Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1832–1887
John Ceiriog Hughes, telynegwr mwyaf annwyl Cymru’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, a ysgrifennodd eiriau llawer o’r caneuon y mae’r Cymry’n eu canu o hyd.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Ceiriog: o Ddyffryn Ceiriog, bro John Ceiriog Hughes
John Ceiriog Hughes, y bardd Ceiriog, oedd efallai’r mwyaf poblogaidd a hoffus o feirdd Cymru yn ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Rhoddodd eiriau Cymraeg i hen alawon y telynorion a’u troi’n ganeuon a ganai’r genedl gyfan, yn eu plith Dafydd y Garreg Wen, Ar Hyd y Nos a geiriau Cymraeg Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech. Mae ei linellau am y mynyddoedd sy’n aros yn gân o hyd am barhad Cymru.FfynonellauJohn Ceiriog Hughes ↗Wicipedia CymraegDan ei enw barddol adnabyddus Ceiriog, efallai mai ef oedd y mwyaf poblogaidd a dylanwadol o feirdd Cymru yn ail hanner y 19g; roedd yn gyfaill i R. J. Derfel, Creuddynfab ac Idris Fychan; gadawodd Lanarmon am Fanceinion yn 1849 ac agorodd ei siop groser ei hun yno yn 1854; cafodd Creuddynfab waith iddo ar y rheilffordd a bu’n ddylanwad mawr arno, fel athro ar ddisgybl; dychwelodd i Gymru yn 1865 yn orsaf-feistr yn Llanidloes; ceisiai ei farddoniaeth ddyrchafu’r Cymry a chreu diwylliant Cymreig newydd wedi adroddiad sarhaus y Llyfrau Gleision; bardd telynegol ydoedd a ganai ar yr hen alawon Cymreig; mae rhai o’i gerddi’n dal yn boblogaidd heddiw, megis Dafydd y Garreg Wen, Nant y Mynydd, a’r dilyniant Alun Mabon gyda’i linellau enwog am barhad cenedl y Cymry dros y canrifoedd: ‘Aros mae’r mynyddau mawr, / Rhuo trostynt mae y gwynt; / Clywir eto gyda’r wawr / Gân bugeiliaid megis cynt.’John Ceiriog Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)John Ceiriog Hughes (25 Medi 1832 – 23 Ebrill 1887), bardd o Gymro a chasglwr alawon gwerin, a elwir weithiau’n Robert Burns Cymru; un o wyth o blant, roedd ei fam Phoebe yn fydwraig a wyddai am rinweddau llysiau; dechreuodd farddoni yn Ysgol Nant y Glôg, wedi i’w dad roi llyfr gramadeg Cymraeg iddo gydag adran ar gynghanedd; adferodd symlrwydd a didwylledd i farddoniaeth Gymraeg, fel y gwnaeth Wordsworth a Coleridge i’r Saesneg, a cheisiodd godi statws y Cymry wedi’r Llyfrau Gleision; daeth i sylw cenedlaethol yn Eisteddfod Llangollen 1858 gyda ‘Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân’; daeth ei gasgliad cyntaf, Oriau’r Hwyr, allan yn 1860; ymhlith ei eiriau mae ‘Dafydd y Garreg Wen’ ac ‘Ar Hyd y Nos’, geiriau Cymraeg i ‘God Bless the Prince of Wales’, ‘Clychau Aberdyfi’, ‘Llwyn Onn’ a ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’, a gyhoeddwyd yn The Songs of Wales Brinley Richards (1873); mae cofeb iddo yn neuadd ei bentref genedigol.Hughes, John (Ceiriog; 1832 – 1887), poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-y-bryn, Llanarmon Dyffryn Ceiriog, Sir Ddinbych, 25 Medi 1832; yn gynnar yn 1849 aeth i Fanceinion, lle bu’n glerc yng ngorsaf nwyddau London Road; gyda Chreuddynfab, R. J. Derfel ac Idris Fychan ffurfiodd gymdeithas lenyddol fechan; dysgodd Creuddynfab ef i ysgrifennu telynegion yn null Burns a Moore, gan ganu am wladgarwch, bywyd gwlad a serch mewn modd syml, naturiol a phoblogaidd; dysgodd R. J. Derfel ef i drysori iaith, traddodiadau a hanes Cymru, a rhoddodd yr enw ‘Ceiriog’ yn ei enw ei hun; gan Idris Fychan cafodd angerdd oes am gasglu hen alawon Cymreig, eu hanes a’r telynorion a’u canai; ei nod fel bardd oedd ysgrifennu geiriau i’r alawon hyn a’u troi’n ganeuon; cyhoeddodd Cant o Ganeuon, ac yn Y Bardd a’r Cerddor rhestrodd 1,195 o alawon; dywedodd Idris Fychan fod ganddo ddawn ryfeddol i ddal ysbryd alaw mewn geiriau; gwelir ei ganeuon orau yn Songs of Wales Brinley Richards; yn 1865 dychwelodd i Gymru yn orsaf-feistr yn Llanidloes, aeth i Dywyn yn 1870, ac yn 1871 daeth yn arolygwr y lein newydd o Gaersŵs i fwyngloddiau plwm y Fan; bu farw 23 Ebrill 1887 a’i gladdu yn Llanwnnog.
| Ganed | 25 Medi 1832, Pen-y-bryn, Llanarmon Dyffryn Ceiriog |
|---|---|
| Enw barddol | Ceiriog, o’i gwm genedigol |
| Buddugoliaeth fawr | Eisteddfod Llangollen, 1858 |
| Gwaith | Clerc rheilffordd ym Manceinion; gorsaf-feistr yn Llanidloes; rheolwr lein y Fan yng Nghaersŵs |
| Bu farw | 23 Ebrill 1887; claddwyd yn Llanwnnog |
Ganed Ceiriog ar 25 Medi 1832 ym Mhen-y-bryn, fferm uwchben Llanarmon Dyffryn Ceiriog, yn un o wyth o blant. Roedd ei fam Phoebe yn fydwraig a chanddi wybodaeth ddofn am lysiau iachau. Dechreuodd farddoni yn ddisgybl yn Ysgol Nant y Glôg, wedi i’w dad roi llyfr gramadeg Cymraeg iddo gydag adran ar y gynghanedd.FfynonellauHughes, John (Ceiriog; 1832 – 1887), poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-y-bryn, Llanarmon Dyffryn Ceiriog, Sir Ddinbych, 25 Medi 1832; yn gynnar yn 1849 aeth i Fanceinion, lle bu’n glerc yng ngorsaf nwyddau London Road; gyda Chreuddynfab, R. J. Derfel ac Idris Fychan ffurfiodd gymdeithas lenyddol fechan; dysgodd Creuddynfab ef i ysgrifennu telynegion yn null Burns a Moore, gan ganu am wladgarwch, bywyd gwlad a serch mewn modd syml, naturiol a phoblogaidd; dysgodd R. J. Derfel ef i drysori iaith, traddodiadau a hanes Cymru, a rhoddodd yr enw ‘Ceiriog’ yn ei enw ei hun; gan Idris Fychan cafodd angerdd oes am gasglu hen alawon Cymreig, eu hanes a’r telynorion a’u canai; ei nod fel bardd oedd ysgrifennu geiriau i’r alawon hyn a’u troi’n ganeuon; cyhoeddodd Cant o Ganeuon, ac yn Y Bardd a’r Cerddor rhestrodd 1,195 o alawon; dywedodd Idris Fychan fod ganddo ddawn ryfeddol i ddal ysbryd alaw mewn geiriau; gwelir ei ganeuon orau yn Songs of Wales Brinley Richards; yn 1865 dychwelodd i Gymru yn orsaf-feistr yn Llanidloes, aeth i Dywyn yn 1870, ac yn 1871 daeth yn arolygwr y lein newydd o Gaersŵs i fwyngloddiau plwm y Fan; bu farw 23 Ebrill 1887 a’i gladdu yn Llanwnnog.John Ceiriog Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)John Ceiriog Hughes (25 Medi 1832 – 23 Ebrill 1887), bardd o Gymro a chasglwr alawon gwerin, a elwir weithiau’n Robert Burns Cymru; un o wyth o blant, roedd ei fam Phoebe yn fydwraig a wyddai am rinweddau llysiau; dechreuodd farddoni yn Ysgol Nant y Glôg, wedi i’w dad roi llyfr gramadeg Cymraeg iddo gydag adran ar gynghanedd; adferodd symlrwydd a didwylledd i farddoniaeth Gymraeg, fel y gwnaeth Wordsworth a Coleridge i’r Saesneg, a cheisiodd godi statws y Cymry wedi’r Llyfrau Gleision; daeth i sylw cenedlaethol yn Eisteddfod Llangollen 1858 gyda ‘Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân’; daeth ei gasgliad cyntaf, Oriau’r Hwyr, allan yn 1860; ymhlith ei eiriau mae ‘Dafydd y Garreg Wen’ ac ‘Ar Hyd y Nos’, geiriau Cymraeg i ‘God Bless the Prince of Wales’, ‘Clychau Aberdyfi’, ‘Llwyn Onn’ a ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’, a gyhoeddwyd yn The Songs of Wales Brinley Richards (1873); mae cofeb iddo yn neuadd ei bentref genedigol.John Ceiriog Hughes ↗Wicipedia CymraegDan ei enw barddol adnabyddus Ceiriog, efallai mai ef oedd y mwyaf poblogaidd a dylanwadol o feirdd Cymru yn ail hanner y 19g; roedd yn gyfaill i R. J. Derfel, Creuddynfab ac Idris Fychan; gadawodd Lanarmon am Fanceinion yn 1849 ac agorodd ei siop groser ei hun yno yn 1854; cafodd Creuddynfab waith iddo ar y rheilffordd a bu’n ddylanwad mawr arno, fel athro ar ddisgybl; dychwelodd i Gymru yn 1865 yn orsaf-feistr yn Llanidloes; ceisiai ei farddoniaeth ddyrchafu’r Cymry a chreu diwylliant Cymreig newydd wedi adroddiad sarhaus y Llyfrau Gleision; bardd telynegol ydoedd a ganai ar yr hen alawon Cymreig; mae rhai o’i gerddi’n dal yn boblogaidd heddiw, megis Dafydd y Garreg Wen, Nant y Mynydd, a’r dilyniant Alun Mabon gyda’i linellau enwog am barhad cenedl y Cymry dros y canrifoedd: ‘Aros mae’r mynyddau mawr, / Rhuo trostynt mae y gwynt; / Clywir eto gyda’r wawr / Gân bugeiliaid megis cynt.’
Yn gynnar yn 1849 aeth i Fanceinion, lle daeth yn glerc yng ngorsaf nwyddau London Road. Yno daeth i gylch o lenorion Cymraeg, Creuddynfab, R. J. Derfel ac Idris Fychan, a chyda hwy ffurfiodd gymdeithas lenyddol fechan.FfynonellauHughes, John (Ceiriog; 1832 – 1887), poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-y-bryn, Llanarmon Dyffryn Ceiriog, Sir Ddinbych, 25 Medi 1832; yn gynnar yn 1849 aeth i Fanceinion, lle bu’n glerc yng ngorsaf nwyddau London Road; gyda Chreuddynfab, R. J. Derfel ac Idris Fychan ffurfiodd gymdeithas lenyddol fechan; dysgodd Creuddynfab ef i ysgrifennu telynegion yn null Burns a Moore, gan ganu am wladgarwch, bywyd gwlad a serch mewn modd syml, naturiol a phoblogaidd; dysgodd R. J. Derfel ef i drysori iaith, traddodiadau a hanes Cymru, a rhoddodd yr enw ‘Ceiriog’ yn ei enw ei hun; gan Idris Fychan cafodd angerdd oes am gasglu hen alawon Cymreig, eu hanes a’r telynorion a’u canai; ei nod fel bardd oedd ysgrifennu geiriau i’r alawon hyn a’u troi’n ganeuon; cyhoeddodd Cant o Ganeuon, ac yn Y Bardd a’r Cerddor rhestrodd 1,195 o alawon; dywedodd Idris Fychan fod ganddo ddawn ryfeddol i ddal ysbryd alaw mewn geiriau; gwelir ei ganeuon orau yn Songs of Wales Brinley Richards; yn 1865 dychwelodd i Gymru yn orsaf-feistr yn Llanidloes, aeth i Dywyn yn 1870, ac yn 1871 daeth yn arolygwr y lein newydd o Gaersŵs i fwyngloddiau plwm y Fan; bu farw 23 Ebrill 1887 a’i gladdu yn Llanwnnog.John Ceiriog Hughes ↗Wicipedia CymraegDan ei enw barddol adnabyddus Ceiriog, efallai mai ef oedd y mwyaf poblogaidd a dylanwadol o feirdd Cymru yn ail hanner y 19g; roedd yn gyfaill i R. J. Derfel, Creuddynfab ac Idris Fychan; gadawodd Lanarmon am Fanceinion yn 1849 ac agorodd ei siop groser ei hun yno yn 1854; cafodd Creuddynfab waith iddo ar y rheilffordd a bu’n ddylanwad mawr arno, fel athro ar ddisgybl; dychwelodd i Gymru yn 1865 yn orsaf-feistr yn Llanidloes; ceisiai ei farddoniaeth ddyrchafu’r Cymry a chreu diwylliant Cymreig newydd wedi adroddiad sarhaus y Llyfrau Gleision; bardd telynegol ydoedd a ganai ar yr hen alawon Cymreig; mae rhai o’i gerddi’n dal yn boblogaidd heddiw, megis Dafydd y Garreg Wen, Nant y Mynydd, a’r dilyniant Alun Mabon gyda’i linellau enwog am barhad cenedl y Cymry dros y canrifoedd: ‘Aros mae’r mynyddau mawr, / Rhuo trostynt mae y gwynt; / Clywir eto gyda’r wawr / Gân bugeiliaid megis cynt.’
Lluniodd pob un o’r tri ef. Dysgodd Creuddynfab, ei ‘gyfaill a’i athro barddol’, iddo ysgrifennu telynegion syml a naturiol am serch, bywyd gwlad a chariad at wlad. Dysgodd R. J. Derfel iddo drysori iaith, traddodiadau a hanes Cymru, a dyna pryd y rhoddodd yr enw Ceiriog yn ei enw ei hun. Gan Idris Fychan, canwr gyda’r delyn, cafodd angerdd oes am gasglu’r hen alawon Cymreig.FfynhonnellHughes, John (Ceiriog; 1832 – 1887), poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-y-bryn, Llanarmon Dyffryn Ceiriog, Sir Ddinbych, 25 Medi 1832; yn gynnar yn 1849 aeth i Fanceinion, lle bu’n glerc yng ngorsaf nwyddau London Road; gyda Chreuddynfab, R. J. Derfel ac Idris Fychan ffurfiodd gymdeithas lenyddol fechan; dysgodd Creuddynfab ef i ysgrifennu telynegion yn null Burns a Moore, gan ganu am wladgarwch, bywyd gwlad a serch mewn modd syml, naturiol a phoblogaidd; dysgodd R. J. Derfel ef i drysori iaith, traddodiadau a hanes Cymru, a rhoddodd yr enw ‘Ceiriog’ yn ei enw ei hun; gan Idris Fychan cafodd angerdd oes am gasglu hen alawon Cymreig, eu hanes a’r telynorion a’u canai; ei nod fel bardd oedd ysgrifennu geiriau i’r alawon hyn a’u troi’n ganeuon; cyhoeddodd Cant o Ganeuon, ac yn Y Bardd a’r Cerddor rhestrodd 1,195 o alawon; dywedodd Idris Fychan fod ganddo ddawn ryfeddol i ddal ysbryd alaw mewn geiriau; gwelir ei ganeuon orau yn Songs of Wales Brinley Richards; yn 1865 dychwelodd i Gymru yn orsaf-feistr yn Llanidloes, aeth i Dywyn yn 1870, ac yn 1871 daeth yn arolygwr y lein newydd o Gaersŵs i fwyngloddiau plwm y Fan; bu farw 23 Ebrill 1887 a’i gladdu yn Llanwnnog.
Daeth ei enwogrwydd yn Eisteddfod Llangollen 1858, pan enillodd â rhieingerdd, Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân. Dilynodd ei lyfr cyntaf o gerddi, Oriau’r Hwyr, yn 1860, a daeth llawer o gasgliadau eraill wedyn.FfynonellauJohn Ceiriog Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)John Ceiriog Hughes (25 Medi 1832 – 23 Ebrill 1887), bardd o Gymro a chasglwr alawon gwerin, a elwir weithiau’n Robert Burns Cymru; un o wyth o blant, roedd ei fam Phoebe yn fydwraig a wyddai am rinweddau llysiau; dechreuodd farddoni yn Ysgol Nant y Glôg, wedi i’w dad roi llyfr gramadeg Cymraeg iddo gydag adran ar gynghanedd; adferodd symlrwydd a didwylledd i farddoniaeth Gymraeg, fel y gwnaeth Wordsworth a Coleridge i’r Saesneg, a cheisiodd godi statws y Cymry wedi’r Llyfrau Gleision; daeth i sylw cenedlaethol yn Eisteddfod Llangollen 1858 gyda ‘Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân’; daeth ei gasgliad cyntaf, Oriau’r Hwyr, allan yn 1860; ymhlith ei eiriau mae ‘Dafydd y Garreg Wen’ ac ‘Ar Hyd y Nos’, geiriau Cymraeg i ‘God Bless the Prince of Wales’, ‘Clychau Aberdyfi’, ‘Llwyn Onn’ a ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’, a gyhoeddwyd yn The Songs of Wales Brinley Richards (1873); mae cofeb iddo yn neuadd ei bentref genedigol.John Ceiriog Hughes ↗Wicipedia CymraegDan ei enw barddol adnabyddus Ceiriog, efallai mai ef oedd y mwyaf poblogaidd a dylanwadol o feirdd Cymru yn ail hanner y 19g; roedd yn gyfaill i R. J. Derfel, Creuddynfab ac Idris Fychan; gadawodd Lanarmon am Fanceinion yn 1849 ac agorodd ei siop groser ei hun yno yn 1854; cafodd Creuddynfab waith iddo ar y rheilffordd a bu’n ddylanwad mawr arno, fel athro ar ddisgybl; dychwelodd i Gymru yn 1865 yn orsaf-feistr yn Llanidloes; ceisiai ei farddoniaeth ddyrchafu’r Cymry a chreu diwylliant Cymreig newydd wedi adroddiad sarhaus y Llyfrau Gleision; bardd telynegol ydoedd a ganai ar yr hen alawon Cymreig; mae rhai o’i gerddi’n dal yn boblogaidd heddiw, megis Dafydd y Garreg Wen, Nant y Mynydd, a’r dilyniant Alun Mabon gyda’i linellau enwog am barhad cenedl y Cymry dros y canrifoedd: ‘Aros mae’r mynyddau mawr, / Rhuo trostynt mae y gwynt; / Clywir eto gyda’r wawr / Gân bugeiliaid megis cynt.’
Ei nod fel bardd oedd rhoi geiriau i hen alawon Cymru, a’u troi felly’n ganeuon. Chwiliodd am hanes yr alawon a’r telynorion a’u canai, ac yn Y Bardd a’r Cerddor rhestrodd 1,195 o alawon Cymreig. Dywedodd Idris Fychan fod ganddo ddawn ryfeddol i ddal ysbryd alaw mewn geiriau.FfynhonnellHughes, John (Ceiriog; 1832 – 1887), poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-y-bryn, Llanarmon Dyffryn Ceiriog, Sir Ddinbych, 25 Medi 1832; yn gynnar yn 1849 aeth i Fanceinion, lle bu’n glerc yng ngorsaf nwyddau London Road; gyda Chreuddynfab, R. J. Derfel ac Idris Fychan ffurfiodd gymdeithas lenyddol fechan; dysgodd Creuddynfab ef i ysgrifennu telynegion yn null Burns a Moore, gan ganu am wladgarwch, bywyd gwlad a serch mewn modd syml, naturiol a phoblogaidd; dysgodd R. J. Derfel ef i drysori iaith, traddodiadau a hanes Cymru, a rhoddodd yr enw ‘Ceiriog’ yn ei enw ei hun; gan Idris Fychan cafodd angerdd oes am gasglu hen alawon Cymreig, eu hanes a’r telynorion a’u canai; ei nod fel bardd oedd ysgrifennu geiriau i’r alawon hyn a’u troi’n ganeuon; cyhoeddodd Cant o Ganeuon, ac yn Y Bardd a’r Cerddor rhestrodd 1,195 o alawon; dywedodd Idris Fychan fod ganddo ddawn ryfeddol i ddal ysbryd alaw mewn geiriau; gwelir ei ganeuon orau yn Songs of Wales Brinley Richards; yn 1865 dychwelodd i Gymru yn orsaf-feistr yn Llanidloes, aeth i Dywyn yn 1870, ac yn 1871 daeth yn arolygwr y lein newydd o Gaersŵs i fwyngloddiau plwm y Fan; bu farw 23 Ebrill 1887 a’i gladdu yn Llanwnnog.
Mae llawer o’r caneuon a genir yng Nghymru o hyd yn dwyn ei eiriau: Dafydd y Garreg Wen, Ar Hyd y Nos, Clychau Aberdyfi, Llwyn Onn, Nant y Mynydd, a geiriau Cymraeg Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech a God Bless the Prince of Wales. Fe’u casglwyd yn The Songs of Wales Brinley Richards yn 1873.FfynonellauJohn Ceiriog Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)John Ceiriog Hughes (25 Medi 1832 – 23 Ebrill 1887), bardd o Gymro a chasglwr alawon gwerin, a elwir weithiau’n Robert Burns Cymru; un o wyth o blant, roedd ei fam Phoebe yn fydwraig a wyddai am rinweddau llysiau; dechreuodd farddoni yn Ysgol Nant y Glôg, wedi i’w dad roi llyfr gramadeg Cymraeg iddo gydag adran ar gynghanedd; adferodd symlrwydd a didwylledd i farddoniaeth Gymraeg, fel y gwnaeth Wordsworth a Coleridge i’r Saesneg, a cheisiodd godi statws y Cymry wedi’r Llyfrau Gleision; daeth i sylw cenedlaethol yn Eisteddfod Llangollen 1858 gyda ‘Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân’; daeth ei gasgliad cyntaf, Oriau’r Hwyr, allan yn 1860; ymhlith ei eiriau mae ‘Dafydd y Garreg Wen’ ac ‘Ar Hyd y Nos’, geiriau Cymraeg i ‘God Bless the Prince of Wales’, ‘Clychau Aberdyfi’, ‘Llwyn Onn’ a ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’, a gyhoeddwyd yn The Songs of Wales Brinley Richards (1873); mae cofeb iddo yn neuadd ei bentref genedigol.John Ceiriog Hughes ↗Wicipedia CymraegDan ei enw barddol adnabyddus Ceiriog, efallai mai ef oedd y mwyaf poblogaidd a dylanwadol o feirdd Cymru yn ail hanner y 19g; roedd yn gyfaill i R. J. Derfel, Creuddynfab ac Idris Fychan; gadawodd Lanarmon am Fanceinion yn 1849 ac agorodd ei siop groser ei hun yno yn 1854; cafodd Creuddynfab waith iddo ar y rheilffordd a bu’n ddylanwad mawr arno, fel athro ar ddisgybl; dychwelodd i Gymru yn 1865 yn orsaf-feistr yn Llanidloes; ceisiai ei farddoniaeth ddyrchafu’r Cymry a chreu diwylliant Cymreig newydd wedi adroddiad sarhaus y Llyfrau Gleision; bardd telynegol ydoedd a ganai ar yr hen alawon Cymreig; mae rhai o’i gerddi’n dal yn boblogaidd heddiw, megis Dafydd y Garreg Wen, Nant y Mynydd, a’r dilyniant Alun Mabon gyda’i linellau enwog am barhad cenedl y Cymry dros y canrifoedd: ‘Aros mae’r mynyddau mawr, / Rhuo trostynt mae y gwynt; / Clywir eto gyda’r wawr / Gân bugeiliaid megis cynt.’Hughes, John (Ceiriog; 1832 – 1887), poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-y-bryn, Llanarmon Dyffryn Ceiriog, Sir Ddinbych, 25 Medi 1832; yn gynnar yn 1849 aeth i Fanceinion, lle bu’n glerc yng ngorsaf nwyddau London Road; gyda Chreuddynfab, R. J. Derfel ac Idris Fychan ffurfiodd gymdeithas lenyddol fechan; dysgodd Creuddynfab ef i ysgrifennu telynegion yn null Burns a Moore, gan ganu am wladgarwch, bywyd gwlad a serch mewn modd syml, naturiol a phoblogaidd; dysgodd R. J. Derfel ef i drysori iaith, traddodiadau a hanes Cymru, a rhoddodd yr enw ‘Ceiriog’ yn ei enw ei hun; gan Idris Fychan cafodd angerdd oes am gasglu hen alawon Cymreig, eu hanes a’r telynorion a’u canai; ei nod fel bardd oedd ysgrifennu geiriau i’r alawon hyn a’u troi’n ganeuon; cyhoeddodd Cant o Ganeuon, ac yn Y Bardd a’r Cerddor rhestrodd 1,195 o alawon; dywedodd Idris Fychan fod ganddo ddawn ryfeddol i ddal ysbryd alaw mewn geiriau; gwelir ei ganeuon orau yn Songs of Wales Brinley Richards; yn 1865 dychwelodd i Gymru yn orsaf-feistr yn Llanidloes, aeth i Dywyn yn 1870, ac yn 1871 daeth yn arolygwr y lein newydd o Gaersŵs i fwyngloddiau plwm y Fan; bu farw 23 Ebrill 1887 a’i gladdu yn Llanwnnog.
Wedi i Lyfrau Gleision 1847 sarhau’r Cymry, ceisiai ei ganeuon ddyrchafu’r genedl a rhoi balchder iddi yn ei diwylliant ei hun. Gwnaeth i farddoniaeth Gymraeg yr hyn a wnaeth Wordsworth a Coleridge i’r Saesneg, gan ddod â geiriau syml a theimlad gwir yn ôl. Fe’i galwyd yn Robert Burns Cymru.FfynonellauJohn Ceiriog Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)John Ceiriog Hughes (25 Medi 1832 – 23 Ebrill 1887), bardd o Gymro a chasglwr alawon gwerin, a elwir weithiau’n Robert Burns Cymru; un o wyth o blant, roedd ei fam Phoebe yn fydwraig a wyddai am rinweddau llysiau; dechreuodd farddoni yn Ysgol Nant y Glôg, wedi i’w dad roi llyfr gramadeg Cymraeg iddo gydag adran ar gynghanedd; adferodd symlrwydd a didwylledd i farddoniaeth Gymraeg, fel y gwnaeth Wordsworth a Coleridge i’r Saesneg, a cheisiodd godi statws y Cymry wedi’r Llyfrau Gleision; daeth i sylw cenedlaethol yn Eisteddfod Llangollen 1858 gyda ‘Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân’; daeth ei gasgliad cyntaf, Oriau’r Hwyr, allan yn 1860; ymhlith ei eiriau mae ‘Dafydd y Garreg Wen’ ac ‘Ar Hyd y Nos’, geiriau Cymraeg i ‘God Bless the Prince of Wales’, ‘Clychau Aberdyfi’, ‘Llwyn Onn’ a ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’, a gyhoeddwyd yn The Songs of Wales Brinley Richards (1873); mae cofeb iddo yn neuadd ei bentref genedigol.John Ceiriog Hughes ↗Wicipedia CymraegDan ei enw barddol adnabyddus Ceiriog, efallai mai ef oedd y mwyaf poblogaidd a dylanwadol o feirdd Cymru yn ail hanner y 19g; roedd yn gyfaill i R. J. Derfel, Creuddynfab ac Idris Fychan; gadawodd Lanarmon am Fanceinion yn 1849 ac agorodd ei siop groser ei hun yno yn 1854; cafodd Creuddynfab waith iddo ar y rheilffordd a bu’n ddylanwad mawr arno, fel athro ar ddisgybl; dychwelodd i Gymru yn 1865 yn orsaf-feistr yn Llanidloes; ceisiai ei farddoniaeth ddyrchafu’r Cymry a chreu diwylliant Cymreig newydd wedi adroddiad sarhaus y Llyfrau Gleision; bardd telynegol ydoedd a ganai ar yr hen alawon Cymreig; mae rhai o’i gerddi’n dal yn boblogaidd heddiw, megis Dafydd y Garreg Wen, Nant y Mynydd, a’r dilyniant Alun Mabon gyda’i linellau enwog am barhad cenedl y Cymry dros y canrifoedd: ‘Aros mae’r mynyddau mawr, / Rhuo trostynt mae y gwynt; / Clywir eto gyda’r wawr / Gân bugeiliaid megis cynt.’
Yn ei ddilyniant o gerddi Alun Mabon, hanes bugail, ceir ei linellau enwocaf, am barhad cenedl y Cymry dros y canrifoedd.FfynhonnellJohn Ceiriog Hughes ↗Wicipedia CymraegDan ei enw barddol adnabyddus Ceiriog, efallai mai ef oedd y mwyaf poblogaidd a dylanwadol o feirdd Cymru yn ail hanner y 19g; roedd yn gyfaill i R. J. Derfel, Creuddynfab ac Idris Fychan; gadawodd Lanarmon am Fanceinion yn 1849 ac agorodd ei siop groser ei hun yno yn 1854; cafodd Creuddynfab waith iddo ar y rheilffordd a bu’n ddylanwad mawr arno, fel athro ar ddisgybl; dychwelodd i Gymru yn 1865 yn orsaf-feistr yn Llanidloes; ceisiai ei farddoniaeth ddyrchafu’r Cymry a chreu diwylliant Cymreig newydd wedi adroddiad sarhaus y Llyfrau Gleision; bardd telynegol ydoedd a ganai ar yr hen alawon Cymreig; mae rhai o’i gerddi’n dal yn boblogaidd heddiw, megis Dafydd y Garreg Wen, Nant y Mynydd, a’r dilyniant Alun Mabon gyda’i linellau enwog am barhad cenedl y Cymry dros y canrifoedd: ‘Aros mae’r mynyddau mawr, / Rhuo trostynt mae y gwynt; / Clywir eto gyda’r wawr / Gân bugeiliaid megis cynt.’
Aros mae’r mynyddau mawr, / Rhuo trostynt mae y gwynt; / Clywir eto gyda’r wawr / Gân bugeiliaid megis cynt.
Ceiriog, Alun Mabon
Yn 1865 daeth adref i Gymru yn orsaf-feistr yn Llanidloes ar Reilffyrdd y Cambrian. Wedi cyfnod yn Nhywyn, yn 1871 daeth yn arolygwr y lein newydd o Gaersŵs i fwyngloddiau plwm y Fan. Bu farw ar 23 Ebrill 1887 a’i gladdu yn Llanwnnog, ac mae cofeb iddo yn neuadd ei bentref genedigol, Llanarmon.FfynonellauHughes, John (Ceiriog; 1832 – 1887), poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-y-bryn, Llanarmon Dyffryn Ceiriog, Sir Ddinbych, 25 Medi 1832; yn gynnar yn 1849 aeth i Fanceinion, lle bu’n glerc yng ngorsaf nwyddau London Road; gyda Chreuddynfab, R. J. Derfel ac Idris Fychan ffurfiodd gymdeithas lenyddol fechan; dysgodd Creuddynfab ef i ysgrifennu telynegion yn null Burns a Moore, gan ganu am wladgarwch, bywyd gwlad a serch mewn modd syml, naturiol a phoblogaidd; dysgodd R. J. Derfel ef i drysori iaith, traddodiadau a hanes Cymru, a rhoddodd yr enw ‘Ceiriog’ yn ei enw ei hun; gan Idris Fychan cafodd angerdd oes am gasglu hen alawon Cymreig, eu hanes a’r telynorion a’u canai; ei nod fel bardd oedd ysgrifennu geiriau i’r alawon hyn a’u troi’n ganeuon; cyhoeddodd Cant o Ganeuon, ac yn Y Bardd a’r Cerddor rhestrodd 1,195 o alawon; dywedodd Idris Fychan fod ganddo ddawn ryfeddol i ddal ysbryd alaw mewn geiriau; gwelir ei ganeuon orau yn Songs of Wales Brinley Richards; yn 1865 dychwelodd i Gymru yn orsaf-feistr yn Llanidloes, aeth i Dywyn yn 1870, ac yn 1871 daeth yn arolygwr y lein newydd o Gaersŵs i fwyngloddiau plwm y Fan; bu farw 23 Ebrill 1887 a’i gladdu yn Llanwnnog.John Ceiriog Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)John Ceiriog Hughes (25 Medi 1832 – 23 Ebrill 1887), bardd o Gymro a chasglwr alawon gwerin, a elwir weithiau’n Robert Burns Cymru; un o wyth o blant, roedd ei fam Phoebe yn fydwraig a wyddai am rinweddau llysiau; dechreuodd farddoni yn Ysgol Nant y Glôg, wedi i’w dad roi llyfr gramadeg Cymraeg iddo gydag adran ar gynghanedd; adferodd symlrwydd a didwylledd i farddoniaeth Gymraeg, fel y gwnaeth Wordsworth a Coleridge i’r Saesneg, a cheisiodd godi statws y Cymry wedi’r Llyfrau Gleision; daeth i sylw cenedlaethol yn Eisteddfod Llangollen 1858 gyda ‘Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân’; daeth ei gasgliad cyntaf, Oriau’r Hwyr, allan yn 1860; ymhlith ei eiriau mae ‘Dafydd y Garreg Wen’ ac ‘Ar Hyd y Nos’, geiriau Cymraeg i ‘God Bless the Prince of Wales’, ‘Clychau Aberdyfi’, ‘Llwyn Onn’ a ‘Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech’, a gyhoeddwyd yn The Songs of Wales Brinley Richards (1873); mae cofeb iddo yn neuadd ei bentref genedigol.
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf