Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1832–1878
William Thomas o Ynys-ddu yng Ngwent, bardd meddylgar mawr Cymru oes Victoria, a geisiodd ystyr bywyd yn ei gerdd hir Y Storm wedi marw’r ferch a garai.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Islwyn: o Fynyddislwyn, y plwyf lle ganed William Thomas
Cyfrifir William Thomas o’r Ynys-ddu, y bardd Islwyn, ymhlith beirdd Cymraeg mwyaf ei oes a llenor mwyaf yr hen Sir Fynwy. O’i alar am y ferch ifanc yr oedd am ei phriodi ysgrifennodd Y Storm, dwy gerdd hir a chwiliai ystyr bywyd, angau, natur a Duw, ac a saif ymhlith uchafbwyntiau barddoniaeth Gymraeg.FfynonellauWilliam Thomas (Islwyn) ↗Wicipedia CymraegErbyn diwedd y 19g dechreuwyd ei ystyried yn un o feirdd Cymraeg mwyaf ei oes, ac fe’i disgrifiwyd fel llenor mwyaf Sir Fynwy hanesyddol; fe’i ganed ger pentref bychan Ynysddu yn Nyffryn Sirhywi, hanner ffordd rhwng Tredegar a Chasnewydd, ac yno y treuliodd y rhan fwyaf o’i oes; saif Ynysddu wrth droed Mynydd Islwyn, tarddiad ei enw barddol; bu ei frawd-yng-nghyfraith Daniel Jenkyns yn ddylanwad mawr ar ei gariad at y Gymraeg; ei athrawon barddol cynnar oedd y beirdd lleol Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn Abertawe cyfarfu ag Ann Bowen, merch i groser; roeddent yn bwriadu priodi, ond bu farw Ann yn ddisymwth ar 24 Hydref 1853 wedi salwch byr; daeth ei waith mwyaf, y ddwy bryddest hir sy’n dwyn yr un teitl, Y Storm, yn ymateb uniongyrchol; gweithiodd ar y Storm cyntaf o 1854 hyd ddechrau 1856 ac ar yr ail yn ystod 1856; fe’u cyfrir bellach ymysg uchafbwyntiau barddoniaeth Gymraeg, yn y 19g yn enwedig.William Thomas (Islwyn) ↗Wikipedia (Saesneg)William Thomas, enw barddol Islwyn (3 Ebrill 1832 – 20 Tachwedd 1878), bardd Cymraeg a gweinidog, yr ieuengaf o naw plentyn; ganed yn Nhŷ’r Agent yn hen blwyf Mynyddislwyn; roedd ei dad yn asiant mwynau ystad Llanofer; daeth ei gariad at y Gymraeg gan y Parch. Daniel Jenkyns, gweinidog y capel lleol, a briododd ei chwaer; bu farw Ann Bowen yn 1853 yn ugain oed; mae ei ddwy gerdd fawr, a elwir ill dwy Y Storm, bron chwe mil o linellau o hyd, a ysgrifennwyd wedi ei marw; nodweddir ei gerddi gan ffydd Gristnogol hyderus a gobaith am gyfarfod eto yn y nef; bu’n pregethu’n gyson yn y Babell, Cwmfelinfach, am dros ugain mlynedd; golygodd golofnau Cymraeg y Cardiff Times, y South Wales Daily News a’r Gwladgarwr; fe’i galwyd yn ‘fardd Cymraeg gorau’r ganrif’ (1909), ‘Wordsworth Cymru’ (1917), cyfrannwr pwysicaf Sir Fynwy i lenyddiaeth Gymraeg, a bardd mwyaf Gwent yn y 19g; bu farw yn Ynysddu yn 1878 ac mae wedi’i gladdu yn y Babell, Cwmfelinfach, lle saif maen er cof amdano; ffurfiwyd Cymdeithas Goffa Islwyn yn y Coed-duon yn 1967.Thomas, William (Islwyn; 1832 – 1878), Calvinistic Methodist minister and poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Ebrill 1832 yn Nhŷ’r Agent ger Ynys-ddu yn nyffryn Sirhywi, Sir Fynwy; roedd ei frodyr yn dirfesurwyr a pheirianwyr a dechreuodd ddysgu eu crefft, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith y Parch. D. Jenkyns (‘Jenkyns y Babell’) fod defnydd pregethwr ynddo, ac fe’i hanfonwyd i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd a’r Bont-faen ac i academi Dr Evan Davies yn Abertawe; yn Abertawe syrthiodd mewn cariad ag Ann Bowen, a fu farw cyn iddynt allu priodi, a lluniodd hyn ei fywyd a’i farddoniaeth yn ddwfn; cafodd ganiatâd i ddechrau pregethu yn 1854 ar gais y Babell, ac fe’i hordeiniwyd yn 1859; yn 1864 priododd Martha Davies, ac yn 1871 cododd Y Glyn iddynt ger y Babell; golygodd golofnau Cymraeg sawl papur; ei athrawon barddol oedd Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn 1853 enillodd yng Nghefn-coed-y-cymer am ‘Abraham yn aberthu Isaac’ ac yn eisteddfod olaf Cymreigyddion y Fenni am farwnad i Garnhuanawc; enillodd y gadair yn y Rhyl yn 1870 (‘Y Nos’), Caergybi yn 1872 (‘Moses’), Caerffili yn 1874 (‘Cartref’) a Threherbert yn 1877 (‘Y Nefoedd’); casglwyd ei waith gan O. M. Edwards yn Gwaith Barddonol Islwyn (1897) ac mewn llawer argraffiad arall.
| Ganed | 3 Ebrill 1832, Tŷ’r Agent, ger Ynys-ddu, Dyffryn Sirhywi |
|---|---|
| Enw barddol | Islwyn, o Fynydd Islwyn uwchben ei gartref |
| Galwedigaeth | Gweinidog gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, ordeiniwyd 1859 |
| Gwaith mawr | Y Storm, a ysgrifennwyd 1854–1856 |
| Cadeiriau | Y Rhyl 1870, Caergybi 1872, Caerffili 1874, Treherbert 1877 |
| Bu farw | 20 Tachwedd 1878, Ynys-ddu; claddwyd yn y Babell, Cwmfelinfach |
Ganed William Thomas ar 3 Ebrill 1832 yn Nhŷ’r Agent ger Ynys-ddu, yn nyffryn Sirhywi hanner ffordd rhwng Tredegar a Chasnewydd, yr ieuengaf o naw plentyn. Roedd ei dad yn asiant mwynau i ystad Llanofer. Saif Ynys-ddu wrth droed Mynydd Islwyn, ac o’r mynydd hwnnw y cymerodd ei enw barddol. Treuliodd y rhan fwyaf o’i oes yn y dyffryn.FfynonellauThomas, William (Islwyn; 1832 – 1878), Calvinistic Methodist minister and poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Ebrill 1832 yn Nhŷ’r Agent ger Ynys-ddu yn nyffryn Sirhywi, Sir Fynwy; roedd ei frodyr yn dirfesurwyr a pheirianwyr a dechreuodd ddysgu eu crefft, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith y Parch. D. Jenkyns (‘Jenkyns y Babell’) fod defnydd pregethwr ynddo, ac fe’i hanfonwyd i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd a’r Bont-faen ac i academi Dr Evan Davies yn Abertawe; yn Abertawe syrthiodd mewn cariad ag Ann Bowen, a fu farw cyn iddynt allu priodi, a lluniodd hyn ei fywyd a’i farddoniaeth yn ddwfn; cafodd ganiatâd i ddechrau pregethu yn 1854 ar gais y Babell, ac fe’i hordeiniwyd yn 1859; yn 1864 priododd Martha Davies, ac yn 1871 cododd Y Glyn iddynt ger y Babell; golygodd golofnau Cymraeg sawl papur; ei athrawon barddol oedd Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn 1853 enillodd yng Nghefn-coed-y-cymer am ‘Abraham yn aberthu Isaac’ ac yn eisteddfod olaf Cymreigyddion y Fenni am farwnad i Garnhuanawc; enillodd y gadair yn y Rhyl yn 1870 (‘Y Nos’), Caergybi yn 1872 (‘Moses’), Caerffili yn 1874 (‘Cartref’) a Threherbert yn 1877 (‘Y Nefoedd’); casglwyd ei waith gan O. M. Edwards yn Gwaith Barddonol Islwyn (1897) ac mewn llawer argraffiad arall.William Thomas (Islwyn) ↗Wikipedia (Saesneg)William Thomas, enw barddol Islwyn (3 Ebrill 1832 – 20 Tachwedd 1878), bardd Cymraeg a gweinidog, yr ieuengaf o naw plentyn; ganed yn Nhŷ’r Agent yn hen blwyf Mynyddislwyn; roedd ei dad yn asiant mwynau ystad Llanofer; daeth ei gariad at y Gymraeg gan y Parch. Daniel Jenkyns, gweinidog y capel lleol, a briododd ei chwaer; bu farw Ann Bowen yn 1853 yn ugain oed; mae ei ddwy gerdd fawr, a elwir ill dwy Y Storm, bron chwe mil o linellau o hyd, a ysgrifennwyd wedi ei marw; nodweddir ei gerddi gan ffydd Gristnogol hyderus a gobaith am gyfarfod eto yn y nef; bu’n pregethu’n gyson yn y Babell, Cwmfelinfach, am dros ugain mlynedd; golygodd golofnau Cymraeg y Cardiff Times, y South Wales Daily News a’r Gwladgarwr; fe’i galwyd yn ‘fardd Cymraeg gorau’r ganrif’ (1909), ‘Wordsworth Cymru’ (1917), cyfrannwr pwysicaf Sir Fynwy i lenyddiaeth Gymraeg, a bardd mwyaf Gwent yn y 19g; bu farw yn Ynysddu yn 1878 ac mae wedi’i gladdu yn y Babell, Cwmfelinfach, lle saif maen er cof amdano; ffurfiwyd Cymdeithas Goffa Islwyn yn y Coed-duon yn 1967.William Thomas (Islwyn) ↗Wicipedia CymraegErbyn diwedd y 19g dechreuwyd ei ystyried yn un o feirdd Cymraeg mwyaf ei oes, ac fe’i disgrifiwyd fel llenor mwyaf Sir Fynwy hanesyddol; fe’i ganed ger pentref bychan Ynysddu yn Nyffryn Sirhywi, hanner ffordd rhwng Tredegar a Chasnewydd, ac yno y treuliodd y rhan fwyaf o’i oes; saif Ynysddu wrth droed Mynydd Islwyn, tarddiad ei enw barddol; bu ei frawd-yng-nghyfraith Daniel Jenkyns yn ddylanwad mawr ar ei gariad at y Gymraeg; ei athrawon barddol cynnar oedd y beirdd lleol Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn Abertawe cyfarfu ag Ann Bowen, merch i groser; roeddent yn bwriadu priodi, ond bu farw Ann yn ddisymwth ar 24 Hydref 1853 wedi salwch byr; daeth ei waith mwyaf, y ddwy bryddest hir sy’n dwyn yr un teitl, Y Storm, yn ymateb uniongyrchol; gweithiodd ar y Storm cyntaf o 1854 hyd ddechrau 1856 ac ar yr ail yn ystod 1856; fe’u cyfrir bellach ymysg uchafbwyntiau barddoniaeth Gymraeg, yn y 19g yn enwedig.
Roedd ei frodyr yn dirfesurwyr a pheirianwyr, a dechreuodd ddysgu eu crefft. Ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith, y Parch. Daniel Jenkyns o gapel y Babell, fod defnydd pregethwr ynddo, a chanddo ef yn anad neb y cafodd William ei gariad at y Gymraeg. Fe’i hanfonwyd i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd a’r Bont-faen, ac i academi Dr Evan Davies yn Abertawe.FfynonellauThomas, William (Islwyn; 1832 – 1878), Calvinistic Methodist minister and poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Ebrill 1832 yn Nhŷ’r Agent ger Ynys-ddu yn nyffryn Sirhywi, Sir Fynwy; roedd ei frodyr yn dirfesurwyr a pheirianwyr a dechreuodd ddysgu eu crefft, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith y Parch. D. Jenkyns (‘Jenkyns y Babell’) fod defnydd pregethwr ynddo, ac fe’i hanfonwyd i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd a’r Bont-faen ac i academi Dr Evan Davies yn Abertawe; yn Abertawe syrthiodd mewn cariad ag Ann Bowen, a fu farw cyn iddynt allu priodi, a lluniodd hyn ei fywyd a’i farddoniaeth yn ddwfn; cafodd ganiatâd i ddechrau pregethu yn 1854 ar gais y Babell, ac fe’i hordeiniwyd yn 1859; yn 1864 priododd Martha Davies, ac yn 1871 cododd Y Glyn iddynt ger y Babell; golygodd golofnau Cymraeg sawl papur; ei athrawon barddol oedd Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn 1853 enillodd yng Nghefn-coed-y-cymer am ‘Abraham yn aberthu Isaac’ ac yn eisteddfod olaf Cymreigyddion y Fenni am farwnad i Garnhuanawc; enillodd y gadair yn y Rhyl yn 1870 (‘Y Nos’), Caergybi yn 1872 (‘Moses’), Caerffili yn 1874 (‘Cartref’) a Threherbert yn 1877 (‘Y Nefoedd’); casglwyd ei waith gan O. M. Edwards yn Gwaith Barddonol Islwyn (1897) ac mewn llawer argraffiad arall.William Thomas (Islwyn) ↗Wikipedia (Saesneg)William Thomas, enw barddol Islwyn (3 Ebrill 1832 – 20 Tachwedd 1878), bardd Cymraeg a gweinidog, yr ieuengaf o naw plentyn; ganed yn Nhŷ’r Agent yn hen blwyf Mynyddislwyn; roedd ei dad yn asiant mwynau ystad Llanofer; daeth ei gariad at y Gymraeg gan y Parch. Daniel Jenkyns, gweinidog y capel lleol, a briododd ei chwaer; bu farw Ann Bowen yn 1853 yn ugain oed; mae ei ddwy gerdd fawr, a elwir ill dwy Y Storm, bron chwe mil o linellau o hyd, a ysgrifennwyd wedi ei marw; nodweddir ei gerddi gan ffydd Gristnogol hyderus a gobaith am gyfarfod eto yn y nef; bu’n pregethu’n gyson yn y Babell, Cwmfelinfach, am dros ugain mlynedd; golygodd golofnau Cymraeg y Cardiff Times, y South Wales Daily News a’r Gwladgarwr; fe’i galwyd yn ‘fardd Cymraeg gorau’r ganrif’ (1909), ‘Wordsworth Cymru’ (1917), cyfrannwr pwysicaf Sir Fynwy i lenyddiaeth Gymraeg, a bardd mwyaf Gwent yn y 19g; bu farw yn Ynysddu yn 1878 ac mae wedi’i gladdu yn y Babell, Cwmfelinfach, lle saif maen er cof amdano; ffurfiwyd Cymdeithas Goffa Islwyn yn y Coed-duon yn 1967.William Thomas (Islwyn) ↗Wicipedia CymraegErbyn diwedd y 19g dechreuwyd ei ystyried yn un o feirdd Cymraeg mwyaf ei oes, ac fe’i disgrifiwyd fel llenor mwyaf Sir Fynwy hanesyddol; fe’i ganed ger pentref bychan Ynysddu yn Nyffryn Sirhywi, hanner ffordd rhwng Tredegar a Chasnewydd, ac yno y treuliodd y rhan fwyaf o’i oes; saif Ynysddu wrth droed Mynydd Islwyn, tarddiad ei enw barddol; bu ei frawd-yng-nghyfraith Daniel Jenkyns yn ddylanwad mawr ar ei gariad at y Gymraeg; ei athrawon barddol cynnar oedd y beirdd lleol Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn Abertawe cyfarfu ag Ann Bowen, merch i groser; roeddent yn bwriadu priodi, ond bu farw Ann yn ddisymwth ar 24 Hydref 1853 wedi salwch byr; daeth ei waith mwyaf, y ddwy bryddest hir sy’n dwyn yr un teitl, Y Storm, yn ymateb uniongyrchol; gweithiodd ar y Storm cyntaf o 1854 hyd ddechrau 1856 ac ar yr ail yn ystod 1856; fe’u cyfrir bellach ymysg uchafbwyntiau barddoniaeth Gymraeg, yn y 19g yn enwedig.
Ei athrawon barddol cyntaf oedd y beirdd lleol Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd. Yn 1853 enillodd wobrau yng Nghefn-coed-y-cymer ac yn eisteddfod olaf Cymreigyddion y Fenni, â marwnad i Garnhuanawc.FfynonellauThomas, William (Islwyn; 1832 – 1878), Calvinistic Methodist minister and poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Ebrill 1832 yn Nhŷ’r Agent ger Ynys-ddu yn nyffryn Sirhywi, Sir Fynwy; roedd ei frodyr yn dirfesurwyr a pheirianwyr a dechreuodd ddysgu eu crefft, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith y Parch. D. Jenkyns (‘Jenkyns y Babell’) fod defnydd pregethwr ynddo, ac fe’i hanfonwyd i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd a’r Bont-faen ac i academi Dr Evan Davies yn Abertawe; yn Abertawe syrthiodd mewn cariad ag Ann Bowen, a fu farw cyn iddynt allu priodi, a lluniodd hyn ei fywyd a’i farddoniaeth yn ddwfn; cafodd ganiatâd i ddechrau pregethu yn 1854 ar gais y Babell, ac fe’i hordeiniwyd yn 1859; yn 1864 priododd Martha Davies, ac yn 1871 cododd Y Glyn iddynt ger y Babell; golygodd golofnau Cymraeg sawl papur; ei athrawon barddol oedd Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn 1853 enillodd yng Nghefn-coed-y-cymer am ‘Abraham yn aberthu Isaac’ ac yn eisteddfod olaf Cymreigyddion y Fenni am farwnad i Garnhuanawc; enillodd y gadair yn y Rhyl yn 1870 (‘Y Nos’), Caergybi yn 1872 (‘Moses’), Caerffili yn 1874 (‘Cartref’) a Threherbert yn 1877 (‘Y Nefoedd’); casglwyd ei waith gan O. M. Edwards yn Gwaith Barddonol Islwyn (1897) ac mewn llawer argraffiad arall.William Thomas (Islwyn) ↗Wicipedia CymraegErbyn diwedd y 19g dechreuwyd ei ystyried yn un o feirdd Cymraeg mwyaf ei oes, ac fe’i disgrifiwyd fel llenor mwyaf Sir Fynwy hanesyddol; fe’i ganed ger pentref bychan Ynysddu yn Nyffryn Sirhywi, hanner ffordd rhwng Tredegar a Chasnewydd, ac yno y treuliodd y rhan fwyaf o’i oes; saif Ynysddu wrth droed Mynydd Islwyn, tarddiad ei enw barddol; bu ei frawd-yng-nghyfraith Daniel Jenkyns yn ddylanwad mawr ar ei gariad at y Gymraeg; ei athrawon barddol cynnar oedd y beirdd lleol Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn Abertawe cyfarfu ag Ann Bowen, merch i groser; roeddent yn bwriadu priodi, ond bu farw Ann yn ddisymwth ar 24 Hydref 1853 wedi salwch byr; daeth ei waith mwyaf, y ddwy bryddest hir sy’n dwyn yr un teitl, Y Storm, yn ymateb uniongyrchol; gweithiodd ar y Storm cyntaf o 1854 hyd ddechrau 1856 ac ar yr ail yn ystod 1856; fe’u cyfrir bellach ymysg uchafbwyntiau barddoniaeth Gymraeg, yn y 19g yn enwedig.
Yn Abertawe syrthiodd mewn cariad ag Ann Bowen, merch i groser, ac roeddent yn bwriadu priodi. Ond ar 24 Hydref 1853, wedi salwch byr, bu farw Ann yn ddisymwth. Roedd hi’n ugain oed. Lluniodd y golled ei holl fywyd a’i farddoniaeth.FfynonellauWilliam Thomas (Islwyn) ↗Wicipedia CymraegErbyn diwedd y 19g dechreuwyd ei ystyried yn un o feirdd Cymraeg mwyaf ei oes, ac fe’i disgrifiwyd fel llenor mwyaf Sir Fynwy hanesyddol; fe’i ganed ger pentref bychan Ynysddu yn Nyffryn Sirhywi, hanner ffordd rhwng Tredegar a Chasnewydd, ac yno y treuliodd y rhan fwyaf o’i oes; saif Ynysddu wrth droed Mynydd Islwyn, tarddiad ei enw barddol; bu ei frawd-yng-nghyfraith Daniel Jenkyns yn ddylanwad mawr ar ei gariad at y Gymraeg; ei athrawon barddol cynnar oedd y beirdd lleol Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn Abertawe cyfarfu ag Ann Bowen, merch i groser; roeddent yn bwriadu priodi, ond bu farw Ann yn ddisymwth ar 24 Hydref 1853 wedi salwch byr; daeth ei waith mwyaf, y ddwy bryddest hir sy’n dwyn yr un teitl, Y Storm, yn ymateb uniongyrchol; gweithiodd ar y Storm cyntaf o 1854 hyd ddechrau 1856 ac ar yr ail yn ystod 1856; fe’u cyfrir bellach ymysg uchafbwyntiau barddoniaeth Gymraeg, yn y 19g yn enwedig.Thomas, William (Islwyn; 1832 – 1878), Calvinistic Methodist minister and poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Ebrill 1832 yn Nhŷ’r Agent ger Ynys-ddu yn nyffryn Sirhywi, Sir Fynwy; roedd ei frodyr yn dirfesurwyr a pheirianwyr a dechreuodd ddysgu eu crefft, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith y Parch. D. Jenkyns (‘Jenkyns y Babell’) fod defnydd pregethwr ynddo, ac fe’i hanfonwyd i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd a’r Bont-faen ac i academi Dr Evan Davies yn Abertawe; yn Abertawe syrthiodd mewn cariad ag Ann Bowen, a fu farw cyn iddynt allu priodi, a lluniodd hyn ei fywyd a’i farddoniaeth yn ddwfn; cafodd ganiatâd i ddechrau pregethu yn 1854 ar gais y Babell, ac fe’i hordeiniwyd yn 1859; yn 1864 priododd Martha Davies, ac yn 1871 cododd Y Glyn iddynt ger y Babell; golygodd golofnau Cymraeg sawl papur; ei athrawon barddol oedd Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn 1853 enillodd yng Nghefn-coed-y-cymer am ‘Abraham yn aberthu Isaac’ ac yn eisteddfod olaf Cymreigyddion y Fenni am farwnad i Garnhuanawc; enillodd y gadair yn y Rhyl yn 1870 (‘Y Nos’), Caergybi yn 1872 (‘Moses’), Caerffili yn 1874 (‘Cartref’) a Threherbert yn 1877 (‘Y Nefoedd’); casglwyd ei waith gan O. M. Edwards yn Gwaith Barddonol Islwyn (1897) ac mewn llawer argraffiad arall.William Thomas (Islwyn) ↗Wikipedia (Saesneg)William Thomas, enw barddol Islwyn (3 Ebrill 1832 – 20 Tachwedd 1878), bardd Cymraeg a gweinidog, yr ieuengaf o naw plentyn; ganed yn Nhŷ’r Agent yn hen blwyf Mynyddislwyn; roedd ei dad yn asiant mwynau ystad Llanofer; daeth ei gariad at y Gymraeg gan y Parch. Daniel Jenkyns, gweinidog y capel lleol, a briododd ei chwaer; bu farw Ann Bowen yn 1853 yn ugain oed; mae ei ddwy gerdd fawr, a elwir ill dwy Y Storm, bron chwe mil o linellau o hyd, a ysgrifennwyd wedi ei marw; nodweddir ei gerddi gan ffydd Gristnogol hyderus a gobaith am gyfarfod eto yn y nef; bu’n pregethu’n gyson yn y Babell, Cwmfelinfach, am dros ugain mlynedd; golygodd golofnau Cymraeg y Cardiff Times, y South Wales Daily News a’r Gwladgarwr; fe’i galwyd yn ‘fardd Cymraeg gorau’r ganrif’ (1909), ‘Wordsworth Cymru’ (1917), cyfrannwr pwysicaf Sir Fynwy i lenyddiaeth Gymraeg, a bardd mwyaf Gwent yn y 19g; bu farw yn Ynysddu yn 1878 ac mae wedi’i gladdu yn y Babell, Cwmfelinfach, lle saif maen er cof amdano; ffurfiwyd Cymdeithas Goffa Islwyn yn y Coed-duon yn 1967.
O’i alar daeth ei waith mwyaf, dwy bryddest hir a elwir ill dwy Y Storm, bron chwe mil o linellau yr un. Gweithiodd ar y gyntaf o 1854 hyd ddechrau 1856 ac ar yr ail yn ystod 1856. Ynddynt ymgodymodd ag angau, natur a thragwyddoldeb, a daliodd yn dynn at ffydd Gristnogol hyderus a’r gobaith o gyfarfod eto yn y nef. Fe’u cyfrir bellach ymysg uchafbwyntiau barddoniaeth Gymraeg.FfynonellauWilliam Thomas (Islwyn) ↗Wicipedia CymraegErbyn diwedd y 19g dechreuwyd ei ystyried yn un o feirdd Cymraeg mwyaf ei oes, ac fe’i disgrifiwyd fel llenor mwyaf Sir Fynwy hanesyddol; fe’i ganed ger pentref bychan Ynysddu yn Nyffryn Sirhywi, hanner ffordd rhwng Tredegar a Chasnewydd, ac yno y treuliodd y rhan fwyaf o’i oes; saif Ynysddu wrth droed Mynydd Islwyn, tarddiad ei enw barddol; bu ei frawd-yng-nghyfraith Daniel Jenkyns yn ddylanwad mawr ar ei gariad at y Gymraeg; ei athrawon barddol cynnar oedd y beirdd lleol Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn Abertawe cyfarfu ag Ann Bowen, merch i groser; roeddent yn bwriadu priodi, ond bu farw Ann yn ddisymwth ar 24 Hydref 1853 wedi salwch byr; daeth ei waith mwyaf, y ddwy bryddest hir sy’n dwyn yr un teitl, Y Storm, yn ymateb uniongyrchol; gweithiodd ar y Storm cyntaf o 1854 hyd ddechrau 1856 ac ar yr ail yn ystod 1856; fe’u cyfrir bellach ymysg uchafbwyntiau barddoniaeth Gymraeg, yn y 19g yn enwedig.William Thomas (Islwyn) ↗Wikipedia (Saesneg)William Thomas, enw barddol Islwyn (3 Ebrill 1832 – 20 Tachwedd 1878), bardd Cymraeg a gweinidog, yr ieuengaf o naw plentyn; ganed yn Nhŷ’r Agent yn hen blwyf Mynyddislwyn; roedd ei dad yn asiant mwynau ystad Llanofer; daeth ei gariad at y Gymraeg gan y Parch. Daniel Jenkyns, gweinidog y capel lleol, a briododd ei chwaer; bu farw Ann Bowen yn 1853 yn ugain oed; mae ei ddwy gerdd fawr, a elwir ill dwy Y Storm, bron chwe mil o linellau o hyd, a ysgrifennwyd wedi ei marw; nodweddir ei gerddi gan ffydd Gristnogol hyderus a gobaith am gyfarfod eto yn y nef; bu’n pregethu’n gyson yn y Babell, Cwmfelinfach, am dros ugain mlynedd; golygodd golofnau Cymraeg y Cardiff Times, y South Wales Daily News a’r Gwladgarwr; fe’i galwyd yn ‘fardd Cymraeg gorau’r ganrif’ (1909), ‘Wordsworth Cymru’ (1917), cyfrannwr pwysicaf Sir Fynwy i lenyddiaeth Gymraeg, a bardd mwyaf Gwent yn y 19g; bu farw yn Ynysddu yn 1878 ac mae wedi’i gladdu yn y Babell, Cwmfelinfach, lle saif maen er cof amdano; ffurfiwyd Cymdeithas Goffa Islwyn yn y Coed-duon yn 1967.
Gofynnodd capel y Babell am ganiatâd iddo bregethu, a dechreuodd yn 1854. Fe’i hordeiniwyd yn 1859, ac am dros ugain mlynedd pregethai’n gyson yn y Babell, Cwmfelinfach. Yn 1864 priododd Martha Davies, ac yn 1871 cododd gartref iddynt, Y Glyn, ger y capel. Golygodd hefyd golofnau Cymraeg y Cardiff Times, y South Wales Daily News a’r Gwladgarwr.FfynonellauThomas, William (Islwyn; 1832 – 1878), Calvinistic Methodist minister and poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Ebrill 1832 yn Nhŷ’r Agent ger Ynys-ddu yn nyffryn Sirhywi, Sir Fynwy; roedd ei frodyr yn dirfesurwyr a pheirianwyr a dechreuodd ddysgu eu crefft, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith y Parch. D. Jenkyns (‘Jenkyns y Babell’) fod defnydd pregethwr ynddo, ac fe’i hanfonwyd i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd a’r Bont-faen ac i academi Dr Evan Davies yn Abertawe; yn Abertawe syrthiodd mewn cariad ag Ann Bowen, a fu farw cyn iddynt allu priodi, a lluniodd hyn ei fywyd a’i farddoniaeth yn ddwfn; cafodd ganiatâd i ddechrau pregethu yn 1854 ar gais y Babell, ac fe’i hordeiniwyd yn 1859; yn 1864 priododd Martha Davies, ac yn 1871 cododd Y Glyn iddynt ger y Babell; golygodd golofnau Cymraeg sawl papur; ei athrawon barddol oedd Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn 1853 enillodd yng Nghefn-coed-y-cymer am ‘Abraham yn aberthu Isaac’ ac yn eisteddfod olaf Cymreigyddion y Fenni am farwnad i Garnhuanawc; enillodd y gadair yn y Rhyl yn 1870 (‘Y Nos’), Caergybi yn 1872 (‘Moses’), Caerffili yn 1874 (‘Cartref’) a Threherbert yn 1877 (‘Y Nefoedd’); casglwyd ei waith gan O. M. Edwards yn Gwaith Barddonol Islwyn (1897) ac mewn llawer argraffiad arall.William Thomas (Islwyn) ↗Wikipedia (Saesneg)William Thomas, enw barddol Islwyn (3 Ebrill 1832 – 20 Tachwedd 1878), bardd Cymraeg a gweinidog, yr ieuengaf o naw plentyn; ganed yn Nhŷ’r Agent yn hen blwyf Mynyddislwyn; roedd ei dad yn asiant mwynau ystad Llanofer; daeth ei gariad at y Gymraeg gan y Parch. Daniel Jenkyns, gweinidog y capel lleol, a briododd ei chwaer; bu farw Ann Bowen yn 1853 yn ugain oed; mae ei ddwy gerdd fawr, a elwir ill dwy Y Storm, bron chwe mil o linellau o hyd, a ysgrifennwyd wedi ei marw; nodweddir ei gerddi gan ffydd Gristnogol hyderus a gobaith am gyfarfod eto yn y nef; bu’n pregethu’n gyson yn y Babell, Cwmfelinfach, am dros ugain mlynedd; golygodd golofnau Cymraeg y Cardiff Times, y South Wales Daily News a’r Gwladgarwr; fe’i galwyd yn ‘fardd Cymraeg gorau’r ganrif’ (1909), ‘Wordsworth Cymru’ (1917), cyfrannwr pwysicaf Sir Fynwy i lenyddiaeth Gymraeg, a bardd mwyaf Gwent yn y 19g; bu farw yn Ynysddu yn 1878 ac mae wedi’i gladdu yn y Babell, Cwmfelinfach, lle saif maen er cof amdano; ffurfiwyd Cymdeithas Goffa Islwyn yn y Coed-duon yn 1967.
Enillodd y gadair yn eisteddfodau’r Rhyl yn 1870 am ei awdl Y Nos, Caergybi yn 1872 am Moses, Caerffili yn 1874 am Cartref, a Threherbert yn 1877 am Y Nefoedd.FfynhonnellThomas, William (Islwyn; 1832 – 1878), Calvinistic Methodist minister and poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Ebrill 1832 yn Nhŷ’r Agent ger Ynys-ddu yn nyffryn Sirhywi, Sir Fynwy; roedd ei frodyr yn dirfesurwyr a pheirianwyr a dechreuodd ddysgu eu crefft, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith y Parch. D. Jenkyns (‘Jenkyns y Babell’) fod defnydd pregethwr ynddo, ac fe’i hanfonwyd i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd a’r Bont-faen ac i academi Dr Evan Davies yn Abertawe; yn Abertawe syrthiodd mewn cariad ag Ann Bowen, a fu farw cyn iddynt allu priodi, a lluniodd hyn ei fywyd a’i farddoniaeth yn ddwfn; cafodd ganiatâd i ddechrau pregethu yn 1854 ar gais y Babell, ac fe’i hordeiniwyd yn 1859; yn 1864 priododd Martha Davies, ac yn 1871 cododd Y Glyn iddynt ger y Babell; golygodd golofnau Cymraeg sawl papur; ei athrawon barddol oedd Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn 1853 enillodd yng Nghefn-coed-y-cymer am ‘Abraham yn aberthu Isaac’ ac yn eisteddfod olaf Cymreigyddion y Fenni am farwnad i Garnhuanawc; enillodd y gadair yn y Rhyl yn 1870 (‘Y Nos’), Caergybi yn 1872 (‘Moses’), Caerffili yn 1874 (‘Cartref’) a Threherbert yn 1877 (‘Y Nefoedd’); casglwyd ei waith gan O. M. Edwards yn Gwaith Barddonol Islwyn (1897) ac mewn llawer argraffiad arall.
Wedi ei farw cododd ei enw’n uwch byth. Fe’i galwyd yn fardd Cymraeg gorau’r ganrif ac yn Wordsworth Cymru, a chasglodd O. M. Edwards ei farddoniaeth yn 1897. Bu farw Islwyn yn Ynys-ddu ar 20 Tachwedd 1878 a’i gladdu yn y Babell, lle saif maen er cof amdano.FfynonellauWilliam Thomas (Islwyn) ↗Wikipedia (Saesneg)William Thomas, enw barddol Islwyn (3 Ebrill 1832 – 20 Tachwedd 1878), bardd Cymraeg a gweinidog, yr ieuengaf o naw plentyn; ganed yn Nhŷ’r Agent yn hen blwyf Mynyddislwyn; roedd ei dad yn asiant mwynau ystad Llanofer; daeth ei gariad at y Gymraeg gan y Parch. Daniel Jenkyns, gweinidog y capel lleol, a briododd ei chwaer; bu farw Ann Bowen yn 1853 yn ugain oed; mae ei ddwy gerdd fawr, a elwir ill dwy Y Storm, bron chwe mil o linellau o hyd, a ysgrifennwyd wedi ei marw; nodweddir ei gerddi gan ffydd Gristnogol hyderus a gobaith am gyfarfod eto yn y nef; bu’n pregethu’n gyson yn y Babell, Cwmfelinfach, am dros ugain mlynedd; golygodd golofnau Cymraeg y Cardiff Times, y South Wales Daily News a’r Gwladgarwr; fe’i galwyd yn ‘fardd Cymraeg gorau’r ganrif’ (1909), ‘Wordsworth Cymru’ (1917), cyfrannwr pwysicaf Sir Fynwy i lenyddiaeth Gymraeg, a bardd mwyaf Gwent yn y 19g; bu farw yn Ynysddu yn 1878 ac mae wedi’i gladdu yn y Babell, Cwmfelinfach, lle saif maen er cof amdano; ffurfiwyd Cymdeithas Goffa Islwyn yn y Coed-duon yn 1967.Thomas, William (Islwyn; 1832 – 1878), Calvinistic Methodist minister and poet ↗David Gwenallt Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Ebrill 1832 yn Nhŷ’r Agent ger Ynys-ddu yn nyffryn Sirhywi, Sir Fynwy; roedd ei frodyr yn dirfesurwyr a pheirianwyr a dechreuodd ddysgu eu crefft, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith y Parch. D. Jenkyns (‘Jenkyns y Babell’) fod defnydd pregethwr ynddo, ac fe’i hanfonwyd i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd a’r Bont-faen ac i academi Dr Evan Davies yn Abertawe; yn Abertawe syrthiodd mewn cariad ag Ann Bowen, a fu farw cyn iddynt allu priodi, a lluniodd hyn ei fywyd a’i farddoniaeth yn ddwfn; cafodd ganiatâd i ddechrau pregethu yn 1854 ar gais y Babell, ac fe’i hordeiniwyd yn 1859; yn 1864 priododd Martha Davies, ac yn 1871 cododd Y Glyn iddynt ger y Babell; golygodd golofnau Cymraeg sawl papur; ei athrawon barddol oedd Gwilym Ilid ac Aneurin Fardd; yn 1853 enillodd yng Nghefn-coed-y-cymer am ‘Abraham yn aberthu Isaac’ ac yn eisteddfod olaf Cymreigyddion y Fenni am farwnad i Garnhuanawc; enillodd y gadair yn y Rhyl yn 1870 (‘Y Nos’), Caergybi yn 1872 (‘Moses’), Caerffili yn 1874 (‘Cartref’) a Threherbert yn 1877 (‘Y Nefoedd’); casglwyd ei waith gan O. M. Edwards yn Gwaith Barddonol Islwyn (1897) ac mewn llawer argraffiad arall.
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf