Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1831–1900
Dyfeisiwr o deulu o Gorwen a adeiladodd y meicroffon carbon yn 1878 ac a oedd y cyntaf i anfon a derbyn tonnau radio, yn 1879.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Roedd David Edward Hughes, mab i deulu cerddorol o’r Bala, yn delynor, yn athro cerdd ac yn un o ddyfeiswyr mawr ei oes. Cariai ei delegraff argraffu negeseuon Ewrop, achosodd ei feicroffon yn 1878 gyffro mawr, ac yn 1879 anfonodd a daliodd donnau radio ar hyd stryd yn Llundain, flynyddoedd cyn i neb wybod bod y fath donnau’n bod.FfynonellauHughes, David Edward (1829 – 1900), physicist and inventor ↗Edwin Augustine Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mehefin 1829 yn Llundain (mae rhai’n dal iddo gael ei eni yn Green y Ddwyryd, ger Corwen), mab David Hughes, o’r Bala yn wreiddiol; aeth gyda’i deulu i Virginia yn 1840 a chafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky; yn 19 oed fe’i gwnaed yn athro cerddoriaeth yno, a’r flwyddyn wedyn yn athro athroniaeth naturiol hefyd; yn un ar hugain dyfeisiodd delegraff argraffu tra dyfeisgar, a orffennwyd ac a batentwyd yn 1855 ac a fabwysiadwyd y flwyddyn wedyn gan yr American Telegraph Company; yn 1860 prynodd llywodraeth Ffrainc ef, ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd ar waith drwy Ewrop gyfan, gan ddod ag enwogrwydd a chyfoeth iddo; ymsefydlodd yn Llundain yn 1875; yn 1878 cyflwynodd y meicroffon, a achosodd gyffro mawr; yn ei flynyddoedd olaf, wrth arbrofi â chylchedau anwythol, cynhyrchodd donnau electromagnetig a’u canfod â’i ‘coherer’ o leiaf 200 llath i ffwrdd; gwnâi offerynnau sensitif o hoelion, blychau pils a chwyr selio, a dywedid ei fod ‘yn meddwl â’i ddwylo’; bu farw yn Llundain ar 22 Ionawr 1900.David Edward Hughes ↗Wicipedia CymraegGwyddonydd, telynor a dyfeisiwr o Gymru oedd David Edward Hughes, a anwyd yng Nghorwen neu o bosib Llundain; dyfeisiodd y teledeipiadur yn 1855 a’r meicroffon yn 1878; ei dad oedd David Hughes o’r Bala; roedd yn frawd iau i’r telynor Joseph Hughes; yn 19 oed daeth yn athro cerddoriaeth yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky, a’r flwyddyn ddilynol cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol yno hefyd; prynodd Llywodraeth yr U.D. ei delegraff yn 1860 ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd yn cael ei ddefnyddio drwy Ewrop, a daeth y Hughes Telegraph System yn safon drwy Ewrop; yn 1879 trosglwyddodd signalau radio o un pen i Great Portland Street, Llundain, i’r llall, wyth mlynedd cyn i Heinrich Hertz gael y clod am wneud yr un peth, ac ugain mlynedd cyn darllediad radio Marconi; mae ymhlith y gwyddonwyr gyda’r nifer mwyaf o anrhydeddau erioed, gan gynnwys Medal Aur Fawr Arddangosfa Paris (1867), medal aur y Gymdeithas Frenhinol (1885), Medal Aur Albert (1897) a’r Lleng Anrhydedd.David E. Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Darllenwyd ei bapur ar y meicroffon i’r Gymdeithas Frenhinol gan Thomas Henry Huxley ar 8 Mai 1878; dangosodd yr effaith â hoelen haearn wedi’i gosod ar draws dwy hoelen arall; yn 1879 canfu ‘donnau awyrol’ o wreichion wrth gario’i gyfarpar i lawr y stryd, hyd at tua 500 llath, naw mlynedd cyn i Heinrich Hertz brofi bod tonnau radio’n bod yn 1888; ar 20 Chwefror 1880 dangosodd hyn i wŷr blaenllaw’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ym Mehefin 1880 ac enillodd ei Medal Frenhinol yn 1885; wedi ei farw creodd y Gymdeithas Frenhinol Fedal Hughes er anrhydedd iddo, a roddwyd gyntaf yn 1902, am ddarganfyddiad gwreiddiol yn y gwyddorau ffisegol; datblygodd hefyd y glorian anwythiad, a ddefnyddiwyd wedyn mewn synwyryddion metel; gadawodd y rhan fwyaf o’i ffortiwn i bedwar ysbyty yn Llundain, y Middlesex, y London, King’s College a Charing Cross; fe’i claddwyd ym Mynwent Highgate.
| Ganed | 1829–1831, Llundain neu Gorwen; teulu o’r Bala |
|---|---|
| Enwogrwydd cynnar | Telynor ac athro cerddoriaeth yn Kentucky |
| Dyfeisiadau | Telegraff argraffu (1855); y meicroffon (1878) |
| Radio | Anfon a derbyn tonnau radio yn Llundain, 1879 |
| Anrhydeddau | Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, 1880; y Fedal Frenhinol, 1885 |
| Bu farw | 22 Ionawr 1900, Llundain |
Roedd David Edward Hughes yn fab i David Hughes, gŵr o’r Bala, ac yn frawd iau i’r telynor Joseph Hughes. Symudai’r teulu o le i le, felly nid yw man ei eni’n sicr: dywed rhai Llundain, eraill Green y Ddwyryd ger Corwen. Tua 1840 ymfudodd y teulu i Virginia.FfynonellauHughes, David Edward (1829 – 1900), physicist and inventor ↗Edwin Augustine Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mehefin 1829 yn Llundain (mae rhai’n dal iddo gael ei eni yn Green y Ddwyryd, ger Corwen), mab David Hughes, o’r Bala yn wreiddiol; aeth gyda’i deulu i Virginia yn 1840 a chafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky; yn 19 oed fe’i gwnaed yn athro cerddoriaeth yno, a’r flwyddyn wedyn yn athro athroniaeth naturiol hefyd; yn un ar hugain dyfeisiodd delegraff argraffu tra dyfeisgar, a orffennwyd ac a batentwyd yn 1855 ac a fabwysiadwyd y flwyddyn wedyn gan yr American Telegraph Company; yn 1860 prynodd llywodraeth Ffrainc ef, ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd ar waith drwy Ewrop gyfan, gan ddod ag enwogrwydd a chyfoeth iddo; ymsefydlodd yn Llundain yn 1875; yn 1878 cyflwynodd y meicroffon, a achosodd gyffro mawr; yn ei flynyddoedd olaf, wrth arbrofi â chylchedau anwythol, cynhyrchodd donnau electromagnetig a’u canfod â’i ‘coherer’ o leiaf 200 llath i ffwrdd; gwnâi offerynnau sensitif o hoelion, blychau pils a chwyr selio, a dywedid ei fod ‘yn meddwl â’i ddwylo’; bu farw yn Llundain ar 22 Ionawr 1900.David Edward Hughes ↗Wicipedia CymraegGwyddonydd, telynor a dyfeisiwr o Gymru oedd David Edward Hughes, a anwyd yng Nghorwen neu o bosib Llundain; dyfeisiodd y teledeipiadur yn 1855 a’r meicroffon yn 1878; ei dad oedd David Hughes o’r Bala; roedd yn frawd iau i’r telynor Joseph Hughes; yn 19 oed daeth yn athro cerddoriaeth yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky, a’r flwyddyn ddilynol cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol yno hefyd; prynodd Llywodraeth yr U.D. ei delegraff yn 1860 ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd yn cael ei ddefnyddio drwy Ewrop, a daeth y Hughes Telegraph System yn safon drwy Ewrop; yn 1879 trosglwyddodd signalau radio o un pen i Great Portland Street, Llundain, i’r llall, wyth mlynedd cyn i Heinrich Hertz gael y clod am wneud yr un peth, ac ugain mlynedd cyn darllediad radio Marconi; mae ymhlith y gwyddonwyr gyda’r nifer mwyaf o anrhydeddau erioed, gan gynnwys Medal Aur Fawr Arddangosfa Paris (1867), medal aur y Gymdeithas Frenhinol (1885), Medal Aur Albert (1897) a’r Lleng Anrhydedd.
Roedd yn gerddor dawnus o’i blentyndod. Yn bedair ar bymtheg fe’i gwnaed yn athro cerddoriaeth yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky, lle bu’n fyfyriwr, a’r flwyddyn wedyn cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol hefyd.FfynonellauHughes, David Edward (1829 – 1900), physicist and inventor ↗Edwin Augustine Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mehefin 1829 yn Llundain (mae rhai’n dal iddo gael ei eni yn Green y Ddwyryd, ger Corwen), mab David Hughes, o’r Bala yn wreiddiol; aeth gyda’i deulu i Virginia yn 1840 a chafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky; yn 19 oed fe’i gwnaed yn athro cerddoriaeth yno, a’r flwyddyn wedyn yn athro athroniaeth naturiol hefyd; yn un ar hugain dyfeisiodd delegraff argraffu tra dyfeisgar, a orffennwyd ac a batentwyd yn 1855 ac a fabwysiadwyd y flwyddyn wedyn gan yr American Telegraph Company; yn 1860 prynodd llywodraeth Ffrainc ef, ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd ar waith drwy Ewrop gyfan, gan ddod ag enwogrwydd a chyfoeth iddo; ymsefydlodd yn Llundain yn 1875; yn 1878 cyflwynodd y meicroffon, a achosodd gyffro mawr; yn ei flynyddoedd olaf, wrth arbrofi â chylchedau anwythol, cynhyrchodd donnau electromagnetig a’u canfod â’i ‘coherer’ o leiaf 200 llath i ffwrdd; gwnâi offerynnau sensitif o hoelion, blychau pils a chwyr selio, a dywedid ei fod ‘yn meddwl â’i ddwylo’; bu farw yn Llundain ar 22 Ionawr 1900.David Edward Hughes ↗Wicipedia CymraegGwyddonydd, telynor a dyfeisiwr o Gymru oedd David Edward Hughes, a anwyd yng Nghorwen neu o bosib Llundain; dyfeisiodd y teledeipiadur yn 1855 a’r meicroffon yn 1878; ei dad oedd David Hughes o’r Bala; roedd yn frawd iau i’r telynor Joseph Hughes; yn 19 oed daeth yn athro cerddoriaeth yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky, a’r flwyddyn ddilynol cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol yno hefyd; prynodd Llywodraeth yr U.D. ei delegraff yn 1860 ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd yn cael ei ddefnyddio drwy Ewrop, a daeth y Hughes Telegraph System yn safon drwy Ewrop; yn 1879 trosglwyddodd signalau radio o un pen i Great Portland Street, Llundain, i’r llall, wyth mlynedd cyn i Heinrich Hertz gael y clod am wneud yr un peth, ac ugain mlynedd cyn darllediad radio Marconi; mae ymhlith y gwyddonwyr gyda’r nifer mwyaf o anrhydeddau erioed, gan gynnwys Medal Aur Fawr Arddangosfa Paris (1867), medal aur y Gymdeithas Frenhinol (1885), Medal Aur Albert (1897) a’r Lleng Anrhydedd.
Yn un ar hugain dyfeisiodd delegraff argraffu tra dyfeisgar. Rhoddodd y gorau i ddysgu er mwyn ei berffeithio, ac yn 1855 roedd wedi’i orffen a’i batentu. Mabwysiadodd yr American Telegraph Company ef, ac yn 1860 prynodd llywodraeth Ffrainc ef ar gyfer ei llinellau. O fewn ychydig flynyddoedd roedd ar waith drwy Ewrop gyfan, a daeth telegraff Hughes yn safon drwy’r cyfandir.FfynonellauHughes, David Edward (1829 – 1900), physicist and inventor ↗Edwin Augustine Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mehefin 1829 yn Llundain (mae rhai’n dal iddo gael ei eni yn Green y Ddwyryd, ger Corwen), mab David Hughes, o’r Bala yn wreiddiol; aeth gyda’i deulu i Virginia yn 1840 a chafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky; yn 19 oed fe’i gwnaed yn athro cerddoriaeth yno, a’r flwyddyn wedyn yn athro athroniaeth naturiol hefyd; yn un ar hugain dyfeisiodd delegraff argraffu tra dyfeisgar, a orffennwyd ac a batentwyd yn 1855 ac a fabwysiadwyd y flwyddyn wedyn gan yr American Telegraph Company; yn 1860 prynodd llywodraeth Ffrainc ef, ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd ar waith drwy Ewrop gyfan, gan ddod ag enwogrwydd a chyfoeth iddo; ymsefydlodd yn Llundain yn 1875; yn 1878 cyflwynodd y meicroffon, a achosodd gyffro mawr; yn ei flynyddoedd olaf, wrth arbrofi â chylchedau anwythol, cynhyrchodd donnau electromagnetig a’u canfod â’i ‘coherer’ o leiaf 200 llath i ffwrdd; gwnâi offerynnau sensitif o hoelion, blychau pils a chwyr selio, a dywedid ei fod ‘yn meddwl â’i ddwylo’; bu farw yn Llundain ar 22 Ionawr 1900.David Edward Hughes ↗Wicipedia CymraegGwyddonydd, telynor a dyfeisiwr o Gymru oedd David Edward Hughes, a anwyd yng Nghorwen neu o bosib Llundain; dyfeisiodd y teledeipiadur yn 1855 a’r meicroffon yn 1878; ei dad oedd David Hughes o’r Bala; roedd yn frawd iau i’r telynor Joseph Hughes; yn 19 oed daeth yn athro cerddoriaeth yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky, a’r flwyddyn ddilynol cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol yno hefyd; prynodd Llywodraeth yr U.D. ei delegraff yn 1860 ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd yn cael ei ddefnyddio drwy Ewrop, a daeth y Hughes Telegraph System yn safon drwy Ewrop; yn 1879 trosglwyddodd signalau radio o un pen i Great Portland Street, Llundain, i’r llall, wyth mlynedd cyn i Heinrich Hertz gael y clod am wneud yr un peth, ac ugain mlynedd cyn darllediad radio Marconi; mae ymhlith y gwyddonwyr gyda’r nifer mwyaf o anrhydeddau erioed, gan gynnwys Medal Aur Fawr Arddangosfa Paris (1867), medal aur y Gymdeithas Frenhinol (1885), Medal Aur Albert (1897) a’r Lleng Anrhydedd.
Ymsefydlodd yn Llundain. Yn 1878 dangosodd y byddai cyswllt llac rhwng darnau o garbon, neu hyd yn oed dair hoelen haearn wedi’u gosod ar draws ei gilydd, yn dal y seiniau gwannaf. Darllenwyd ei bapur i’r Gymdeithas Frenhinol ar 8 Mai 1878, ac achosodd ei ‘feicroffon’ gyffro mawr.FfynonellauHughes, David Edward (1829 – 1900), physicist and inventor ↗Edwin Augustine Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mehefin 1829 yn Llundain (mae rhai’n dal iddo gael ei eni yn Green y Ddwyryd, ger Corwen), mab David Hughes, o’r Bala yn wreiddiol; aeth gyda’i deulu i Virginia yn 1840 a chafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky; yn 19 oed fe’i gwnaed yn athro cerddoriaeth yno, a’r flwyddyn wedyn yn athro athroniaeth naturiol hefyd; yn un ar hugain dyfeisiodd delegraff argraffu tra dyfeisgar, a orffennwyd ac a batentwyd yn 1855 ac a fabwysiadwyd y flwyddyn wedyn gan yr American Telegraph Company; yn 1860 prynodd llywodraeth Ffrainc ef, ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd ar waith drwy Ewrop gyfan, gan ddod ag enwogrwydd a chyfoeth iddo; ymsefydlodd yn Llundain yn 1875; yn 1878 cyflwynodd y meicroffon, a achosodd gyffro mawr; yn ei flynyddoedd olaf, wrth arbrofi â chylchedau anwythol, cynhyrchodd donnau electromagnetig a’u canfod â’i ‘coherer’ o leiaf 200 llath i ffwrdd; gwnâi offerynnau sensitif o hoelion, blychau pils a chwyr selio, a dywedid ei fod ‘yn meddwl â’i ddwylo’; bu farw yn Llundain ar 22 Ionawr 1900.David E. Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Darllenwyd ei bapur ar y meicroffon i’r Gymdeithas Frenhinol gan Thomas Henry Huxley ar 8 Mai 1878; dangosodd yr effaith â hoelen haearn wedi’i gosod ar draws dwy hoelen arall; yn 1879 canfu ‘donnau awyrol’ o wreichion wrth gario’i gyfarpar i lawr y stryd, hyd at tua 500 llath, naw mlynedd cyn i Heinrich Hertz brofi bod tonnau radio’n bod yn 1888; ar 20 Chwefror 1880 dangosodd hyn i wŷr blaenllaw’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ym Mehefin 1880 ac enillodd ei Medal Frenhinol yn 1885; wedi ei farw creodd y Gymdeithas Frenhinol Fedal Hughes er anrhydedd iddo, a roddwyd gyntaf yn 1902, am ddarganfyddiad gwreiddiol yn y gwyddorau ffisegol; datblygodd hefyd y glorian anwythiad, a ddefnyddiwyd wedyn mewn synwyryddion metel; gadawodd y rhan fwyaf o’i ffortiwn i bedwar ysbyty yn Llundain, y Middlesex, y London, King’s College a Charing Cross; fe’i claddwyd ym Mynwent Highgate.
Adeiladai ei offerynnau cain o’r pethau plaenaf, hoelion, blychau pils a chwyr selio. Dywedid amdano ei fod ‘yn meddwl â’i ddwylo’.FfynhonnellHughes, David Edward (1829 – 1900), physicist and inventor ↗Edwin Augustine Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mehefin 1829 yn Llundain (mae rhai’n dal iddo gael ei eni yn Green y Ddwyryd, ger Corwen), mab David Hughes, o’r Bala yn wreiddiol; aeth gyda’i deulu i Virginia yn 1840 a chafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky; yn 19 oed fe’i gwnaed yn athro cerddoriaeth yno, a’r flwyddyn wedyn yn athro athroniaeth naturiol hefyd; yn un ar hugain dyfeisiodd delegraff argraffu tra dyfeisgar, a orffennwyd ac a batentwyd yn 1855 ac a fabwysiadwyd y flwyddyn wedyn gan yr American Telegraph Company; yn 1860 prynodd llywodraeth Ffrainc ef, ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd ar waith drwy Ewrop gyfan, gan ddod ag enwogrwydd a chyfoeth iddo; ymsefydlodd yn Llundain yn 1875; yn 1878 cyflwynodd y meicroffon, a achosodd gyffro mawr; yn ei flynyddoedd olaf, wrth arbrofi â chylchedau anwythol, cynhyrchodd donnau electromagnetig a’u canfod â’i ‘coherer’ o leiaf 200 llath i ffwrdd; gwnâi offerynnau sensitif o hoelion, blychau pils a chwyr selio, a dywedid ei fod ‘yn meddwl â’i ddwylo’; bu farw yn Llundain ar 22 Ionawr 1900.
Yn 1879, wrth weithio â gwreichion a’i feicroffon, canfu y gallai ddal signalau a anfonwyd drwy’r awyr. Gan gario’i dderbynnydd ar hyd Great Portland Street yn Llundain, daliodd hwy hyd at tua 500 llath i ffwrdd. Roedd hyn naw mlynedd cyn i Heinrich Hertz brofi bod tonnau radio’n bod, a rhyw ugain mlynedd cyn darllediadau Marconi.FfynonellauDavid E. Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Darllenwyd ei bapur ar y meicroffon i’r Gymdeithas Frenhinol gan Thomas Henry Huxley ar 8 Mai 1878; dangosodd yr effaith â hoelen haearn wedi’i gosod ar draws dwy hoelen arall; yn 1879 canfu ‘donnau awyrol’ o wreichion wrth gario’i gyfarpar i lawr y stryd, hyd at tua 500 llath, naw mlynedd cyn i Heinrich Hertz brofi bod tonnau radio’n bod yn 1888; ar 20 Chwefror 1880 dangosodd hyn i wŷr blaenllaw’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ym Mehefin 1880 ac enillodd ei Medal Frenhinol yn 1885; wedi ei farw creodd y Gymdeithas Frenhinol Fedal Hughes er anrhydedd iddo, a roddwyd gyntaf yn 1902, am ddarganfyddiad gwreiddiol yn y gwyddorau ffisegol; datblygodd hefyd y glorian anwythiad, a ddefnyddiwyd wedyn mewn synwyryddion metel; gadawodd y rhan fwyaf o’i ffortiwn i bedwar ysbyty yn Llundain, y Middlesex, y London, King’s College a Charing Cross; fe’i claddwyd ym Mynwent Highgate.David Edward Hughes ↗Wicipedia CymraegGwyddonydd, telynor a dyfeisiwr o Gymru oedd David Edward Hughes, a anwyd yng Nghorwen neu o bosib Llundain; dyfeisiodd y teledeipiadur yn 1855 a’r meicroffon yn 1878; ei dad oedd David Hughes o’r Bala; roedd yn frawd iau i’r telynor Joseph Hughes; yn 19 oed daeth yn athro cerddoriaeth yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky, a’r flwyddyn ddilynol cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol yno hefyd; prynodd Llywodraeth yr U.D. ei delegraff yn 1860 ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd yn cael ei ddefnyddio drwy Ewrop, a daeth y Hughes Telegraph System yn safon drwy Ewrop; yn 1879 trosglwyddodd signalau radio o un pen i Great Portland Street, Llundain, i’r llall, wyth mlynedd cyn i Heinrich Hertz gael y clod am wneud yr un peth, ac ugain mlynedd cyn darllediad radio Marconi; mae ymhlith y gwyddonwyr gyda’r nifer mwyaf o anrhydeddau erioed, gan gynnwys Medal Aur Fawr Arddangosfa Paris (1867), medal aur y Gymdeithas Frenhinol (1885), Medal Aur Albert (1897) a’r Lleng Anrhydedd.Hughes, David Edward (1829 – 1900), physicist and inventor ↗Edwin Augustine Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mehefin 1829 yn Llundain (mae rhai’n dal iddo gael ei eni yn Green y Ddwyryd, ger Corwen), mab David Hughes, o’r Bala yn wreiddiol; aeth gyda’i deulu i Virginia yn 1840 a chafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky; yn 19 oed fe’i gwnaed yn athro cerddoriaeth yno, a’r flwyddyn wedyn yn athro athroniaeth naturiol hefyd; yn un ar hugain dyfeisiodd delegraff argraffu tra dyfeisgar, a orffennwyd ac a batentwyd yn 1855 ac a fabwysiadwyd y flwyddyn wedyn gan yr American Telegraph Company; yn 1860 prynodd llywodraeth Ffrainc ef, ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd ar waith drwy Ewrop gyfan, gan ddod ag enwogrwydd a chyfoeth iddo; ymsefydlodd yn Llundain yn 1875; yn 1878 cyflwynodd y meicroffon, a achosodd gyffro mawr; yn ei flynyddoedd olaf, wrth arbrofi â chylchedau anwythol, cynhyrchodd donnau electromagnetig a’u canfod â’i ‘coherer’ o leiaf 200 llath i ffwrdd; gwnâi offerynnau sensitif o hoelion, blychau pils a chwyr selio, a dywedid ei fod ‘yn meddwl â’i ddwylo’; bu farw yn Llundain ar 22 Ionawr 1900.
Ar 20 Chwefror 1880 dangosodd ei ddarganfyddiad i wŷr blaenllaw’r Gymdeithas Frenhinol. Fisoedd wedyn, ym Mehefin 1880, fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol, ac yn 1885 enillodd ei Medal Frenhinol.FfynhonnellDavid E. Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Darllenwyd ei bapur ar y meicroffon i’r Gymdeithas Frenhinol gan Thomas Henry Huxley ar 8 Mai 1878; dangosodd yr effaith â hoelen haearn wedi’i gosod ar draws dwy hoelen arall; yn 1879 canfu ‘donnau awyrol’ o wreichion wrth gario’i gyfarpar i lawr y stryd, hyd at tua 500 llath, naw mlynedd cyn i Heinrich Hertz brofi bod tonnau radio’n bod yn 1888; ar 20 Chwefror 1880 dangosodd hyn i wŷr blaenllaw’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ym Mehefin 1880 ac enillodd ei Medal Frenhinol yn 1885; wedi ei farw creodd y Gymdeithas Frenhinol Fedal Hughes er anrhydedd iddo, a roddwyd gyntaf yn 1902, am ddarganfyddiad gwreiddiol yn y gwyddorau ffisegol; datblygodd hefyd y glorian anwythiad, a ddefnyddiwyd wedyn mewn synwyryddion metel; gadawodd y rhan fwyaf o’i ffortiwn i bedwar ysbyty yn Llundain, y Middlesex, y London, King’s College a Charing Cross; fe’i claddwyd ym Mynwent Highgate.
Prin yw’r gwyddonwyr a gafodd y fath anrhydedd. Enillodd Fedal Aur Fawr Arddangosfa Paris yn 1867 a Medal Aur Albert yn 1897, a gwnaeth Napoleon III ef yn aelod o’r Lleng Anrhydedd. Rhoddodd yr Eidal, Awstria, Rwsia, Sbaen a gwledydd eraill eu hurddau iddo hefyd.FfynonellauDavid Edward Hughes ↗Wicipedia CymraegGwyddonydd, telynor a dyfeisiwr o Gymru oedd David Edward Hughes, a anwyd yng Nghorwen neu o bosib Llundain; dyfeisiodd y teledeipiadur yn 1855 a’r meicroffon yn 1878; ei dad oedd David Hughes o’r Bala; roedd yn frawd iau i’r telynor Joseph Hughes; yn 19 oed daeth yn athro cerddoriaeth yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky, a’r flwyddyn ddilynol cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol yno hefyd; prynodd Llywodraeth yr U.D. ei delegraff yn 1860 ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd yn cael ei ddefnyddio drwy Ewrop, a daeth y Hughes Telegraph System yn safon drwy Ewrop; yn 1879 trosglwyddodd signalau radio o un pen i Great Portland Street, Llundain, i’r llall, wyth mlynedd cyn i Heinrich Hertz gael y clod am wneud yr un peth, ac ugain mlynedd cyn darllediad radio Marconi; mae ymhlith y gwyddonwyr gyda’r nifer mwyaf o anrhydeddau erioed, gan gynnwys Medal Aur Fawr Arddangosfa Paris (1867), medal aur y Gymdeithas Frenhinol (1885), Medal Aur Albert (1897) a’r Lleng Anrhydedd.David E. Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Darllenwyd ei bapur ar y meicroffon i’r Gymdeithas Frenhinol gan Thomas Henry Huxley ar 8 Mai 1878; dangosodd yr effaith â hoelen haearn wedi’i gosod ar draws dwy hoelen arall; yn 1879 canfu ‘donnau awyrol’ o wreichion wrth gario’i gyfarpar i lawr y stryd, hyd at tua 500 llath, naw mlynedd cyn i Heinrich Hertz brofi bod tonnau radio’n bod yn 1888; ar 20 Chwefror 1880 dangosodd hyn i wŷr blaenllaw’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ym Mehefin 1880 ac enillodd ei Medal Frenhinol yn 1885; wedi ei farw creodd y Gymdeithas Frenhinol Fedal Hughes er anrhydedd iddo, a roddwyd gyntaf yn 1902, am ddarganfyddiad gwreiddiol yn y gwyddorau ffisegol; datblygodd hefyd y glorian anwythiad, a ddefnyddiwyd wedyn mewn synwyryddion metel; gadawodd y rhan fwyaf o’i ffortiwn i bedwar ysbyty yn Llundain, y Middlesex, y London, King’s College a Charing Cross; fe’i claddwyd ym Mynwent Highgate.
Bu farw David Edward Hughes yn Llundain ar 22 Ionawr 1900 a’i gladdu yn Highgate. Gadawodd y rhan fwyaf o’i ffortiwn i bedwar ysbyty yn Llundain. Creodd y Gymdeithas Frenhinol Fedal Hughes er cof amdano, a roddir ers 1902 am ddarganfyddiad gwreiddiol yn y gwyddorau ffisegol.FfynonellauHughes, David Edward (1829 – 1900), physicist and inventor ↗Edwin Augustine Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 18 Mehefin 1829 yn Llundain (mae rhai’n dal iddo gael ei eni yn Green y Ddwyryd, ger Corwen), mab David Hughes, o’r Bala yn wreiddiol; aeth gyda’i deulu i Virginia yn 1840 a chafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Joseff, Bardstown, Kentucky; yn 19 oed fe’i gwnaed yn athro cerddoriaeth yno, a’r flwyddyn wedyn yn athro athroniaeth naturiol hefyd; yn un ar hugain dyfeisiodd delegraff argraffu tra dyfeisgar, a orffennwyd ac a batentwyd yn 1855 ac a fabwysiadwyd y flwyddyn wedyn gan yr American Telegraph Company; yn 1860 prynodd llywodraeth Ffrainc ef, ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd ar waith drwy Ewrop gyfan, gan ddod ag enwogrwydd a chyfoeth iddo; ymsefydlodd yn Llundain yn 1875; yn 1878 cyflwynodd y meicroffon, a achosodd gyffro mawr; yn ei flynyddoedd olaf, wrth arbrofi â chylchedau anwythol, cynhyrchodd donnau electromagnetig a’u canfod â’i ‘coherer’ o leiaf 200 llath i ffwrdd; gwnâi offerynnau sensitif o hoelion, blychau pils a chwyr selio, a dywedid ei fod ‘yn meddwl â’i ddwylo’; bu farw yn Llundain ar 22 Ionawr 1900.David E. Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Darllenwyd ei bapur ar y meicroffon i’r Gymdeithas Frenhinol gan Thomas Henry Huxley ar 8 Mai 1878; dangosodd yr effaith â hoelen haearn wedi’i gosod ar draws dwy hoelen arall; yn 1879 canfu ‘donnau awyrol’ o wreichion wrth gario’i gyfarpar i lawr y stryd, hyd at tua 500 llath, naw mlynedd cyn i Heinrich Hertz brofi bod tonnau radio’n bod yn 1888; ar 20 Chwefror 1880 dangosodd hyn i wŷr blaenllaw’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ym Mehefin 1880 ac enillodd ei Medal Frenhinol yn 1885; wedi ei farw creodd y Gymdeithas Frenhinol Fedal Hughes er anrhydedd iddo, a roddwyd gyntaf yn 1902, am ddarganfyddiad gwreiddiol yn y gwyddorau ffisegol; datblygodd hefyd y glorian anwythiad, a ddefnyddiwyd wedyn mewn synwyryddion metel; gadawodd y rhan fwyaf o’i ffortiwn i bedwar ysbyty yn Llundain, y Middlesex, y London, King’s College a Charing Cross; fe’i claddwyd ym Mynwent Highgate.
Mae David Edward Hughes yn dangos ei feicroffon carbon, cyndad pob meicroffon ers hynny. Mae’n rhoi’r ddyfais i’r byd heb batent.
Y meicroffonMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Yr hafalnod, y gell danwydd, y meicroffon a’r rhyngrwyd.
1/10Robert Recorde c. 1512–1558SG
2/10Syr William Grove 1811–1896AW
3/10Alfred Russel Wallace 1823–1913DH
4/10David Edward Hughes 1831–1900SP
5/10Syr William Preece 1834–1913DD
6/10Donald Davies 1924–2000BJ
7/10Brian Josephson born 1940SG
8/10Syr Clive Granger 1934–2009SE
9/10Syr Martin Evans b. 1941TJ
10/10Tom Parry Jones 1935–2013Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf