr, Iolo Morganwg a Jac Glan-y-gors; dyn caredig; etholwyd i Gymdeithas yr Hynafiaethwyr, a rhoddodd Rhydychen y D.C.L. iddo; golygodd, ar ei ben ei hun neu gydag eraill, Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789) a’r Myvyrian Archaiology of Wales hynod ddylanwadol (tair cyfrol, 1801–1807); bu’n olygydd The Cambrian Register am gyfnod; cyhoeddodd The Heroic Elegies of Llywarch Hen (1792–94) a bywgraffiadur Cymreig (1803); ei waith mwyaf uchelgeisiol oedd ei Eiriadur Cymraeg-Saesneg.Pughe, William Owen (1759 – 1835), lexicographer, grammarian, editor, antiquary, and poet ↗Griffith John Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd, 7 Awst 1759, mab John Owen o Riwywerfa ger Abergynolwyn ac Anne Owen; symudodd y teulu’n fuan i Egryn yn Ardudwy; yn fachgen clywodd gantorion Ardudwy a gweld chwarae anterliwtiau, ond yr hyn a ddylanwadodd fwyaf arno oedd darllen Gorchestion Beirdd Cymru (1773); yn yr ysgol yn Altrincham; yn 1776 aeth i Lundain, lle bu fyw am ddeng mlynedd ar hugain, yn athro ac yn diwtor; yn 1806 gadawodd perthynas, y Parch. Rice Pughe o Nantglyn, ystad iddo yn Sir Ddinbych a Meirionnydd, a chymerodd y cyfenw Pughe; bu farw ar 4 Mehefin 1835 yn ei Feirionnydd enedigol a’i gladdu yn Nantglyn; daeth ei fab Aneurin Owen yn ysgolhaig Cymraeg; cyfarfu â Robin Ddu o Fôn yn Llundain yn 1782, daeth i adnabod Owain Myfyr ac ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783; ysgrifennydd yn 1784 a llywydd yn 1789, 1804 a 1820; darllenodd lawysgrifau’r Morrisiaid a phenderfynu llunio geiriadur Cymraeg-Saesneg, y rhan gyntaf yn 1793 a’r cyfan mewn dwy gyfrol fawr gyda gramadeg yn 1803; helpodd Owain Myfyr i olygu Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym (1789); yn 1792 cyhoeddodd farddoniaeth Llywarch Hen gyda chyfieithiad Saesneg; golygodd The Cambrian Register; ef oedd prif olygydd The Myvyrian Archaiology of Wales (1801 a 1807), yn gyfrifol am bron y cyfan o’r gwaith o’i pharatoi i’r wasg; cwblhaodd y bywgraffiadur Cymreig cyntaf, The Cambrian Biography (1803); un o olygyddion Y Greal (1805–7); yn 1819 cyhoeddodd Coll Gwynfa, cyfieithiad o Paradise Lost Milton, ac yn 1822 Hu Gadarn; fe’i hystyrid yn brif awdurdod ar yr iaith Gymraeg ac ar ysgolheictod Cymraeg; Cymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr; D.C.L. Rhydychen yn 1822; esboniodd ystyron llu o eiriau a fuasai’n dywyll i bawb; defnyddid ei eiriadur yn gyson gan ysgolheigion Cymraeg; oherwydd ei sêl a’i ymroddiad ef y llwyddodd Owain Myfyr i gyhoeddi’r hen lenyddiaeth Gymraeg.William Owen Pughe ↗Wikipedia (Saesneg)William Owen Pughe (7 Awst 1759 – 4 Mehefin 1835), hynafiaethydd a gramadegydd o Gymro sy’n fwyaf adnabyddus am ei Eiriadur Cymraeg a Saesneg (1803) a’i lyfrau gramadeg; ganed yn William Owen yn Llanfihangel-y-pennant, Meirionnydd; symudodd y teulu i Ardudwy pan oedd tua saith oed; aeth i Lundain yn 1776, lle daeth i adnabod Owen Jones; gweithiodd yn glerc i gyfreithiwr, yna’n athro mewn ysgol breswyl i ferched ac yn diwtor preifat; ymunodd â’r Gwyneddigion yn 1783 a dechrau llunio’i eiriadur Cymraeg-Saesneg yn fuan; yn 1806 etifeddodd ystadau Rice Pughe o Nantglyn, perthynas pell, ac mewn diolchgarwch ychwanegodd yr enw Pughe; yn 1790 priododd Sarah Elizabeth Harper, a bu iddynt ddwy ferch a mab, yr ysgolhaig Aneurin Owen; dychwelodd i Gymru yn 1825 a bu farw ym mwthyn cyfaill ger Llyn Tal-y-llyn; ymhlith ei weithiau mae’r Geiriadur (1803), The Cambrian Biography (1803), Coll Gwynfa (1819) a Hu Gadarn (1822); ysgrifennodd ar hanes i Cyclopaedia Rees.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesJohn Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Barti DduYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf