Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1932–2016

Andrew Vicari

Arlunydd o Bort Talbot o deulu Eidalaidd-Gymreig, a’i gynfasau anferth i lys brenhinol Sawdi Arabia yn ei wneud yn un o arlunwyr cyfoethocaf ei ddydd.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1932–2016 (wedi’i gofnodi) Arlunydd i frenhinoedd Cymru’r Ugeinfed Ganrif Celf a chynllunio
Andrew Vicari
Andrew Vicari · Llun: Wikimedia Commons · Gugne, CC BY-SA 3.0

Daeth Andrew Vicari, mab i deulu caffi Eidalaidd yng Nghastell-nedd, yn beintiwr swyddogol Brenin Sawdi Arabia ac, erbyn 2004, yn arlunydd byw cyfoethocaf Prydain. Galwyd ef yn frenin yr arlunwyr ac arlunydd y brenhinoedd, ac enillodd y fedal aur am baentio yn yr Eisteddfod Genedlaethol pan nad oedd ond deuddeg oed.

Ganed20 Ebrill 1932, Castell-nedd (rhoddir Port Talbot yn aml)
TeuluRhieni Eidalaidd o Parma a gadwai gaffi
EisteddfodY Fedal Aur am Baentio, yn ddeuddeg oed
AstudioddYsgol Gelf Abertawe; y Slade, Llundain
Sawdi ArabiaPeintiwr swyddogol y Brenin a’r Llywodraeth, o 1974
Kuwait225 o luniau o ryddhau Kuwait
Bu farw3 Hydref 2016, Abertawe

Caffi yng Nghastell-nedd#

Ganed Andrea Antonio Giovanni Vaccari ar 20 Ebrill 1932, un o bump o blant Vittorio ac Italia Vaccari, a ddaethai i Gymru o Parma. Cadwai ei rieni gaffi Eidalaidd yng Nghastell-nedd, a daeth ei ystafell gefn yn oriel fach i’w luniau ef a rhai arlunwyr lleol fel Will Roberts.

Aeth i Ysgol Ramadeg Castell-nedd, ac yn ddim ond deuddeg oed enillodd y Fedal Aur am Baentio yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Astudiodd yn Ysgol Gelf Abertawe a dangos llun yn Oriel Glynn Vivian yn 1950, ac yna aeth i Ysgol y Slade yn Llundain, lle dysgai William Coldstream a Lucian Freud.

Realaeth ramantaidd#

Wedi cyfnod yn Fflorens a Rhufain ymsefydlodd yn Llundain yn beintiwr portreadau, gan baentio Augustus John a Norman Wisdom ymhlith eraill. Yn Oriel Redfern yn 1956 canmolodd y beirniad David Sylvester ei luniau fel rhai cyfoethog mewn barddoniaeth ac o ansawdd hynod fywiog. Galwai Vicari ei arddull yn realaeth ramantaidd.

Peintiwr Cymru#

Rhoddwyd ei bortread o Aneurin Bevan i Lyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1961. Yn 1960 peintiodd Swper Olaf gyda chapten rygbi Cymru Clem Thomas fel Crist a Stanley Baker a Harry Secombe ymhlith y disgyblion. Yn 1963 ffilmiodd y teledu ef yn peintio murlun mawr, Cyclorama in Wales, a phrynwyd ei Whitsun Procession at Aberdulais i Gymdeithas Celfyddyd Gyfoes Cymru.

Arlunydd y brenhinoedd#

Yn 1974 aeth i Riyadh a’i benodi’n beintiwr swyddogol Brenin a Llywodraeth Sawdi Arabia. Peintiodd y teulu brenhinol, bywyd y Brenin Faisal, a thrigain o gynfasau mawr Buddugoliaeth y Bedowin, a helpodd ddod â phaentio ffigurau yn ôl i gelfyddyd y wlad. Galwodd The New York Times ef yn Rembrandt Riyadh.

Wedi Rhyfel y Gwlff gwnaeth y Tywysog Khalid bin Sultan ef yn arlunydd rhyfel swyddogol Sawdi Arabia, a pheintiodd 225 o luniau olew yn y gyfres From War to Peace in the Gulf: The Liberation of Kuwait. Mae tair amgueddfa yn y Dwyrain Canol wedi’u neilltuo i’w waith.

Monaco a Nice#

Gweithiai o stiwdios ym Mharis, Monte Carlo a ger Nice, peintiodd aelodau o deulu brenhinol Monaco, ac erbyn 2004 ef oedd yr arlunydd byw cyfoethocaf ym Mhrydain. Arhosodd yn beintiwr ffigurol mewn olew ar hyd ei oes.

Adref i Gymru#

Yn 2002, yn ystod arddangosfa yn Oriel Albany yng Nghaerdydd, peintiodd lun lwc dda i’w hongian yn ystafell newid tîm rygbi Cymru yn Stadiwm y Mileniwm. Yn ei flynyddoedd olaf daeth adref i dde Cymru, a bu farw yn Ysbyty Treforys, Abertawe, ar 3 Hydref 2016.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf